BioelementuakLos bioelementos

Bioelementuak bizidunetan agertzen diren elementu kimikoak dira, bakarka edo molekulak eratzen ager daitezkenak.

Naturan dauden 90 elementuetatik, 30 inguru baino ez dira ezinbestekoak izaki bizidunetan.

Ugarienak C, O, H eta N dira. Karbonoa funtsezkoa elementua da biomolekulak osatzeko: Gluzidoak, lipidoak, proteinak eta azido nukleikoak.

Biomolekula organikoak sortzeko nahitaezkoak dira, 3D egiturak sortzeko gaitasuna dute eta materia biziaren %96a suposatzen dute. Lotura kobalenteak eta bi- eta tribalenteak ezartzeko erraztasuna dute.

Konfigurazio tetraedrikoa du (molekula ezberdinek, egitura tridimentsional ezberdina dute). Aktibitate biologikoaren erantzule den konformazio espaziala da hau Konformazio espazialak edo 3D egitura zehatza jakiteak, lagundu egiten du molekulak parte hartzen duen erreakzioak ulertzeko.

Karbonoak, lotura kobalente bakun, bikoitz eta hirukoitzak osa ditzake beste karbonoekin.

Lotura bakunak ahulenak dira eta lotura hirukoitzak sendoenak.

Karbono eskeletoari lotzen diren beste atomo taldeei, talde funtzionalak deritze eta propietate kimiko bereizgarriak ematen dizkiote: Amino taldea, karboxilo taldea, alkohol taldea, zetona, aldehidoa, azido karboxilikoa, tiol taldea…

Zelularen bizirako beharrezkoak dira: Kaltzioa, sodioa, potasioa, magnesioa, burdina, kloroa… Organismoaren portzentai txikia suposatu arren, garrantzia biologiko handia dute.

60 Kg‐tako emakume batek 1000‐1200 g ditu. Horietatik %99a hezurretan eta hortz‐ haginetan kokatzen dira, beste %1 a likidoen baitan dagoelarik.

FUNTZIOAK:

Egiturazko funtzioak

Funtzio mekanikoak

Muskuluen uzkurketa

Neurotransmisoreen askapen prozesuan

Guruinen jariapenean

Zelulen bikoizketan

Apoptosian

Bigarren mezulari gisa

BANAKETA:

%40-45 plasmako proteinetara lotuta

%8-10 zitrato moduko ioiekin loturik

%40-45 era disoziatuan, likidoetan aske

Plasman 6 mg/dl-tik behera egiten duenean → Tetania, espasmo muskularrak Plasman 4 mg/dl-tik behera egiten duenean → Hilkorra

JATORRI NAGUSIAK:

Hipoalbuminemia

Magnesio eza

Hipoparatiroidismoa (PTH hormona gutxi sortu)

Absortzio txarra

Pankreatitis larria

Giltzurrun-gutxiegitasun kronikoa

Plasman 12 mg/dl-tik gora egiten duenean → Nerbio sistemaren inhibizioa, idorreria, gosa eza… Plasman 15 mg/dl-tik gora egiten duenean → Efektu oso nabariak

JATORRI NAGUSIAK:

Hiperparatiroidismo primarioa

Minbizia

Bitamina D gehiegitasuna

Giltzurrun-gutxiegitasun kronikoa

70 Kg‐tako gizonezko batek 700 g ditu. Kaltzioarekin moduan gehiena hezurretan eta hortzetan kokatzen da. Zeluletan eta zelulaz kanpoko likidoan ere ageri da, baina kantitate txikiagoan.

FUNTZIOAK:

Hezurretan, hidroxiapatitaren baitan

Mintz zelularretako fosfolipidoetan

Energia elkartrukerako (ATP, GTP)

Entzimen fosforilazioetan

G proteinen funtzionamenduan

Hormonen fosforilazioetan

pH-a kontrolatzeko indargetzaile batzuetan

hemoglobinak oxigenoarekiko duen afinitatean eragina du, jaitsiaraziz

BALORE NORMALAK (kaltzioa): Plasman: 9-10 mg/dl; Zelulaz kanpoko likidoan: 5 mg/dl; Zelulaz barneko likidoan: 0,0004 mg/dl

BALORE NORMALAK (fosforoa): 3-4,5 mg/dl (1-1,5 mM); %5-10a proteinekin loturik

Plasman <2,5 mg/dl Epe luzera: Hezurren deskaltzifikazioa, arritmiak, inotropismoa gutxitu… Larria denean: Leukozitoen aktibitatea gutxitzen da eta azidosia gertatzeko arriskua, ahulezia eta apatia.

