ERIZAINTZAOsasun publikoa · 1. maila

5 · Gaixotasun transmitigarrien epidemiologia eta prebentzioa

Gaixotasun transmitigarrien epidemiologia eta prebentzioa

Nondik dator infekzio bat, nola iristen da eta nora; zer egiten dugu katea apurtzeko, eta zer egiten dugu gaixotasun bat jada hor dagoenean.

  1. 01

    Demografia / La demografía

    Zenbat gara, non gaude eta nola aldatzen da hori. Datu horiek gabe ez dago tasarik, eta tasarik gabe ez dago epidemiologiarik.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 41, 42, 43
    →
  2. 02

    Epidemiologia: zer den eta zertarako / La epidemiología: qué es y para qué

    Epi (gainean), demos (herria), logos (zientzia): herriaren gainean dagoen zientzia. Zer ikertzen duen, zertarako eta nola.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 44, 45
    →
  3. 03

    Fenomeno epidemiologikoak neurtzea / Medir los fenómenos epidemiológicos

    Kasuak kontatzea ez da neurtzea: neurtzeak norekin konparatzen den esatea eskatzen du. Hortik datoz balio erlatiboak, tasak, eta prebalentziaren eta intzidentziaren arteko aldea.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 45, 46, 53
    →
  4. 04

    Ikerketa epidemiologikoak / Los estudios epidemiológicos

    Deskribatu, aztertu edo esku hartu. Hiru familia, eta bakoitzak zer erantzun dezakeen eta zer ez.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 47, 48, 49, 50, 51, 52
    →
  5. 05

    Infekzioa eta gaixotasun infekziosoa / La infección y la enfermedad infecciosa

    Infekzioak ez du beti gaixotasuna ematen. Eta ematen duenean, lau fasetan ematen du.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 53
    →
  6. 06

    Kate epidemiologikoa / La cadena epidemiológica

    Apunteak berak izendatzen ditu hiru katemailak norabidearekin: nondik, nola eta nora. Ez da erizainak egiten duena: infekzioak egiten duen bidea da.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 54, 55, 56, 57
    →
  7. 07

    Gaixotasun transmitigarrien prebentzioa / La prevención de las enfermedades transmisibles

    Katearen hiru mailetan esku har daiteke, eta neurri bakoitza maila bati dagokio: gordelekuari, transmisioari edo populazio gaixkorrari.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 57
    →
  8. 08

    Zaintza epidemiologikoa katearen arabera / La vigilancia epidemiológica según la cadena

    Zer egiten da gordelekuan, zer transmisio mekanismoan eta zer populazio gaixkorrean. Hiru maila, hiru neurri multzo.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 58
    →
  9. 09

    Gaixotasun infekziosoen erregistroak / Los registros de las enfermedades infecciosas

    Lau sistema, eta bakoitzak zer jasotzen duen eta noiz aitortzen den. Aitortu beharreko gaixotasunen zerrenda arauak ezartzen du.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 59
    →
  10. 10

    Txertoak: hiztegia eta osagaiak / Las vacunas: vocabulario y componentes

    Zer den txerto bat, zer daraman barruan eta zertan bereizten diren immunitatea, immunizazioa eta immunoprofilaxia.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 60, 61
    →
  11. 11

    Txertoen sailkapena / La clasificación de las vacunas

    Gauza bera bost modutara sailkatzen da: mikrobiologiaz, teknologiaz, partikulaz, konposizioz eta erabileraz. Ez dira bost zerrenda: bost galdera dira.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 61, 62
    →
  12. 12

    Txertaketa egutegia eta txertoen helburuak / El calendario de vacunación y los objetivos de las vacunas

    Txertoak bi gauza egiten ditu: norbera babestu eta komunitatea babestu. Bigarrena lortzeko atalase bat behar da, eta atalasea kalkulatu egiten da.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 63, 64
    →
  13. 13

