01 · 02 · §1.4–1.5
Planoak, ardatzak eta kokapen-hitzakPlanos, ejes y términos de posición
Gorputza «mozteko» hiru plano eta egiturak elkarren artean kokatzeko hitz-bikote batzuk: horiek dira anatomiaren GPSa.
1Testua
- Plano sagitala, frontala eta horizontala eta haiek bereizten dituzten zatiak identifikatzea.
- Kokapen-hitzak bikoteka erabiltzea (aurrekoa/atzekoa, goikoa/behekoa, mediala/laterala, proximala/distala).
- Hitz horiek adibide klinikoetan aplikatzea.
Apunteetan ez dagoena da: lehen mailarako gehitutako azalpena. Azterketak apunteak eskatzen ditu.
Hiru planoak
Hiru plano nagusi daude: plano mediala edo sagitala, gorputza ezker eta eskuin zatitzen duena; plano frontala, aurrealdea eta atzealdea bereizten dituena; eta plano horizontala, goiko eta beheko zatiak bereizten dituena.
Plano sagital bat baino gehiago egon daiteke: erdiko lerrotik doanari plano mediala (edo erdiko sagitala) deritzo, eta haren paraleloei parasagitalak. Frontalari koronala ere esaten zaio, eta horizontalari zeharkakoa edo axiala. Hiru planoak elkarren perpendikularrak dira, eta irudi medikoetan (TAC, erresonantzia) ebakidurak plano hauetan ikusten dira.
Apunteek mozketa longitudinalak «goitik behera» eta zeharkakoak «ezkerretik eskuinera» egiten direla diote. Zeharkako (horizontala) mozketak gorputza goiko eta beheko zatitan banatzen du; «ezkerretik eskuinera» mozketaren norabidea da, ez bereizten dituen zatiak. Egiaztatu irakaslearekin (SRC-27).
Kokapen-hitzak
Egiturak kokatzeko hitzak bikoteka ikasten dira: aurrekoa (bentrala) eta atzekoa (dortsala); goikoa (zefalikoa, kraniala) eta behekoa (kaudala); mediala (erdiko lerrotik hurbilago, adibidez tibia) eta laterala (urrunago, adibidez peronea); proximala eta distala; barnekoa eta kanpokoa. Supinoa eta pronoa ere erabiltzen dira.
Proximala eta distala gorputz-adarretan erabiltzen dira: proximala enborretik hurbilago dagoena da, eta distala urrunago. Ukondoa eskumuturrarekiko proximala da, eta hatzak eskumuturrarekiko distalak. Hitz guztiak erlatiboak dira: bihotza bizkarrezurrarekiko aurrekoa da, baina esternoiarekiko atzekoa.
Apunteek aurrekoaren sinonimoen artean «frontala» eta «kostala» jasotzen dituzte, eta goikoarenetan «errostrala». Bibliografian aurrekoaren sinonimo nagusia bentrala da, eta errostrala batez ere buruan eta garunean erabiltzen da. «Supinoa» eta «pronoa» gorputzaren posizioak ere badira: ahoz gora eta ahoz behera etzanda (SRC-28).
Adibide klinikoa: «Zauria ezkerreko besaurrearen aurpegi aurreko eta distalean dago, eskumuturretik 3 cm proximalera». Hitz horiek erabiltzen dituenean, beste edozein profesionalek zehazki jakingo du non dagoen.
«Sakontzeko» markatuta dagoena ez dago apunteetan: lehen mailarako gehitutako azalpena da.
Hiztegia
| Euskaraz | Gaztelaniaz |
|---|---|
| Plano sagitala (mediala) | Plano sagital (medio) |
| Plano frontala (koronala) | Plano frontal (coronal) |
| Plano horizontala (zeharkakoa, axiala) | Plano horizontal (transversal, axial) |
| Aurrekoa (bentrala) / atzekoa (dortsala) | Anterior (ventral) / posterior (dorsal) |
| Goikoa (kraniala) / behekoa (kaudala) | Superior (craneal) / inferior (caudal) |
| Mediala / laterala | Medial / lateral |
| Proximala / distala | Proximal / distal |
| Ahoz gora (supinoa) / ahoz behera (pronoa) | Decúbito supino / prono |
2Ahozko laburpena
Blokearen ideia nagusiak, testuarekin bat datozenak. Esaldi batean klik eginez hara salto egiten da.
Transkripzioa
3Apunteetako irudiak
Irudi bakoitza handitu daiteke; etiketak gaztelaniaz edo ingelesez daudenean, euskarazko itzulpena azpian dago.
Irudiak aurrebistan bakarrik ikus daitezke, apunteetako materiala baitira.
Arakatu 2D
Kanpoko eskema anatomikoak, lizentzia librekoak eta biltegian bertan gordeak. Apunteetako irudiak osatzen dituzte, ez dituzte ordezkatzen.
Kreditua eta lizentzia
Connexions (OpenStax), «Planes of Body», Anatomy & Physiology (cnx.org), vía Wikimedia Commons. CC BY 4.0.
Aldaketak: Reducido a 619 px de ancho y convertido a WebP (ffmpeg). Sin retoques sobre el dibujo.
3D eredua
BODYPARTS3D / ATLAS
4 · 3D eredua
Hautatu plano bakoitza eta biratu gorputza. «Kokapen-hitzak» geruzan norabide-geziak daude; hautatu gezi bat bere izena ikusteko.
Arrastatu biratzeko; erabili bi hatz edo gurpila hurbiltzeko. Teklatuan: geziak biratzeko; + eta − zoomerako. Zerrendak edozein egitura hautatzeko aukera ematen du.
Hautaketa
Giza gorputza: jarrera, planoak eta barrunbeak
Gorputz osoa jarrera anatomikoan: azala, hezurdura eta erreferentzia-eskemak.
Ereduaren jatorria eta mugak
Azala eta hezurdura BodyParts3D atlasekoak dira, sinplifikatuta. Planoak, geziak, barrunbeak eta abdomeneko guneak eskema propioak dira, hezurren tamainara egokituta: ez dituzte muga zehatzak adierazten. Mugimendurik ez.
BodyParts3D, © The Database Center for Life Science licensed under CC Attribution 4.0 International
Iturri-berrikuspenak: SRC-27, SRC-28