JATORRI NAGUSIAK:

Heste-xurgapen gutxitua

Gonbitoak

Beherakoa

Dialisia

Hipomagnesemia

Alkoholismo kronikoa

Plasman >5 mg/dl Kaltzifikazio arriskua

JATORRI NAGUSIAK:

Giltzurrun-gutxiegitasuna

Hipoparatiroidismoa

Pseudoparatiroidismoa

Akromegalia

Fosfato irenste altua

Zelulen apurketagatik fosfatoa irtetea

60 Kg‐tako emakumezko batek 100,62 g potasio ditu bere organismoan.

FUNTZIOAK:

Zelulen mintzen potentziala

Oreka osmotikoa

Uraren banaketa eta kantitatearen oreka

Azido-base oreka

Plasman 3,9 – 7,8 mg/dl Muskuluen ahulezia, arritmia kardiakoak, poliuria (gernu asko), polidipsia (egarri sentsazio handitua)…

Plasman >31,2 mg/dl Muskuluen paralisia, nahasdura mentala, arritmia kardiakoak…

BALORE NORMALAK (potasioa): 17,55 mg/dl (4,5 mM)

Bi aminoazidoetan parte hartzen du: Zisteina eta metionina.

Zisteina proteinen egitura tertziarioa egonkortzeko oso aminoazido garrantzitsua da.

Metionina proteina guztien lehen aminoazidoa da.

Sodioaren kantitatea erlatiboki txikia izan arren organismoan, bere mailak era oso hertsian kontrolaturik daude.

FUNTZIOAK:

Kloroarekin batera elektrolito nagusiena

Uraren kantitate eta banaketa oreka

Oreka osmotikoa

Elikagaien xurgapena

Mintz potentzialaren erakuntza

Plasman <312 mg/dl Desorientazioa, nahasdura, konbultsioak, koma…

Plasman >333 mg/dl Logalea, mugimendu deskoordinazioa (ataxia), dardarak, suminkortasuna, koma…

Kloroak organismoaren mineral osaeraren %3a suposatzen du. Elektrolito nagusiena sodioarekin batera.

FUNTZIOAK:

Nerbio kinaden erregulazioa, zenbait neuronetan

Kloroarentzako erretenetan parte hartzen duten farmakoak, epilepsiaren tratamenduan erabiltzen dira, bestela lasaigarri batzuk ere badira

Plasman <337 mg/dl Oso arraroa da eta izatekotan beste gaixotasun batzuengatik agertzen da.

Plasman >400 mg/dl Asintomatikoa izaten da, batzuetan gonbitoak eta beherakoak eragiten ditu.

BALORE NORMALAK (sodioa): 322 mg/dl (140 mM)

BALORE NORMALAK (kloroa): 378 mg/dl (108 mM)

70 Kg‐tako gizonezko batek 20‐28 g ditu. %60a hezurretan kokatzen delarik, %26a muskuluetan eta gelditzen dena ehunetan eta likidoetan.

FUNTZIOAK:

ATPa egonkortzen du

300 erreakzio baino gehiagoren kofaktorea da

AMPz bigarren mezulariaren ekoizpenean garrantzia handia du

Muskuluen uzkurketaren erlaxazioa

Kaltzio erretenen blokeoa

Plasman <1,7 mg/dl Neuronen eta zelula muskularren hiperkitzikortasuna, anorexia, arritmia kardiakoak, konbultsioak eta koma.

JATORRI NAGUSIAK:

Beherakoa

Irenste okerrak

Xurgapen txarra

Alkohola

Diabetesa

Azidosi metabolikoa

Giltzurrunetako gaixotasunak

Plasman >3,4 mg/dl Nerbio sistemaren inhibizioa, hasieran gonbitoak, ondoren sedazioa, hipoaireztapena, ahulezi muskularra, hipotentsioa, arnas paralisia

JATORRI NAGUSIAK:

Gehiegizko magnesio irenstea

Giltzurrun gutxiegitasuna

Litio irenstea

70Kg-tako gizon batek 3,6 g ditu. Emakumezkoek gutxiago dute: 2,4 g.

Burdina hemoglobinan (2g), mioglobinan (130mg), ferritinan, hemosiderinan eta transferrinan (1g) eta entzimen baitan (8mg) aurki dezakegu.

FUNTZIOAK:

Oxidazio-erredukzio erreakzioak

Proteinen, hain zuzen ere entzimen egituraren partaidea da.

BALORE NORMALAK (magnesioa): 1,7 mg/dl (0,7 mM)

BALORE NORMALAK (burdina): 50-100 g/dl

Plasman <50 g/dl Anemiak: Gastu kardiako bikoizten da, muskuluen ahalmena gutxitu, garuneko aktibitatea moteldu eta koma.

Plasman > 100 g/d Epe luzera toxikoa izan daiteke, gibelean kalteak eragiten dituelako: Hemokromatosia.

Kantitate txikian agertzen diren bioelementuak dira. Organismoan <%0.05.

Manganesoa, iodoa, kuprea, kobaltoa, zinka, fluorra, molibdenoa eta selenioa. Kopuru oso txikitan agertzen badira ere, hauen ausentziak gaixotasunak agertzea eragiten du.

Manganeso eza: Hazkuntzaren atzerapena.

Iodo eza: Bozioa (metabolismoa jaisten da).

Kupre eza: Anemia, desmielinizazioa, arazo eta kalte kardiobaskularrak.

Zink eza: Gose eza, hazkundearen eza, zauriak sendatzeko arazoak.

Fluor eza: Txantxarra, egitura oseoaren eraldaketak.

Molibdeno eza: Odoleko metionina mailak igoaraztea.

Selenio eza: Miokardiopatia.