Gene adierazpena: transkripzioa eta itzulpenaExpresión génica: transcripción y traducción

DNA-k duen informazioak, belaunaldiz belaunaldi transmititua, molekula funtzionalen itxura hartu behar du.

Gene-adierazpenean 3 ARN motak parte hartzen dute:

ARNm: Proteinaren moldea.

ARNt: Aminoazidoak garraiatzen dituzte lotura peptidikoa sortzeko.

Aminoazido bakoitzerako ARNt bat dago.

ARNr: Funtzio estrukturala eta katalitikoa.

ADN molekula oinarri hartuta ARN ekoizten denean transkripzioa burutzen dela esaten da.

Transkripzioa ARN polimerasak egiten du.

Zelularen nukleoan gertatzen da eta ADN polimerasa konparatuz gero, ARN polimerasak ez du “primer” edo haslerik behar eta ezin ditu egindako akatsak zuzendu ez bait du endonukleasa aktibitaterik.

ARN polimerasak lan egin ahal izateko gene bakoitzaren promotorea aurkitu behar du.

Eukariotetan promotoreak TATA sekuentzia izaten du bere baitan (TATA Box).

EZAUGARRIAK:

RNAm 5´ 3’ norabidean sintetizatzen da: RNApol 3´ 5´norabidean mugitzen da, DNA sekuentzia jarraituz.

Prozesu selektiboa: DNA zati batean oinarritzen da.

Errepikatzen den prozesua da.

Kontserbakorra: ez da DNAren egitura aldatzen.

Monokatenarioa: Sortzen den egitura kate bakarrekoa

PROZESUA:

Hasiera: RNA pol II promotorea aurkitzen duenean, RNAm sortzen du DNA sekuentzia erabiliz, beste proteinen batzuen lanari esker: TATA-rekin batzeko proteina, A, B, E, F, H proteinak, transkripzio faktoreak …

Luzapena: RNAren katearen luzapena erribonukleotidoak sartuz (osagarriak).

Bukaera: STOP kodoia topatzen duenean, RNA polimerasak bere lana bukatzen du, pre-mRNA sortuz: Transkribatu Primario mRNA.

STOP seinale sinpleenak GC eta AT ugari dauden tokietan aurkitzen dira.

DNA harizpi berean dauden base konplementarioen guneak dira, loop edo urkila bat osatzen dutenak, RNA polimerasaren lana saihestuz.

Funtzionala izateko, pre-RNAk aldaketak jasan behar ditu:

Cap jartzea: RNAm-an bihurtzeko beharrezkoa den lehenbiziko aldaketa RNA polimerasa II-k egiten du, 5’ bukaeran 7-metilguanosina lotzen da trifosfato baten bidez.

Poli (A) katea (buztana) jartzea: 3´ bukaeran 150-200 adenosinen sekuentzia sartzen da. Horretarako, endonukleasak pre-RNAm-an AAUAAA sekuentzia aurkitu behar du, sekuentzia hau kendu eta gero poli(A) katea sartu. Honek, mARN-aren egonkortasuna eta adierazpena faboratzen du.

Introiak kendu (splicing): Intronak kentzen dira eta exonak batzen dira: Splicing edo uztartze prozesua deitzen zaio.

Intronak GU sekuentziekin hasi eta AG sekuentziekin bukatzen dira.

Intronen luzeera 50-10.000 nukleotido artean dago.

Uztartze prozesua gaizki egiten bada akatsak sortaraz daitezke proteinetan:

Adib: β-Thalasemia (Anemia heredagarria dena, hemoglobina akatsaduna dute)

CCTATTGGTCTATTTTCCACCCTTAG (splicing zuzena)

CCTATAGGTCTATTTTCCACCCTTAG (kokatze berria okerra)

Arazo genetikoen %15a uztartze lekuen aldaketengatik suertatzen dira

Batzuetan sekuentzia aldaketak eragin (editing): Zenbait mARN-en sekuentzia transkripzioaren ondoren eraldatua izaten da. ARN-aren base sekuentzia aldatzea beraz. Horrek, ARN batetik proteina mota “ugari” ekoiztu ahal izatea dakar.

