2 · 02 · §2.1
Osasunaren determinatzaileen ereduakLos modelos de determinantes de la salud
Zazpi eredu aipatzen ditu apunteak, bakoitza bere egilearekin eta urtearekin; hirunak bakarrik garatzen ditu, eta bakar batek —Lalondek— zerrendatzen ditu bere osagaiak.
1Testua
- Eredu bakoitza bere egilearekin eta urtearekin lotzea.
- Lalonderen lau determinatzaile taldeak izendatzea.
- Eredu bakoitzak gaixotasuna nola azaltzen duen bereiztea.
2.1. EREDUAK
Holistikoa (Laframboise, 1973)
Ekologikoa (Austin eta Werner, 1973)
Ongizatearena (Travis, 1977)
Marc Lalonde (1974): Laframboisen eredua garatu zuen. Lau taldetan banatzen ditu komunitatearen osasun mailan zerikusia duten determinatzaileak: giza biologia, ingurugiroa, bizi-ohiturak eta osasun sistema.
Integrala (Martinez eta Aparicio)
MOE (Osasunaren determinatzaile sozialak), 1969: Kultura eza eta pobrezia dira kausa garrantzitsuenak dira.
Dalhgren eta Whitehead (1991).Gaixotasun jokabidearen ezaugariak
LALONDE
Giza biologia: Konstituzioa, genetika, garapena, zahartze prozesua.
Ingurugiroa: Kutsadura fisikoa, kimikoa, biologikoa, psikosoziala eta soziokulturala.
Bizi estiloak eta osasunarekiko jarrerak: Drogak, sedentarismoa, elikadura, estresa, biolentzia…
Osasun sistema: Eskuhartze prebenigarriak eta terapeutikoak (Errekurtso asko behar ditu).
MARTINEZ ETA APARICIO
Teoria integrala Pertsonak komunitatearen bidez naturan eragindako aldaketen prozesuak, gaixotasunak eragiten ditu.
Gaixotasuna: Erantzun soziopsikobiologiko desegokia, historikoki garatutako ingurumen eraso baten aurrean.
Zigorra: Iraganean gaizki egindako zerbaiten ordainetan gaixotu direla uste dute. Aurre egite jokabide pasiboa eta jokabide konformista hartu dezakete pertsona hauek. ERLIJIOarekin zerikusia.
DALHGREN ETA WHITEHEAD
Gizartean osasuna lortu nahi badugu, eskuhartzeak gune ez sanitarioetan ere garatu beharko ditugu: Heziketa, lana, mugikortasuna…, hauek eragin zuzena dutelako osasunean.
«Sakontzeko» markatuta dagoena ez dago apunteetan: lehen mailarako gehitutako azalpena da.
Hiztegia
| Euskaraz | Gaztelaniaz |
|---|---|
| Determinatzailea | Determinante |
| Giza biologia | Biología humana |
| Bizi estiloa | Estilo de vida |
| Osasun sistema | Sistema sanitario |
| Eredua | Modelo |
2Ulertu
Apunte bera, beste forma batean: hemen ez dago materia berririk, dagoena beste era batera antolatuta baizik.
Ideia nagusia
Lalondek (1974) lau taldetan banatzen ditu determinatzaileak: giza biologia, ingurugiroa, bizi estiloak eta osasun sistema. Apunteko eredu bakarra da bere osagaiak zerrendatzen dituena.
Nondik datorren: LALONDE
Egiaztatu
Estali erantzuna eta saiatu. Klik eginez agertzen da.
Zer da hemengo ideia nagusia?
Lalondek (1974) lau taldetan banatzen ditu determinatzaileak: giza biologia, ingurugiroa, bizi estiloak eta osasun sistema. Apunteko eredu bakarra da bere osagaiak zerrendatzen dituena.