01 · 01 · §1.1–1.3
Anatomia: sarrera eta jarrera anatomikoaAnatomía: introducción y posición anatómica
Anatomia gorputzaren egitura ikasten duen zientzia da. Hizkuntza komun bat behar du, eta hizkuntza horren abiapuntua jarrera anatomikoa da.
1Testua
- Anatomia definitzea eta bere adar nagusiak bereiztea.
- Nomina anatomikoaren zeregina azaltzea.
- Jarrera anatomikoa deskribatzea eta zergatik erabiltzen den ulertzea.
Apunteetan ez dagoena da: lehen mailarako gehitutako azalpena. Azterketak apunteak eskatzen ditu.
Zer da anatomia?
«Anatomia» hitzak disekzioa esan nahi du grezieraz. Gaur egun disekzioa teknika anatomiko makroskopikoa da, baina anatomia askoz gehiago da: gorputzaren egituraren eta funtzioaren ikerketarekin lotutako zientzia guztien bilduma.
Egoera normala ezagutzea beharrezkoa da egoera patologikoan zer aldaketa gertatzen diren jakiteko.
Erizaintzan hau egunero erabiltzen da: pultsua non hartu, injekzio bat non eman, zunda bat nondik sartu edo min baten kokapena nola deskribatu jakiteko, lehenik gorputz osasuntsuaren egitura ezagutu behar da.
Anatomiaren adarrak
Anatomia deskribatzaileak disekzioen bidez egituren itxura eta funtzioa aztertzen ditu. Anatomia mikroskopikoak zelulen itxura eta funtzioa deskribatzen ditu (histologia eta zitologia). Garapen-anatomiak edo enbriologiak organismoaren garapena aztertzen du, zigototik heldura arte.
Anatomia erradiologikoak X izpiak erabiltzen ditu hezurrak eta loturak ikusteko, eta kontrasteen bidez odol-hodiak eta digestio-hodiak ere aztertzen ditu. Anatomia sistematikoak funtzio baterako beharrezkoak diren egiturak aztertzen ditu (adibidez, zirkulazio-aparatua). Anatomia topografikoak gorputza eskualdetan zatitzen du eta eskualde bakoitza sakon aztertzen du.
Bi ikuspegi horiek osagarriak dira. Sistematikoak galdetzen du «zer organok osatzen dute arnas aparatua?»; topografikoak, «zer dago toraxean, eta nola lotzen dira elkarrekin?». Ikasgai honek biak nahasten ditu: 08. gaian, adibidez, toraxa eskualde gisa eta bihotza eta birikak sistema gisa lantzen dira. Gaur egun anatomia erradiologikoak TAC, erresonantzia eta ekografia ere barne hartzen ditu.
Nomina anatomikoa
Nomina edo terminologia anatomikoa gorputzeko egiturak eta haien arteko harremanak deskribatzeko hiztegi akademiko ofiziala da.
Hiztegi ofizial bati esker, osasun-langile guztiek gauza bera ulertzen dute hitz bera entzutean. Horregatik ez da esaten «besoaren goiko aldea», baizik eta «humeroaren mutur proximala». Nazioarteko erreferentzia Terminologia Anatomica da; euskarazko eta gaztelaniazko izenak hartatik eratortzen dira.
Jarrera anatomikoa
Jarrera anatomikoan pertsona zutik dago, aurrera begira, esku-ahurrak aurrerantz begira eta oinak elkartuta.
Deskribapen anatomiko guztiak jarrera honetatik egiten dira, pertsona benetan etzanda, eserita edo besoak gurutzatuta egon arren. Horri esker «erradioa kubituaren alboan dago» esaldiak beti egia izaten jarraitzen du. Kontuz eskuinarekin eta ezkerrarekin: beti pazientearenak dira, ez begiratzen duenarenak. Pazientea aurrez aurre duzunean, bere eskuina zure ezkerrean dago.
«Sakontzeko» markatuta dagoena ez dago apunteetan: lehen mailarako gehitutako azalpena da.
Hiztegia
| Euskaraz | Gaztelaniaz |
|---|---|
| Anatomia deskribatzailea | Anatomía descriptiva |
| Anatomia mikroskopikoa (histologia, zitologia) | Anatomía microscópica (histología, citología) |
| Enbriologia (garapen-anatomia) | Embriología (anatomía del desarrollo) |
| Anatomia erradiologikoa | Anatomía radiológica |
| Anatomia sistematikoa | Anatomía sistemática |
| Anatomia topografikoa | Anatomía topográfica |
| Nomina (terminologia) anatomikoa | Nómina (terminología) anatómica |
| Jarrera anatomikoa | Posición anatómica |
| Esku-ahurra | Palma de la mano |
2Ahozko laburpena
Blokearen ideia nagusiak, testuarekin bat datozenak. Esaldi batean klik eginez hara salto egiten da.
Transkripzioa
3Apunteetako irudiak
Irudi bakoitza handitu daiteke; etiketak gaztelaniaz edo ingelesez daudenean, euskarazko itzulpena azpian dago.
Irudiak aurrebistan bakarrik ikus daitezke, apunteetako materiala baitira.
Arakatu 2D
Kanpoko eskema anatomikoak, lizentzia librekoak eta biltegian bertan gordeak. Apunteetako irudiak osatzen dituzte, ez dituzte ordezkatzen.
Kreditua eta lizentzia
Connexions (OpenStax), «Anatomical position», Anatomy & Physiology (cnx.org), vía Wikimedia Commons. CC BY 3.0.
Aldaketak: Reducido a 822 px de ancho y convertido a WebP (ffmpeg). Sin retoques sobre el dibujo.
3D eredua
BODYPARTS3D / ATLAS
4 · 3D eredua
Gorputza jarrera anatomikoan: azala erdi-gardena da eta hezurdura barruan ikusten da. Biratu eredua eta egiaztatu ahurrak aurrera daudela.
Arrastatu biratzeko; erabili bi hatz edo gurpila hurbiltzeko. Teklatuan: geziak biratzeko; + eta − zoomerako. Zerrendak edozein egitura hautatzeko aukera ematen du.
Hautaketa
Giza gorputza: jarrera, planoak eta barrunbeak
Gorputz osoa jarrera anatomikoan: azala, hezurdura eta erreferentzia-eskemak.
Ereduaren jatorria eta mugak
Azala eta hezurdura BodyParts3D atlasekoak dira, sinplifikatuta. Planoak, geziak, barrunbeak eta abdomeneko guneak eskema propioak dira, hezurren tamainara egokituta: ez dituzte muga zehatzak adierazten. Mugimendurik ez.
BodyParts3D, © The Database Center for Life Science licensed under CC Attribution 4.0 International