    Hotz katea / La cadena de frío

    Txertoa sortzen denetik besoan sartu arte, 2-8 ºC artean. Katea hausten duena ez da ikusten: txertoak itxura bera du eta ez du balio.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 64, 65, 66
    →
  14. 14

    Administrazio prozedura / El procedimiento de administración

    Bederatzi pauso, txertoa hozkailutik atera aurretik hasi eta erregistroarekin amaitzen direnak.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 66
    →
  15. 15

    Albo-ondorioak eta farmakozaintza / Los efectos adversos y la farmacovigilancia

    Lokalak, orokorrak edo alergikoak. Eta gero, nork jakinarazten duen, noiz eta zer: susmoa nahikoa da.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 67
    →
  16. 16

    Kontraindikazioak eta kontuan hartzekoak / Contraindicaciones y precauciones

    Hiru maila: kontuan hartzekoak, benetako kontraindikazioak eta kontraindikazio faltsuak. Azkenak dira arriskutsuenak, txertoa alferrik galarazten dutelako.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 68
    →
  17. 17

    Infekzio nosokomialak / Las infecciones nosocomiales

    Ospitalean hartutako infekzioa, sintomak alta eman ondoren agertu arren. Hiru faktorek erabakitzen dute: agenteak, pazienteak eta inguruneak.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 69, 70
    →
  18. 18

    Infekzio nosokomialaren kate epidemiologikoa / La cadena epidemiológica de la infección nosocomial

    Katearen hiru mailetan gizakia dago: gordeleku ere bada, transmisio bide ere bai eta populazio gaixkor ere bai.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 70
    →
  19. 19

    Infekzio nosokomialak prebenitzeko oinarrizko neurriak / Medidas básicas para prevenir las infecciones nosocomiales

    Bost multzo, eta lehenengoa ez da teknologia: kontzientzia eta eskuak.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 71
    →
  20. 20

    Infekzio nosokomial prebalenteenak / Las infecciones nosocomiales más prevalentes

    Lau familia: arnas bideak, zauri kirurgikoak, gernu bidea eta bakteriemia. Bakoitzak bere gordelekua, bere arrisku faktoreak eta bere prebentzioa.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 71, 72, 73
    →
  21. 21

    Isolamendu-neurriak eta horien erabilera / Las medidas de aislamiento y su uso

    Ez da pauso-zerrenda bat: apunteak bost isolamendu ematen ditu eta bakoitzari gauza bera galdetzen dio —non jarri, nola garbitu eskuak, zer jantzi, nola atera—. Erantzuna da aldatzen dena, eta zerk aldarazten duen transmisio mekanismoa da.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 73, 74, 75, 76, 77
    →
  22. 22

    Garbiketa / La limpieza

    Garbitzeak zikinkeria kentzen du, ez mikroorganismoak. Eta ez da leku guztietan berdina: arriskuak erabakitzen du maila.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 78
    →
  23. 23

    Desinfekzioa / La desinfección

    Forma begetatiboak suntsitzen ditu, baina EZ erresistentzia formak. Hor dago mugarria esterilizazioarekin.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 78, 79
    →
  24. 24

    Antisepsia / La antisepsia

    Desinfektatzailea material bizigabean; antiseptikoa ehun bizian. Eta hor -statiko eta -zida ez dira gauza bera.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 79, 80
    →
  25. 25

    Esterilizazioa / La esterilización

    Mikroorganismo bizien erabateko eliminazioa: biziraupen-probabilitatea milioi batetik bat baino txikiagoa. Metodo fisikoak eta kimikoak, bakoitza bere materialarentzat.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 80, 81, 82, 83, 84
    →
  26. 26

    Asepsia eta teknika aseptikoak / La asepsia y las técnicas asépticas

    A-sepsia: mikroorganismo patogenorik gabe. Lau norabide eragozten dira, eta eskuen garbiketa dago beti lehen lerroan.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 84, 85
    →
  27. 27

