07 · 02 · §2
Hiru geruzak eta epidermiseko zelulakLas tres capas y las células de la epidermis
Azalak hiru geruza ditu: epidermisa (epitelioa), dermisa (ehun konektiboa) eta hipodermisa (gantza). Epidermisean lau zelula mota bizi dira, bakoitza lan batekin.
1Testua
- Hiru geruzak eta haien ehun mota bereiztea.
- Epidermiseko lau zelula motak eta haien funtzioa lotzea.
- Azalaren odoleztatzea nola antolatzen den azaltzea.
Apunteetan ez dagoena da: lehen mailarako gehitutako azalpena. Azterketak apunteak eskatzen ditu.
Hiru geruzak
Azalak hiru geruza ditu. Epidermisa epitelio zapal geruzatu keratinaduna da. Dermisa ehun konektiboa da. Hipodermisa ere ehun konektiboa da, adipozitoetan aberatsa.
Epidermisak ez du odol-hodirik: dermisetik difusioz elikatzen da (3. gaiko epitelioen ezaugarria). Horregatik ez du odolik ateratzen azaleko urradura batek, eta horregatik sendatzen da azkar: oinarrizko geruzak etengabe sortzen ditu zelula berriak.
Epidermisaren geruzak, sakonetik azalera: oinarrizkoa (germinatiboa), ezkatatsua, pikortsua, gardena (esku-ahurrean eta oin-zolan bakarrik) eta korneoa. Zelula batek hilabete inguru behar du oinarritik azalera igo eta deskamatzeko.
Dermisa da azalaren «armazoia»: kolagenoa eta zuntz elastikoak, odol-hodiak, nerbioak eta guruinak hor daude. Hipodermisak isolatzen eta amortiguatzen du, eta ziztada azalpekoak (intsulina, heparina) hor jartzen dira.
Epidermiseko zelulak
Epidermiseko zelulak lau motatakoak dira: keratinozitoak, keratina ekoizten dutenak (geruza korneoa eta ileak edo azazkalak); melanozitoak, melanina bikorrak ekoizten dituztenak; Langerhansen zelulak, immunitatearekin lotuak; eta Merkelen zelulak, mekanohartzaileak.
Melanozitoak oinarrizko geruzan daude eta melanina keratinozitoei pasatzen diete, nukleoaren gainean «eguzkitako» bat eratuz. Pertsona guztiok melanozito kopuru bera dugu gutxi gorabehera: aldea ekoizten duten melanina motan eta kantitatean dago.
Langerhansen zelulak sistema immunearen begiak dira azalean: antigenoak harrapatu eta gongoil linfatikoetara eramaten dituzte. Horregatik ematen ditu azalak hain erreakzio alergiko argiak (dermatitis kontaktu bidezkoa).
Erizaintzan: melanozitoen tumorea da melanoma. Orbanak balioztatzeko ABCDE erregela erabiltzen da: asimetria, bazterrak irregularrak, kolore anitzak, diametroa 6 mm baino handiagoa eta eboluzioa (aldaketa).
Azalaren odoleztatzea
Dermisean bi plexu baskular daude: sakona (dermisaren eta hipodermisaren mugan) eta azalekoa (papilen azpian), bien artean hodi zeharkakoekin. Papila bakoitzera kapilar-begizta bat igotzen da. Antolaketa horrek azaltzen du termoerregulazioa: plexuetako fluxua handitzean azala gorritu eta beroa galtzen da; uzkurtzean, zurbildu eta beroa gordetzen da.
«Sakontzeko» markatuta dagoena ez dago apunteetan: lehen mailarako gehitutako azalpena da.
Hiztegia
| Euskaraz | Gaztelaniaz |
|---|---|
| Epidermisa / dermisa / hipodermisa | Epidermis / dermis / hipodermis |
| Epitelio zapal geruzatu keratinaduna | Epitelio plano estratificado queratinizado |
| Keratinozitoak | Queratinocitos |
| Melanozitoak (melanina) | Melanocitos (melanina) |
| Langerhansen zelulak | Células de Langerhans |
| Merkelen zelulak | Células de Merkel |
| Plexu azalekoa eta sakona | Plexos superficial y profundo |
2Ahozko laburpena
Blokearen ideia nagusiak, testuarekin bat datozenak. Esaldi batean klik eginez hara salto egiten da.
Transkripzioa
3Apunteetako irudiak
Irudi bakoitza handitu daiteke; etiketak gaztelaniaz edo ingelesez daudenean, euskarazko itzulpena azpian dago.
Irudiak aurrebistan bakarrik ikus daitezke, apunteetako materiala baitira.
Arakatu 2D
Kanpoko eskema anatomikoak, lizentzia librekoak eta biltegian bertan gordeak. Apunteetako irudiak osatzen dituzte, ez dituzte ordezkatzen.
3D ereduan ikusi ↓Lotutako orrialdea →
Kreditua eta lizentzia
OpenStax College, «501 Structure of the skin», Anatomy & Physiology (cnx.org), vía Wikimedia Commons. CC BY 3.0.
Aldaketak: Reducido a 960 px de ancho y convertido a WebP (ffmpeg). Sin retoques sobre el dibujo.
3D ereduan ikusi ↓Lotutako orrialdea →
Kreditua eta lizentzia
OpenStax College, «502 Layers of epidermis», Anatomy & Physiology (cnx.org), vía Wikimedia Commons. CC BY 3.0.
Aldaketak: Reducido a 960 px de ancho y convertido a WebP (ffmpeg). Sin retoques sobre el dibujo.
3D eredua
3D ESKEMA
4 · 3D eredua
Epidermisaren lau geruzak eta bertako zelulak: melanozitoak (marroi ilunak, adarrekin), Langerhansen zelulak (berdeak) eta Merkelen zelulak (moreak, nerbio-zuntzarekin). Aldatu «Odol-hodiak» geruzara bi plexuak ikusteko.
Arrastatu biratzeko; erabili bi hatz edo gurpila hurbiltzeko. Teklatuan: geziak biratzeko; + eta − zoomerako. Zerrendak edozein egitura hautatzeko aukera ematen du.
Hautaketa
Azala eta ugatz-guruina (eskema)
Eskema 3D propioa: proportzioak puztuta geruzak ikusteko.
Ereduaren jatorria eta mugak
Eskema didaktiko propioa, ez mikroskopioko irudia. Azalaren zati bat ebaki gisa irudikatuta dago eta tamainak nahita puztuta: zelulak, hartzaileak eta guruinak askoz handiagoak dira hemen, batera ikusteko. Ugatz-guruina alboan dago, eskala berean ez dagoen eskema gisa. Koloreak didaktikoak dira, ez tindaketak.
ERIZAINTZA, scripts/build_schematic_models.py