07 · 04 · §5
Eranskinak: atzazkalak, ileak eta guruinakAnejos: uñas, pelos y glándulas
Eranskinak edo faneroak epidermisetik eratorriak dira eta dermisean sartuta bizi dira: atzazkalak, ileak, bilgor-guruinak eta izerdi-guruinak.
1Testua
- Atzazkalaren zatiak izendatzea.
- Ilearen sustraia eta zurtoina bereiztea.
- Bi guruin motak eta haien jariakina lotzea.
Apunteetan ez dagoena da: lehen mailarako gehitutako azalpena. Azterketak apunteak eskatzen ditu.
Atzazkalak
Eranskinen (faneroen) artean atzazkalak daude lehenik.
Atzazkalaren zatiak: sustraia (azalaren azpian), lunula (erdi-ilargi zurixka), gorputza (ikusten den plaka), ertz librea eta kutikula edo eponikioa, atzazkalaren tolesturak ixten duena. Azpian atzazkal-ohea dago, oso baskularizatua; horregatik dute kolore arrosa.
Erizaintzan: atzazkalak informazio-iturri dira. Kapilarren betetzea bi segundotik gorakoa izatea perfusio eskasaren zeinua da; azazkal urdinak zianosia; koilonikia (koilara-forma) burdina faltarekin lotzen da; eta pultsioximetroak ez du ondo neurtzen esmalte ilunarekin edo azazkal artifizialekin.
Ileak
Ileek ia gorputz osoa estaltzen dute. Sustraiak ile-folikulua du inguruan (kanpoko eta barneko zatiarekin), eta erraboila ilearen matrizea da. Zurtoinak hiru geruza ditu: muina, azala eta kutikula.
Erraboilako matrizean zatitzen dira zelulak: hortik hazten da ilea, eta hor eragiten dute kimioterapiak edo elikadura-gabeziak. Folikuluari ile-altxatzailea (muskulu leuna) eta bilgor-guruin bat lotzen zaizkio: hirurak batera dira «unitate pilosebazeoa».
Bilgor- eta izerdi-guruinak
Bilgor-guruinak guruin exokrinoak dira eta bilgorra (seboa) askatzen dute ilearen folikulura. Izerdi-guruinek zati jariatzailea eta zati kanporatzailea dituzte.
Izerdi-guruinak bi motatakoak dira: ekrinoak, gorputz osoan, izerdi uretsua kanporatzen dutenak eta termoerregulazioan aritzen direnak; eta aprokrinoak, axilan eta eremu genitalean, folikulura irekitzen direnak eta pubertaroan hasten direnak (haien jariakina bakterioek deskonposatzean sortzen da gorputz-usaina).
Bilgor-guruinen jariakinak azala eta ilea koipeztatzen ditu eta mantu azidoan laguntzen du. Folikulua buxatzen denean eta bakterioak ugaritzen direnean, aknea agertzen da; hormona androgenoek ekoizpena handitzen dutenez, pubertaroan da ohikoena.
«Sakontzeko» markatuta dagoena ez dago apunteetan: lehen mailarako gehitutako azalpena da.
Hiztegia
| Euskaraz | Gaztelaniaz |
|---|---|
| Faneroak (eranskinak) | Faneras (anejos) |
| Lunula eta eponikioa | Lúnula y eponiquio |
| Ile-folikulua eta erraboila | Folículo piloso y bulbo |
| Unitate pilosebazeoa | Unidad pilosebácea |
| Bilgor-guruina (seboa) | Glándula sebácea (sebo) |
| Izerdi-guruin ekrinoak eta aprokrinoak | Glándulas sudoríparas ecrinas y apocrinas |
2Ahozko laburpena
Blokearen ideia nagusiak, testuarekin bat datozenak. Esaldi batean klik eginez hara salto egiten da.
Transkripzioa
3Apunteetako irudiak
Irudi bakoitza handitu daiteke; etiketak gaztelaniaz edo ingelesez daudenean, euskarazko itzulpena azpian dago.
Apunteetatik hartua eta hobetua (moztua, handitua eta fokatua).
Etiketak euskaraz (4)
| Jatorrizkoa | Euskaraz |
|---|---|
| Free edge of nail / Body of nail / Lunula | Atzazkalaren ertz librea / gorputza / lunula |
| Proximal nail fold / Eponychium (cuticle) | Atzazkalaren tolestura / eponikioa (kutikula) |
| Root of nail / Nail matrix / Nail bed / Hyponychium | Atzazkalaren sustraia / matrizea / ohea / hiponikioa |
| Sustraia - kutikula - ilargitxoa - gorputza - ertz librea | Sustraia · kutikula · lunula · gorputza · ertz librea |
Etiketak euskaraz (3)
| Jatorrizkoa | Euskaraz |
|---|---|
| Sebaceous gland | Bilgor-guruina |
| Erector muscle | Ile-altxatzailea |
| Zurtoina / Sustraia | Zurtoina / sustraia |
Etiketak euskaraz (6)
| Jatorrizkoa | Euskaraz |
|---|---|
| Hair shaft / Epidermis / Dermis | Ile-zurtoina / epidermisa / dermisa |
| External / internal root sheath | Kanpoko / barneko zorroa |
| Arrector pili muscle / Sebaceous gland | Ile-altxatzailea / bilgor-guruina |
| Eccrine gland / Apocrine gland | Guruin ekrinoa / aprokrinoa |
| Hair: cuticle, cortex, medulla | Ilea: kutikula, azala, muina |
| Matrix / Connective tissue papilla / Blood vessel | Matrizea / ehun konektiboaren papila / odol-hodia |
Arakatu 2D
Kanpoko eskema anatomikoak, lizentzia librekoak eta biltegian bertan gordeak. Apunteetako irudiak osatzen dituzte, ez dituzte ordezkatzen.
Kreditua eta lizentzia
OpenStax College, «506 Hair», Anatomy & Physiology (cnx.org), vía Wikimedia Commons. CC BY 3.0.
Aldaketak: Reducido a 500 px de ancho y convertido a WebP (ffmpeg). Sin retoques sobre el dibujo.
Kreditua eta lizentzia
OpenStax College, «507 Nails», Anatomy & Physiology (cnx.org), vía Wikimedia Commons. CC BY 3.0.
Aldaketak: Reducido a 960 px de ancho y convertido a WebP (ffmpeg). Sin retoques sobre el dibujo.
3D eredua
3D ESKEMA
4 · 3D eredua
Ile-folikulua bere erraboilarekin, bilgor-guruina, ile-altxatzailea eta izerdi-guruin ekrinoa (kiribila dermisean eta hodia azaleraino). Atzazkala ez dago eskeman: irudian ikusi behar da.
Arrastatu biratzeko; erabili bi hatz edo gurpila hurbiltzeko. Teklatuan: geziak biratzeko; + eta − zoomerako. Zerrendak edozein egitura hautatzeko aukera ematen du.
Hautaketa
Azala eta ugatz-guruina (eskema)
Eskema 3D propioa: proportzioak puztuta geruzak ikusteko.
Ereduaren jatorria eta mugak
Eskema didaktiko propioa, ez mikroskopioko irudia. Azalaren zati bat ebaki gisa irudikatuta dago eta tamainak nahita puztuta: zelulak, hartzaileak eta guruinak askoz handiagoak dira hemen, batera ikusteko. Ugatz-guruina alboan dago, eskala berean ez dagoen eskema gisa. Koloreak didaktikoak dira, ez tindaketak.
ERIZAINTZA, scripts/build_schematic_models.py