Bularreko haurraren eta haurtzaroko elikaduraLa alimentación del lactante y de la infancia

Jaioberriek ez dituzte garatuak izaten:

Jangura erregulatzen duten mekanismoak.

Prozesu digestiboak.

Inter-transformazio metabolikoko erreakzioak.

Giltzurrunetako filtrazio eta kontzentrazio funtzioak.

Sistema immunitarioa.

…

1. ESNEAREN DENBORALDIA: a. 4-6 hilabete bete arte irauten du b. Irensten den janari bakarra esnea izaten da.

c. Haurrak ez ditu garatu zenbait proteina digeritzeko gaitasuna eta giltzurrun mailak karga osmolar handiegiak jasateko gaitasuna.

2. DIBERTSIFIKAZIO PROGRESIBOAREN DENBORALDIA (beikost): a. Janari berriak sartzen dira kontu handiz: i. Digestioaren eta giltzurrunen heldutasun erritmoa ez aldatzeko.

ii. Garapen neuromuskular progresiboan ez aldatzeko.

b. Garapen neuromuskular progresiboak haurrari zera baimentzen dio: i. Janariak ezagutzea, murtxikatzea, zaporeak ezberdintzea… ii. Zentzuen garapenean laguntzen du.

c. 18 hilabeterekin, oinarrizko janariak eta funtsezko zaporeak ezagutzeko gai da.

3. HELTZE DIGESTIBOAREN DENBORALDIA: a. Mekanismo fisiologiko eta immunitario guztiak garatzen joaten dira, honek, elikaduraren erabateko dibertsifikaziora iristea baimenduko du.

PISUA:

Lehenengo urtean zehar jaiotzako pisua hirukoiztu egiten da.

Bi urterekin duen pisua, jaiotzan zuenaren laukoitza bakarrik da, hazkuntza tasa dezente gutxitzen da.

ALTUERA:

Jaiotzean 45-50 cm-takoa izatetik, urte beterekin 75-80 cm-takoa izatera igarotzen da.

Bi urterekin aldiz, 95-105 cm-takoa izaten da.

BURMUINA:

Lehenengo 4 hilabeteetan bere bolumena handiagotu egiten da (2g/eguna)

6 hilabete bete arte janari bakar bezala esnea ematea aholkatzen da. Baina gaur egun daramagun bizitza motan aholku hau aurrera eramatea zaila egiten denez, 4-6 hilabeteen bueltan pixkanaka janari berriak sartzen joaten gara.

Janari berriak kontu handiz sartzen joan behar da, beti ere, haurrak beraiekiko erakusten duen tolerantzia behatuz. Pixkanaka, honako janari hauek sartzen joango gara:

Irinak (glutenik gabekoak hasieran, intolerantziak ekiditeko)

Frutak (duten bitamina edukiagatik)

Berdurak (duten gatz mineral edukiagatik)

Animalia jatorriko proteinadun produktuak (haragia, arraina edo arrautza)

Egunean zehar lau otordu egitea komeni da: gosaria, bazkaria, merienda eta afaria.

Berdura gordin batzuk sartzen hasi gaitezke lehen urtetik aurrera. Bi urterekin, heldutasun digestiboa eta hortzeria guztia dutenez, lekaleak sartu ahal izango zaizkie, hasieran pure moduan eta osorik geroago.

Egunero esnea (esnekiak), arraina/haragia, ogia, berdurak, pasta/arroza, fruta freskoa eta olioa hartzea gomendatzen dira etapa honetan.

Komertzialki “potito” modura ezagutzen diren eta prestaturik etortzen diren haur-janarien produkzioa eta kontsumoa ugaritu da. Produktu hauek izan behar dituzten ELIKAGAI BALIOAK:

Energia: Plater osoen balioa duten prestakinek (haragia/arraina eta berdura/zerealak), ezin dituzte 100g-ko 70 Kcal baino gutxiago eduki.

Proteinak:

Plater osoen balioa ez duten prestakinek (haragia/arraina), ezin dituzte 6,5g proteina baina gutxiago eduki 100 Kcal-ko.

Plater osoen balioa duten prestakinek (haragia/arraina eta berdura/zerealak), ezin dituzte 4,2g proteina baina gutxiago eduki 100 Kcal-ko.

Sodioa (gatza): 100 Kcal-ko 10 mEq (miliekibalente) baina gutxiago izan behar ditu.

Horretaz gain, kontuan hartu behar dira, gehiagarriei buruzko aholkuak, kutsatzaileei buruzkoak, segurtasun bakteriologikoari buruzkoak eta etiketak argi irakurri behar dira.

Haurtzaroa 2.urtetik 10-13 urte arte doa eta bi etapatan zatitzen da, eskolaurrekoa (2-6) eta eskolakoa (6-13). Denboraldi honetan ematen den hazkuntzak eta garapenak, zuzenean edo zeharka, elikadura ohiturak eta sozializazio aspektuak kaltetu ditzake.

ELIKAGAI BEHARRAK handitzen joango dira, aktibitate fisiko garrantzitsua egoten hasten delako.

Energia: Zertxobait gutxitzen joaten dira.

Lehen seihilabetekoan: 105 Kcal/Kg

1-3 urte bitartean: 100 Kcal/kg

Geratzen diren urteetan: 85 Kcal/kg

Proteinak: Atzematen den jaitsiera handiagoa da, baina normalki, behar dena baina proteina kopuru gehiago ematen zaie. Beti balio altukoak izan behar dute.

Lehen seihilabetekoan: 2,3 g/Kg

Bigarren seihilabetekoan: 1,5 g/kg

1-6 urte bitartean: 1,2 g/Kg

7-10 urte bitartean: 1 g/Kg

Lipidoak: Nahitaezko gantz azido kopuru jakin bat eduki behar du dietak.

Pertsonoa heldu baten elikadurara ohitzea da etapa honen helburua, eta horretarako era askotariko dietak jarraitu behar ditu, talde guztietako janariak irentsi eta gomendatutako maiztasunarekin jaten. Gutxienez lau otordu egin behar dituzte, gehien zaindu behar den otordua gosaria izanik.

Janariei ez zaie gatz gehiegi gehitu behar eta janari gozoen irenspena murriztu behar da.

Landare jatorriko produktuen kontsumoa estimulatu eta dieta monotonoak ekiditea beharrezkoa da, umearentzat jateko ordua atsegingarria izateko, jatea derrigortu gabe.