Biomolekulak eta karbohidratoakLas biomoléculas y los carbohidratos

Izaki bizidunak osatzen dituzten molekulak dira.

EZ-ORGANIKOAK:

Ura

Gatz mineralak

Gasak

ORGANIKOAK:

Gluzidoak: Monosakaridoak, disakaridoak, polisakaridoak

Energia eman eta gordetzeko funtzioa

C emaile funtzio

Landareetan, egitura funtzioa

Proteinak: Aminoazidoak

Funtzio katalitikoa

Garraio funtzioa

Uzkurketa

Defentsa funtzioa

Funtzio hormonala

Toxina funtzioa

Erreserba funtzioa

Egitura funtzioa

Lipidoak: Glizerola, gantz-azidoak

Erreserba funtzioa

Mintzetan, egitura funtzioa

Garraio funtzioa

Funtzio hormonala

Babes funtzioa

Azido nukleikoak: Baseak, pentosa, fosfatoa

ADN:

Bikoizketa: Herentzia

Proteinen sintesia

ARN:

Proteinen sintesiaren bitartekaria

Formula enpirikoa: Cn(H2O)n → Ez dator formula molekularrarekin bat.

Karbohidratoak, hidroxilo talde ugari dituzten aldehido edo zetonak dira.

KONTZEPTUAK:

Karbono asimetrikoa: 4 atomo edo talde desberdinei lotua dagoena.

Esteroisomeroak: D eta L

Anomeroak: α eta β

Lotura glikosidikoa: Mono- edo dikarbonilikoa, beraz, erreduktorea edo ez- erreduktorea.

Energia metaketarako baliagarriak dira: Glukogenoa.

Konposatu hauen oxidazioaren ondorioz, erabilgarriak diren bitartekari energetikoak lortzen ditugu eta anabolismorako ezinbestekoa den indar erreduktorea ere bai.

Azido nukleikoen osagaiak dira.

Proteina eta lipido askorekin lotzen dira, zelulen arteko eta barneko hainbat funtzio betetzen dituztelarik.

Egitura funtzioa betetzen dute: Ehunetako egiturak mantentzen laguntzen dute (Azido hialuronikoa, kolagenoaren osagaia)

C bitamina monosakarido deribatua da.

Immunoglobulina batzuen osaeran parte hartzen dute.

ENERGIA (metatu eta eman) eta ERRESERBA

Zitoplasman aske agertzen diren guztiek, formula enpirikoa jarraitzen dute → 3 eta 7 arteko karbono kopurua dute.

Monosakarido sinpleenak hiru karbonotakoak dira: Dihidroxiazetona eta D edo L (esteroisomeroak) glizeraldehidoak. Arruntena D-glukosa da eta sinpleena glizeraldehidoa, karbono asimetriko bakarra du eta.

Karbono asimetriko bakoitzak, esteroisomero kopurua bikoizten du. Beraz, glizeraldehidoak karbono asimetriko bakarra duenez, 2 esteroisomero ditu.

ZIKLAZIOA Aldehido taldeak, alkohol taldearekin erreakzionatzean, hemiazetal lotura eratzen da. Zetona taldeak, alkohol taldearekin erreakzionatzean, hemizetal lotura eratzen da.

Monosakaridoak, uretan disolbatuta daudenean, egoera lineal eta ziklatuan daude. Erreakzioan parte hartu duten -OH taldeek, konformazio berezia har dezakete, eta anomero deritze: : α eta β erak, beste gune asimetriko berri bat agertzen delako monosakaridoa ziklatzean.

Monosakaridoen erredukzioz, oxidazioz edo ordezkapenez lortzen diren gluzidoak dira.

ERREDUKZIOZ

AZUKRE ALKOHOLAK:

Monosakaridoen aldehido edo zetona funtzioen erredukzioaren ondorioz lortzen diren monosakaridoen deribatuak dira.

Erreakzio horren ondorioz, aldehido edo zetona funtzioak, alkohol funtzio bihurtzen dira.

Sorbitola: Glukosa ez hartzea aholkatzen denean erabiltzen da klinikan.

Hesteetan ez da glukosa bezala xurgatzen, eta beraz, arazo osmotikoak sor ditzake. Zenbait goxokik izaten dute, beraz, kontuz ibili behar da.

