Osasunaren kontzeptua: erizaintza, pertsona, ingurua eta osasunaEl concepto de salud: enfermería, persona, entorno y salud

Erizaina pertsonaren eta haren inguruaren zainketaz eta ingurunearen osasuna-gaixotasuna prozesuaz arduratzen den profesionala da. Erizaintzak arreta autonomoa eta adin, familia, talde eta komunitate guztietako pertsonei ematen zaien lankidetza hartzen du bere baitan, gaixorik egon zein ez, egoera guztietan.

Osasuna sustatzea, gaixotasunak prebenitzea eta gaixoei, desgaituei eta egoera terminalean dauden pertsonei arreta ematea du helburu. Erizaintzaren funtsezko eginkizunak hauek dira: defentsa, ingurune segurua sustatzea, ikerketa, psasu-politiketan eta pazienteen zein osasun-sistemen kudeaketan parte hartzea eta prestakuntza

Pertsonak gizaki biopiskosozial(espiritualak) dira.

Bio: Anatomiaren osotasunarekin, barne orekarekin eta funtzio organikoaren garapenarekin du zerikusia.

Psiko: Jokaerarekin eta prozesu psikikoen garapenarekin du zerikusia.

Sozial: Familiako kontestua, lanarena, komunitatearena, politikoa… horrek osatzen du pertsona.

Pertsona bat inguratzen duten egoerak edo faktore sozial, kultural, moral, ekonomiko, profesional eta abarrek osatzen dute ingurua.

Familiek eta bizilagunek interesak konpartitzen dituzten guneak. Pertsonak bizi diren toki fisiko zein sozialak zaintzea ere erizainen eginkizuna da. Adib. Egun berean bi pertsona sartu badira ospitalera hautsitako espaloi berean erori direlako, erizainen lana izango da udaletxera deitu eta horren berri ematea, espaloia konpon dezaten denon osasunerako.

XX.mendearen aurretik osasunaren kontzeptua negatiboa zen: gaixo ez egotea edo baliaezintasuna ez izatea.

Gizakiaren ongizate biologikoan zentratzen zen. 1941.urtean, Sigeristek, honela definitu zuen: “Jarrera alaia izatea eta bizitzak pertsonari ezartzen dizkion ardurak pozik onartzea”.

1945ean, Stamparek: “Osasuna ongizate (subjetiboa) fisikoa, mentala eta soziala izatea da eta ez du zerikusia soilik gaixo ez izatearekin edo baliaezintasuna ez izatearekin.

Milton Terrisek 1975.urtean osasunean eta gaixotasunean maila ezberdinak bereizi zituen: subjetiboa (ongizatearen sensazioa, sentimenduekin lotua, ongizate sozial eta mentala) eta objetiboa (gauzak egiteko gai izatea, ongizate fisikoa). Bere definizioa: “Osasuna ez da soilik gaixo ez egotea edo baliaezintasuna ez izatea.

Ongizate fisikoa, mentala eta soziala izatea da, baita ere funtzionatzeko gai (arazorenbat izanda ere, bizitzarekin aurrera egiteko gai izatea) izatea”.

Zergatik da zaila osasunaren kontzeptua definitzea?

Kontestu ezberdinen arabera, osasunaren kontzeptua ez da berdin ulertzen. Medikuaren bete beharra seinu fisiologikoak sendatzea da, baina paziente baten helburua minik ez sentitzea eta bizitza normala berreskuratzea izango da. Bestalde, kontestu ekonomiko/politikoan askatasuna, demokrazia, segurtasuna eta berdintasuna izango dira esparruaren osasunaren seinaleak.

Hortaz gain, ikuspuntu subjetibo eta objetiboa kontuan hartu behar dira.

Pertsonaren esparru biologikoa, psikologikoa eta soziala ondo ez dagoenean, pertsonaren osasunean du eragina. Osasun determinatzaileak eragindako erantzun biopsikosozial desegokia da gaixotasuna.