    Aire bidezko transmisioa: orokortasunak / La transmisión por aire: generalidades

    Airea bide estresantea da mikroorganismoarentzat: ez dago elikagairik ez hezetasunik. Baina azkarra da, eta neguan leku itxietan agerraldiak ematen dira.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 86, 87
    →
  28. 28

    Aire bidez transmititzen diren gaixotasunak: bakterioak / Enfermedades de transmisión aérea: las bacterias

    Zazpi gaixotasun, zazpi bakterio. Apunteak berak zerrendatzen ditu hasieran eta gero banan-banan azaltzen, orden berean.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 87, 88, 89, 90, 91, 92, 93
    →
  29. 29

    Aire bidez transmititzen diren gaixotasunak: birusak / Enfermedades de transmisión aérea: los virus

    Beste zazpi, eta egitura bera: zerrenda hasieran eta ficha bana gero. Gripeak berak hartzen du lekuaren herena, mutazioengatik.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 94, 95, 96, 97, 98, 99
    →
  30. 30

    Ura eta elikagaiak: orokortasunak / Agua y alimentos: generalidades

    Toxiinfekzioak jatorri biologikoa edo kimikoa du. Eta gastroenteritisa inflamatorioa den ala ez, beherakoaren itxurak esaten du.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 100, 101
    →
  31. 31

    Uraren bidez transmititzen diren gaixotasunak / Enfermedades transmitidas por el agua

    Lau ficha eta bide bakarra: gorozki-aho. Bakteria bat, birus bat eta bi protozoo.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 102, 103, 104
    →
  32. 32

    Elikagai bidez transmititzen diren gaixotasunak / Enfermedades transmitidas por los alimentos

    Hiru ficha, eta bakoitzak elikagai jakin batzuk aipatzen ditu: arrautza, gazta biguina, haragi gutxi egina.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 104, 105, 106, 107
    →
  33. 33

    Elikagai intoxikazioak / Las intoxicaciones alimentarias

    Hemen ez da mikroorganismoa sartzen: bere toxina baizik, elikagaian aurrez sortua. Horregatik da inkubazioa hain laburra.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 108, 109
    →
  34. 34

    Birusek sortutako gastroenteritisak / Las gastroenteritis víricas

    Atal bakar batean bi ficha daude, rotabirusarena eta norabirusarena, eta ia campo berberak errepikatzen dituzte: horregatik dago hemen.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 110
    →
  35. 35

    Kontaktua eta zauriak: orokortasunak / Contacto y heridas: generalidades

    Larruazala hesia da, eta hesi ona: lehorra, gazia, azidoa eta lisozimaduna. Patogenoak gainditu egin behar du sartzeko.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 110, 111, 112
    →
  36. 36

    Clostridium tetani / Clostridium tetani

    Hamalau lerrotan dago dena: nola agertzen den, non bizi den, nola sartzen den, zer egiten duen barruan, zer egiten dugun guk eta zergatik ez den pertsonatik pertsonara pasatzen.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 112
    →
  37. 37

    Streptococcus pyogenes (GABHS) / Streptococcus pyogenes (EBHGA)

    Zazpi lerro eta lau campo: ficha txikia da, baina osoa. OG.1eko detektoreak ez zuen ikusi, eta horixe da hemen dagoen arrazoia.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 113
    →
  38. 38

    Pseudomona aeruginosa / Pseudomonas aeruginosa

    Ospitaleko patogeno oportunista: ez du txertorik, ez du tratamendu erraza, eta bere gordelekua ura eta lurzorua dira.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 113, 114
    →
  39. 39

    Staphylococcus aureus / Staphylococcus aureus

    Apunteko ficha osoena: zazpi campo rotulatu. Gizakiaren mikrobiota arruntaren parte da eta, hala ere, ospitaleko infekzioen eragile nagusietakoa.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 114, 115
    →
  40. 40

    Larruazaleko mikosiak / Las micosis cutáneas

    Onddoak, ez bakterioak: keratina jaten dute, eta horregatik erasotzen dituzte azala, ilea eta azazkalak.