DESOXIAZUKREAK:

Hidroxilo taldea erreduzitzen denean agertzen dira.

OXIDAZIOZ

AZUKRE AZIDOAK:

Monosakarido sinpleen oxidazioaren ondorioz lortzen diren deribatuak dira.

Aldosen bukaerako karbonoak karboxilo (COOH) taldera oxidatzen direnean: Karboxilazioaren arabera hiru mota bereiz ditzakegu:

Azido Uronikoak: Aldehido funtzioa mantentzen dutenean.

ESTEROISOMEROAK: Talde karbonilotik hurrunen dagoen karbono asimetrikoa. D: -OH taldea eskubira. L: -OH taldea ezkerrera.

ANOMEROAK: Karbono asimetrikoaren hidroxilo taldearen posizioa. α: -OH taldea beheruntz. β: -OH taldea goruntz.

Azido Glukuronikoa: Polisakaridoen egituraketan partaidea da.

Sustantzia kaltegarrien detoxifikazio prozesuetan parte hartzen du.

Azido Aldonikoak: Oxidazioa aldehido funtzioan gertatzen denean agertzen dira. Metabolismoaren zenbait erreakzioetan parte hartzen dute.

Azido Aldarikoak: Oxidazioa bi muturretan gertatzen da. Organismoan ez dute garrantziarik.

ORDEZKAPENEZ

AMINOAZUKREAK:

Hidroxilo taldean amino taldea ordezkatzen denean. Galaktosamina kondroitin sulfatoaren partaidea da (kolagenoa).

AZUKRE FOSFATODUNAK:

Hidroxilo taldea azido fosforikoaren bitartez ordezkatzen da. Metabolismoko bitartekari asko dira honelakoak.

O-GLUKOSIDOAK:

Monosakaridoen alkohol talde baten ondorioz gertatzen diren deribatua.

Eratzen den loturari, glikosidikoa ere baderitzo.

Zenbait konposatu, modu honetan eratutakoak dira. Adib. Estreptomizina.

Monosakaridoen polimerizazio prozesuaren ondorioz sortzen dira. Polimerizazioa lotura glikosidikoaren bidez suertatzen da, monosakaridoen artean gertatzen den lotura azetaliko bat.

2-10 monosakarido unitate izan ditzakete, baina 2 monosakaridoz osaturikoak izen berezia du: DISAKARIDOA.

DISAKARIDOAK Bi monosakarido, lotura glikosidikoen bitartez elkartzen direnean sortzen dira polisakaridoak.

Horrela, hemiazetalak, karbono anomerikoaren hidroxilo taldearen bitartez, beste alkohol batekin erreakziona dezakete lotura azetalikoa emanez.

3 lotura mota agertzen dira:

C1-C4: Maltosan

C1-C1:Trehalosan

C1-C2: Sakarosan

MONOKARBONILIKOA: Karbono karbonilikoaren -OH taldearen eta beste edozein -OH talderen artean.

DIKARBONILIKOA: 2 karbono karbonilikoen -OH taldeen artean.

DISAKARIDO ERREDUKTOREAK: Aldehidoak ez du loturan parte hartzen.

Laktosa:

Glukosa + Galaktosaren β1-4 lotura glikosidikoaren bidez sortua.

Esnean dagoen azukre garrantzitsua

DISAKARIDO EZ-ERREDUKTOREAK:

Trehalosa: Intsektuen zirkulazio sistemana geri da.

Glukosa + Glukosaren α1-1 lotura glikosidikoaren bidez sortua.

Sakarosa:

Glukosa + Fruktosaren α1-β2 lotura glikosidikoaren bidez sortua.

Janariak gozotzeko erabiltzen den azukre arruntena.

Monosakarido sinpleen polimerizazio-prozesuaren ondorioz sortzen dira. Oligosakaridoak lotura glikosidikoen bitartez lotzen joan daitezke, milaka unitate dituzten makromolekula handiak eratuz. Horien artean, bi motatakoak daude:

HOMOPOLISAKARIDOAK: Monosakarido mota bakar batez osatuak.

HETEROPOLISAKARIDOAK: Aminoazukre eta azido uronikotaz osaturik egoten dira. Sarritan, era kobalenteak, kate proteikoekin lotzen dira proteoglikanoak emanez.

