2.2 · 02 · §2
MitosiaLa mitosis
Interfasea da luzeena eta mitosia motzena. Faseetan zehar, zelula batek bi zelula alaba sortzen ditu, informazio genetiko berdinarekin.
1Testua
- Interfasearen hiru aldiak bereiztea.
- Mitosiaren faseak ordenan izendatzea.
- Aparatu mitotikoaren osagaiak lotzea.
INTERFASEA
Faserik luzeena da, zelularen bizitzaren %95a hartzen du eta zelula bitarte horretan hazi egiten da. Hiru fase bereiz daitezke:
G1 (garapena): Tarterik luzeena da, hazkuntza fasea da eta zelula helduaren gaitasun eta bolumenak lortzean amaitzen da. Zelulak behar dituen egiturak eratzen ditu.
S aldia (ADNaren sintesia): Aldi honetan kromatida eta zentriolo kopurua bikoizten dira. Amaieran kromosoma guztiek bi kromatida dituzte (2 kromatida, 4 zentriolo).
G2 aldia: Mitosiaren aurretik dagoena da, bertan S fasea ondo burutu dela eta mitosirako prest dagoela ziurtatzen da. Fase laburra da, kontrol gunea.
MITOSIA (Puta MATe)
Fase motza da, denboraren %5 bakarrik irauten du. Bertan nukleoa desagertzen da, kromatidak banatu eta zitoplasma zatitu. Zelula bat 2 zelula alabetan banatzen da (informazio genetiko berdina). Aparatu mitotikoan mekanismo ugarik parte hartzekn dute:
Zentriosoma
Zinetokoroa: Kromosometan mikrotubuluak lotzen diren tokia eta hauen euskarria.
Mikrotubulu astralak
Mikrotubulu zinetokorikoak
Mikrotubulu polarrak
Aster: Zentrioloan batzen diren mikrotubulu radialak
Huso: Zentrioloak fibren bidez inguratzen ditu.
PROFASEA
Nukleoa:
Kromatinaren kondentsazioa: Kromosomak, mikroskopioaren bidez ikus daitezke (46).
Nukleoloak eta nukleoaren mintza desagertzen dira.
Zitoplasman: Aparatu Mitotikoaren ekoizpena
Zentrioloak bikoizten dira
Nukleo inguruan, zentrioloen inguruan zehazki, mikrotubuluak egiturak garatzen dira (zitoeskeletoa antzekoa): Zentrosomak.
Mikrotubulo gehiago atxikituz, hauek banatu egiten dira egitura erradiala sortuz: Aster (euskarri egitura)
Atal hau azaltzen duten irudiak
PROMETAFASEA
Nukleoa desegiten da.
Asterreko mikrotubuluak zentromeroaren bidez kromosemekin lotzen dira (hauek oraindik elkarrekin jarraitzen dute).
Mikrotubuluek kromosoma bakoitzetik dagokien polorantz tira egiten dute lerrokatzeko.
METAFASEA
Kromosomak plaka ekuatorialean lerrokatzen dira:
Mikrotubuluek kromatidetatik tira egiten dute zelularen zentruraino.
Kromatidak lerrokatzen dira eta plano ekuatoriala sortuz.
Kromosoma beraren kromatiden zinetokoroak kontrako poloetara zuzentzen dira. Fase honetan, material genetikoeren banaketa kromosomen kokapenaren menpe dago.
Atal hau azaltzen duten irudiak
ANAFASEA
Kromatida bakoitza, material genetiko berdinaren kopia, orain arte beraien artean loturik zeudela (zentromeroen bidez, kohesina), mikrotubuluen eraginez banandu egiten dira dagokien polorantz tira eginez (mikrotubuloak laburtzen dira).
Behin bananaduta, kromatida bakoitza, kromosoma “ume” deitu daiteke. 46 kromatida bikoteak (pareak), banatu egiten dira, 46 kromosomako 2 multzo-kume sortuz.
Sorturtako kromosomak, tolestu egiten dira zentromerotik gertu, poloetara bideratzen diren bitartean.
Kromosoma berriak poloetara heltzen direnean anafasea bukatzen da.
Atal hau azaltzen duten irudiak
TELOFASEA
Kromosomak deskondentsatu egiten dira.
Kromosoma multzo bakoitza polo bakoitzean biltzen da.
Aparatu mitotikoa desegiten da.
Erretikulu endoplasmatikotik, kromosomak inguratzen dituen mintz nuklear berri bat sortzen da.
Nukleoloak ekoizten dira.
Atal hau azaltzen duten irudiak
ZITOZINESIA
Zelula ama 2 zelula alabetan banatzen da.
Eraztun kontraktu baten bidez gertatzen da.
Aktina eta miosinaz osatutako mirkofilamentuz osatutako egitura da.
Eraztunaren kontrakzioak zitoplasma bitan mozten du.
Atal hau azaltzen duten irudiak
«Sakontzeko» markatuta dagoena ez dago apunteetan: lehen mailarako gehitutako azalpena da.
Hiztegia
| Euskaraz | Gaztelaniaz |
|---|---|
| Interfasea | Interfase |
| Zentrioloa | Centriolo |
| Zinetokoroa | Cinetocoro |
| Plaka ekuatoriala | Placa ecuatorial |
| Aster | Áster |
| Zitozinesia | Citocinesis |
2Ulertu
Apunte bera, beste forma batean: hemen ez dago materia berririk, dagoena beste era batera antolatuta baizik.