Proteinen biosintesia: Informazio genetikoa.

Proteina baten 3D egitura, kate polipeptidikoaren barnean aminoazidoen sekuentzia edo orden linealaren araberakoa da.

Erribosomek RNAm heldua erabiliko dute proteinak ekoizteko.

Erribosomek erabiltzen duten kodea nukleotidoen sekuentzia itzultzeko: Kode Genetikoa da.

Nukleotido hirukoteez osatuta dago: KODON

Aminoazido bat kodifikatzen dute.

Stop seinalea: UAA, UAG eta UGA (amaiera-kodon).

Hasiera-kodon: kodon AUG (hasierarako hirukotea), Metionina.

Hasiera eta bukaera artean dagoen sekuentzia: Zistroi (ORF).

Kate polipeptidikoaren ekoizpenerako elementuak:

RNAm: Hasierako kodoia

RNAt: Antikodoia

Prozesua erribosometan gertatzen da, beraz zitoplasman.

Erribosomak ARN erribosomikoez (rARN) osaturik daude.

Eukariotetan 4 rARNek hartzen dute parte: Azpiunitate handian 28 S, 5.8 S eta 5 S- etako rARNak eta azpiunitate txikian 18 S-etakoa. rARN horietaz gain erribosometan proteinek ere hartzen dute parte. Azpiunitate handian 50 L proteina eta azpiunitate txikian 33 S proteinak.

Erribosomak tARN loturik datozen bi aminoazidoentzako guneak dituzte.

ARNt-ak zitoplasmatik aminoazidoak hartzen dituzte erribosometara eramateko

Aminoazidoen aktibazioa beharrezkoa da eta ATP eta aminoazil ARNt behar dira

Aminoazidoa +ATP + entzima → Entzima-aminoazido-AMP+Pi

Espezifikoa da.

ARNt-ak aminoazidoak ARNm-raino eramaten ditu, bertan ARNm kodona eta ARNt- aren antikodona parekatzen dira, baseen osagarritasunari esker.

ARNt: Ertz batean antikodona eta bestean aminoazidoa.

Proteina baten sintesia bukatzerakoan, ARNm berriro erabili daiteke.

Oso normala da, proteina baten sintesia bukatu baino lehen beste batena hastea: ARNm berak erribosoma desberdinak, aldi berean erabiltzen dute: polirribosoma (polisoma).

1. Hasiera: Erribosoma ARNm-rekin batzen da: hasiera-kodoia: AUG eta lehenbiziko ARNt: Met.

2. Luzapena: Kodoi bat agerian gelditzen den bakoitzean.

a. Dagokion ARNt lotzen da.

b. Aminoazido katea (polipeptidoa) ARNt-aren aminoazidoekin lotzen da erreakzio kimiko baten bidez. Aminoazidoak lotura kobaleenten bidez lotzen dira polipeptidoa sortuz.

c. ARNm desplazamenduak erribosomatik kodoi berri bat agerian utziz.

3. Bukaera: a. Amaiera-kodona (UAG,UAA, UGA) erribosoman sartzen da.

b. Kate polipeptidiko osoa askatzen da.

c. Polipeptidoaren ondorengo aldaketak: Heltzea

64 kodoi

Kodoi desberdinak aminoazido bera kodifikatu dezakete: Sinonimoak: UCU, UCC, UCA, UCG

Baina kodoi bakoitza aminoazido bati dagokio.

Badaude aminoazidoak kodifikatzen ez dituzten kodoiak: AUG: Hasiera eta UAA, UAG, UGA: Bukaera.

Kodigoa jarraia da: Itzulpena RNA 5´ → 3´ zentzuan ematen da.

Unibertsala da.