HOMOPOLISAKARIDOAK

ALMIDOIA: Amilosaz (α D-glukosazko kate lineala) eta amilopektinaz (α D- glukosazko kate adarkatua) osaturik dago.

Uretan ez da disolbatzen.

Energia metatzeko konposatu aproposa da.

Landareetan metatzen den polisakaridoa da.

AMILOSA:

α D-glukosazko kate lineala (α1-4 lotura bidez).

Forma helikoidaleko kate zuzenak eratzen ditu.

Uretan ez-disolbagarria da, baina mizelak eratzen ditu.

AMILOPEKTINA:

α D-glukosazko kate adarkatua (α1-4 lotura bidez).

24-36 glukosa unitateko adarkadura guneak ditu.

Apurtzean maltosa eta isomaltosa sortzen dira.

Uretan ez-disolbagarria da.

GLUKOGENOA:

α D-glukosazko kate adarkatua (α1-4 lotura bidez).

Adarkadura puntuak 8-12 glukosa unitateko ditu.

Animalien ehunetako eta zeluletako metaketa polisakarido ugariena da.

ZELULOSA:

β-D Glukosa kate helikoidala (β1-4 lotura bidez).

4 glukosa molekulako bira bat osatzen du.

Egiturazko polisakarido aproposa da. Lotura O –glikosidiko oso babestuak.

HETEROPOLISAKARIDOAK

HEMIZELULOSA:

β D-Xilosa molekulak osaturiko (β1-4 lotura bidez).

Adarkatua.

Landare-zelulen hormaren osaeran parte hartzen du.

Monosakaridoen deribatuak diren konposatuez osatuak daude. Monomero mota bakarrez osatuak, homopolisakarido deribatuak dira, monomero mota bat baino gehiagoz osatuak badaude, heteropolisakarido deribatuak dira.

HOMOPOLISAKARIDO DERIBATUA:

Kitina:

β N-azetilglukosamina molekulak, β1-4 lotura bidez sortua.

Egituran zelulosaren antz handia du.

Intsektuen exoeskeletoan ageri da.

HETEROPOLISAKARIDO DERIBATUA:

Azido hialuronikoa:

N-azetilglukosaminaz eta azido D-Glukouronikoz osaturik dago.

Lubrifikatzaile soluzio askok dute.

Begietako humore beirakaran dago.

Azukreak beste konposatu askorekin lotzen dira: Glukoproteinak eta glukolipidoak adibidez.

PROTEOGLIKANOAK Proteoglikanoak 150 polisakarido kate inguru dituzte albo-kate gisa. Hidratatzen direnean ur ugari hartzen dute euren baitan. Proteoglikanoei loturik kolageno eta elastina zuntzak egoten dira. Horrela matrize sendoak eratzen dira zelulen migrazioak gidatzeko eta hainbat egituren euskarri gisa jokatzeko.

GLIKOPROTEINAK Aurrekoekin konparatuz (proteoglikanoak) kasu honetan karbohidratoek suposatzen duten molekularen portzentaia askoz ere txikiagoa da. Glikoproteinetan oligosakarido molekularen bat egoten da. Glikoproteinak mintz zelularretako partaideak izaten dira.

Glikoproteinetan oligosakaridoak aminoazido zehatzetan uztartzen dira: Asparriginan edo serinan eta treoninan. Asparriginak oligosakaridoa onar dezake honelako sekuentzian badago: Asn-X-Ser edo Asn-X-Thr (glikosilazio guneak). Sueroaren partaide asko glikoproteinak dira ere. Glikosilazioa erretikulu endoplasmatikoan eta Golgi aparatuan gertatzen da.

Glikosilazioak eduki ditzakeen funtzioen artean proteinak zelulen barnean nora joan behar direneko seinale gisa atxikitzen direla uste da (informazio seinalea).

LEKTINAK Lektinak glikoproteinetara lotzen diren proteinak dira. Euren funtzioa zelulen arteko kontaktuak eta ingurunearekin elkarrekintzatzea da.

Era ahulean lotzen dira baina era honetako loturak ugari direnez belkroaren antzeko efektua sortarazten dute.

Bakterio batzuk digestio aparatuko zelula epitelialetara lektinen bitartez lotzen dira.