Ideia nagusia
Zelula baten bizitzaren %95 interfasea da —hazi eta DNA bikoiztu—, eta mitosia %5 baino ez. Ikusten dena ez da gehiena gertatzen dena.
Nondik datorren: INTERFASEA · MITOSIA (Puta MATe)
Ibilbidea
- G1: hazkuntza
- S: DNAren sintesia
- G2: azken egiaztapena
- Profasea
- Prometafasea
- Metafasea
- Anafasea
- Telofasea
- Zitozinesia: bi zelula alaba
Urratsez urrats
- G1: hazkuntza → S: DNAren sintesiaKromatida eta zentriolo kopurua bikoizten da
- S: DNAren sintesia → G2: azken egiaztapena
- G2: azken egiaztapena → ProfaseaHemen hasten da mitosiaKromatina kondentsatzen da eta nukleoloak desagertzen dira
- Profasea → PrometafaseaNukleoa desegin eta mikrotubuluak kromosomei lotzen zaizkie
- Prometafasea → MetafaseaKromosomak plaka ekuatorialean lerrokatzen dira
- Metafasea → AnafaseaKromatidak banatu eta poloetara doaz
- Anafasea → TelofaseaKromosomak deskondentsatu eta mintz nuklear berria sortzen da
- Telofasea → Zitozinesia: bi zelula alabaEraztun kontraktila
Nondik datorren: INTERFASEA · PROFASEA · PROMETAFASEA · METAFASEA · ANAFASEA · TELOFASEA · ZITOZINESIA
Egiaztatu
Estali erantzuna eta saiatu. Klik eginez agertzen da.
Zer da hemengo ideia nagusia?
Zelula baten bizitzaren %95 interfasea da —hazi eta DNA bikoiztu—, eta mitosia %5 baino ez. Ikusten dena ez da gehiena gertatzen dena.
G1: hazkuntza → … eta gero?
S: DNAren sintesia
S: DNAren sintesia → … eta gero?
G2: azken egiaztapena
G2: azken egiaztapena → … eta gero?
Profasea
Profasea → … eta gero?
Prometafasea
Prometafasea → … eta gero?
Metafasea
Metafasea → … eta gero?
Anafasea
Anafasea → … eta gero?
Telofasea
Telofasea → … eta gero?
Zitozinesia: bi zelula alaba
3Irudiak
Irudi bakoitza handitu daiteke; etiketak gaztelaniaz edo ingelesez daudenean, euskarazko itzulpena azpian dago.
Etiketak euskaraz (10)
| Jatorrizkoa | Euskaraz |
|---|---|
| Prophase | Profasea |
| INTERPHASE | Interfasea |
| MITOTIC PHASE | M fasea |
| FIRST GAP (G1) | Lehen tartea (G1) |
| SYNTHESIS | Sintesia (S) |
| SECOND GAP (G2) | Bigarren tartea (G2) |
| Nucleolus disappears | Nukleoloa desagertzen da |
| Chromatin condenses into chromosomes | Kromatina kondentsatu eta kromosomak eratzen ditu |
| Separation of centrosomes | Zentrosomak banatzen dira |
| Formation of the mitotic spindle | Hutsa mitotikoa eratzen da |
Etiketak euskaraz (7)
| Jatorrizkoa | Euskaraz |
|---|---|
| Metaphase | Metafasea |
| INTERPHASE | Interfasea |
| MITOTIC PHASE | M fasea |
| FIRST GAP (G1) | Lehen tartea (G1) |
| SYNTHESIS | Sintesia (S) |
| SECOND GAP (G2) | Bigarren tartea (G2) |
| Chromosome align in the metaphase plate | Kromosomak plaka metafasikoan lerrokatzen dira |
Etiketak euskaraz (7)
| Jatorrizkoa | Euskaraz |
|---|---|
| Cytokinesis | Zitozinesia |
| Daughter cells divide | Zelula alabak banatzen dira |
| INTERPHASE | Interfasea |
| MITOTIC PHASE | M fasea |
| FIRST GAP (G1) | Lehen tartea (G1) |
| SYNTHESIS | Sintesia (S) |
| SECOND GAP (G2) | Bigarren tartea (G2) |
Etiketak euskaraz (8)
| Jatorrizkoa | Euskaraz |
|---|---|
| Anaphase | Anafasea |
| Chromatids separate towards opposite poles | Kromatidak kontrako poloetarantz banatzen dira |
| Unattached microtubules push against each other to elongate cells | Lotu gabeko mikrotubuluek elkar bultzatzen dute zelula luzatzeko |
| INTERPHASE | Interfasea |
| MITOTIC PHASE | M fasea |
| FIRST GAP (G1) | Lehen tartea (G1) |
| SYNTHESIS | Sintesia (S) |
| SECOND GAP (G2) | Bigarren tartea (G2) |
Etiketak euskaraz (10)
| Jatorrizkoa | Euskaraz |
|---|---|
| Telophase | Telofasea |
| New nuclear envelope forms | Nukleo mintz berria eratzen da |
| Chromosomes unfold back into chromatin | Kromosomak kromatina bihurtzen dira berriro |
| Nucleoli reapear | Nukleoloak berragertzen dira |
| Cell continues to enlogate | Zelulak luzatzen jarraitzen du |
| INTERPHASE | Interfasea |
| MITOTIC PHASE | M fasea |
| FIRST GAP (G1) | Lehen tartea (G1) |
| SYNTHESIS | Sintesia (S) |
| SECOND GAP (G2) | Bigarren tartea (G2) |