07 · 01 · §1 eta 4
Azala begiratuta: ezaugarri makroskopikoak eta Langer-en lerroakLa piel a simple vista: características macroscópicas y líneas de Langer
Azala da gorputzeko organorik handiena eta ikusten den bakarra. Haren lodiera, kolorea, erliebea eta zimurrak esploratzeak informazio kliniko asko ematen du, ziztada bat egin aurretik ere.
1Testua
- Azalaren ezaugarri makroskopikoak zerrendatzea.
- Erliebearen eta zimurren jatorria azaltzea.
- Langer-en lerroak zer diren eta zertarako balio duten ulertzea.
Apunteetan ez dagoena da: lehen mailarako gehitutako azalpena. Azterketak apunteak eskatzen ditu.
Ezaugarri makroskopikoak
Azala organo handiena da eta kanpotik organismoa inguratzen duen geruza. Lodiera 0,5 eta 4 mm artekoa da. Kolorazioa aldakorra da gorputzeko gunearen edo gizaki-taldearen arabera, eta eguzkiaren (ultramore) eraginez ere aldatzen da. Erliebea du (dermatoglifoak, oilo-ipurdiak) eta zimurrak (papila arteko ildoa, giharren zimurrak, giltzaduretako zimurrak, zahartzaroko zimurrak). Zuloak ditu: ileak, izerdi-guruinak eta bilgor-guruinak.
Lodiera ez da berdina toki guztietan: 0,5 mm ingurukoa da betazaletan eta 4 mm ingurukoa oin-zolan eta esku-ahurrean. Horrek azaltzen du zergatik aukeratzen den toki bat edo bestea ziztada azalpekoetarako, intradermikoetarako edo orbainen zainketarako.
Dermatoglifoak (hatz-markak) dermiseko papilen antolaketak sortzen ditu eta ez dira aldatzen bizitzan zehar; horregatik dira identifikazio-bide bat. Oilo-ipurdiak, berriz, ile-altxatzaileen uzkurduraren emaitza dira (piloerekzioa).
Erizaintzan: azalaren kolorea balorazioaren parte da. Zurbiltasunak anemia edo baso-uzkurdura adieraz dezake; zianosiak oxigenazio eskasa; horitasunak ikterizia; eta gorritasunak hantura edo sukarra. Azal ilunetan, ezpainetan, ahoko mukosan eta azazkal-ohean begiratzen da hobeto.
Langer-en lerroak
Langer-en lerroak gorputz osoan marraztuta daude, aurretik (A) eta atzetik (B).
Lerro horiek dermiseko kolageno-zuntzen norabide nagusia adierazten dute. Ebakia lerroaren norabidean egiten bada, ertzak elkarrengana hurbiltzen dira eta orbaina fina geratzen da; zeharka egiten bada, tentsioak ertzak banatzen ditu eta orbain zabalagoa edo keloidea sor daiteke. Horregatik erabiltzen dituzte kirurgialariek ebakiak planifikatzeko.
Erizaintzan: printzipio bera balio du zauriak ixteko eta apositoak jartzeko. Tentsioa gutxitzen duen norabidean jartzeak orbainaren emaitza hobetzen du, eta giltzaduren gainean tentsio gehiago dagoenez, hor izaten dira orbainak zabalagoak.
«Sakontzeko» markatuta dagoena ez dago apunteetan: lehen mailarako gehitutako azalpena da.
Hiztegia
| Euskaraz | Gaztelaniaz |
|---|---|
| Dermatoglifoak | Dermatoglifos |
| Oilo-ipurdiak (piloerekzioa) | Piel de gallina (piloerección) |
| Papila arteko ildoa | Surco interpapilar |
| Langer-en lerroak | Líneas de Langer |
| Ultramore erradiazioa (UM) | Radiación ultravioleta (UV) |
2Ahozko laburpena
Blokearen ideia nagusiak, testuarekin bat datozenak. Esaldi batean klik eginez hara salto egiten da.
Transkripzioa
3Apunteetako irudiak
Irudi bakoitza handitu daiteke; etiketak gaztelaniaz edo ingelesez daudenean, euskarazko itzulpena azpian dago.
Irudiak aurrebistan bakarrik ikus daitezke, apunteetako materiala baitira.
Arakatu 2D
Kanpoko eskema anatomikoak, lizentzia librekoak eta biltegian bertan gordeak. Apunteetako irudiak osatzen dituzte, ez dituzte ordezkatzen.
Kreditua eta lizentzia
OpenStax College, «501 Structure of the skin», Anatomy & Physiology (cnx.org), vía Wikimedia Commons. CC BY 3.0.
Aldaketak: Reducido a 960 px de ancho y convertido a WebP (ffmpeg). Sin retoques sobre el dibujo.
Kreditua eta lizentzia
OpenStax College, «502 Layers of epidermis», Anatomy & Physiology (cnx.org), vía Wikimedia Commons. CC BY 3.0.
Aldaketak: Reducido a 960 px de ancho y convertido a WebP (ffmpeg). Sin retoques sobre el dibujo.
3D eredua
3D ESKEMA
4 · 3D eredua
Azalaren blokea ebakita: hipodermisa adipozitoekin, dermisa (sakona eta papilarra, papilekin) eta epidermisaren lau geruzak. Biratu blokea papilen erliebea albotik ikusteko.
Arrastatu biratzeko; erabili bi hatz edo gurpila hurbiltzeko. Teklatuan: geziak biratzeko; + eta − zoomerako. Zerrendak edozein egitura hautatzeko aukera ematen du.
Hautaketa
Azala eta ugatz-guruina (eskema)
Eskema 3D propioa: proportzioak puztuta geruzak ikusteko.
Ereduaren jatorria eta mugak
Eskema didaktiko propioa, ez mikroskopioko irudia. Azalaren zati bat ebaki gisa irudikatuta dago eta tamainak nahita puztuta: zelulak, hartzaileak eta guruinak askoz handiagoak dira hemen, batera ikusteko. Ugatz-guruina alboan dago, eskala berean ez dagoen eskema gisa. Koloreak didaktikoak dira, ez tindaketak.
ERIZAINTZA, scripts/build_schematic_models.py