    Testua1 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 115, 116
    →
  41. 41

    B hepatitisa / La hepatitis B

    Hemen apunteak agentea eta gaixotasuna bereizten ditu esplizituki: ficha B hepatitisarena da, eta lehen lerroak dio agentea B hepatitis birusa dela.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 117
    →
  42. 42

    Bektoreak: orokortasunak / Los vectores: generalidades

    Bektore pasiboak garraiatu baino ez du egiten; aktiboan, patogenoaren bizitza-zikloaren zati bat bertan gertatzen da.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 118
    →
  43. 43

    Akainek transmititutako gaixotasunak (garrapatak) / Enfermedades transmitidas por garrapatas

    Bi gaixotasun zazpi lerrotan: sukar errepikaria eta Lyme. Biek akaina dute bektore.

    Testua1 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 119
    →
  44. 44

    Zorriek transmititutako gaixotasunak: tifus exantematikoa / Enfermedades transmitidas por piojos: el tifus exantemático

    Gerra, gosetea eta pobrezia: apunteak berak lotzen ditu gaixotasun hau eta bizi baldintzak.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 119
    →
  45. 45

    Eltxoek transmititutako gaixotasunak / Enfermedades transmitidas por mosquitos

    Bi ficha: sukar horia, txertoa duena, eta dengea, ez duena.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 120
    →
  46. 46

    Euliek transmititutako gaixotasunak: logurearen gaixotasuna / Enfermedades transmitidas por moscas: la enfermedad del sueño

    Chagasen bikotea: beste tripanosomiasi bat, beste kontinentean eta beste bektore batekin.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 121
    →
  47. 47

    Zimitzek transmititutako gaixotasunak: Chagas / Enfermedades transmitidas por chinches: Chagas

    Campo gutxiko ficha bat, eta gaixotasun batena, ez mikroorganismo batena: bektore baten izenpean dator, eta bere agentea parasito bat da.

    Testua1 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 121
    →
  48. 48

    Sexu bidezko gaixotasunak: sarrera / Las enfermedades de transmisión sexual: introducción

    Errepikatu egin daitezke, ez dutelako immunitaterik sortzen. Eta maiztasuna jakitea zaila da: automedikazioa, sintomarik eza eta lotsa.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 122, 123
    →
  49. 49

    Sifilisa · Treponema pallidum / La sífilis · Treponema pallidum

    Lau etapa, eta bakoitzak bere denbora: hori da ficha honen berezitasuna, sintomak desagertzeak ez duela esan nahi sendatu denik.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 123, 124
    →
  50. 50

    Klamidiasia · Chlamydia trachomatis / La clamidiasis · Chlamydia trachomatis

    Emakumeen %70ek eta gizonen %50etik gorak ez dute sintomarik: horrek egiten du ficha hau garrantzitsua.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 124
    →
  51. 51

    Giza papiloma birusa (GPB) / El virus del papiloma humano (VPH)

    Ficha honek ez du gordelekurik eta ez du tratamendurik: transmisioa, txertoa eta klinika ditu, eta bahetze programa bat gainera.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 125
    →
  52. 52

    HIESa · GIB / El sida · VIH

    Hiru fase eta zifra bat: CD4 200etik behera jaisten denean, HIESa da.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 125, 126
    →
  53. 53

    Protozoo urogenitala · Trichomonas vaginalis / Protozoo urogenital · Trichomonas vaginalis

    Ficha laburrena, eta zifra bat berriz: emakumeen %50ek eta gizonen %80k ez dute sintomarik.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 127
    →
  54. 54

    SBTGen prebentzioa / La prevención de las ITS

    Preserbatiboa eta sintomak ezagutzea. Eta sintoma desagertzeak ez du esan nahi gaixotasuna joan denik.

    Testua0 irudiOSASUN-PUBLIKOA.pdf · 127
    →