05 · 03 · §3–3.1
Fekundazioa eta erreakzio akrosomikoaFecundación y reacción acrosómica
Fekundazioa tronpa uterinoan gertatzen da. Espermatozoideak bidean prestatu behar du (kapazitazioa eta hiperaktibazioa), koroa erradiata eta zona peluzida zeharkatu, eta hortik aurrera beste inork ezin du sartu.
1Testua
- Oozitoaren eta espermatozoideen ibilbidea fekundazioraino deskribatzea.
- Kapazitazioa, hiperaktibazioa eta erreakzio akrosomikoa bereiztea.
- Fekundazioaren ondorengo urratsak azaltzea zigotoa eratu arte.
Apunteetan ez dagoena da: lehen mailarako gehitutako azalpena. Azterketak apunteak eskatzen ditu.
Oozitoaren bidea
Obulazioan oozitoa askatu eta Falopioren tronpan atxikitzen da. Tronpen mugimenduekin tronparen gune distalean kokatzen da. Espermatozoiderik badago, fekundazioa gerta daiteke; ez badago, obulua galdu egingo da.
Tronparen muturreko fimbriek obulutegiaren gainazala «erraztatzen» dute obulazioaren unean, eta zilioek eta muskulu leunak oozitoa umetokirantz eramaten dute. Fekundazioa tronparen herenik zabalenean (anpularrean) gertatzen da, obulazioa eta gero 12–24 orduko tartean.
Espermatozoideen prestaketa
Espermatozoideek mugitzeko gaitasuna epididimoa zeharkatuz irabazten dute, isurketara arte. Umetokira hurbiltzean mugimendua handitzen da. Bi prozesu gertatzen dira: kapazitazioa (buruaren mintzeko hartzaileak agerian uztea oozitoa ezagutzeko) eta hiperaktibazioa (flageloaren mugimendu indartsuagoa).
Isurketan 200–300 milioi espermatozoide abiatzen dira, baina oozitoraino ehunka batzuk baino ez dira iristen: gehienak baginako ingurune azidoan, umetokiko lepoko mukian edo bide okerrean galtzen dira. Kapazitazioak ordu batzuk behar ditu emakumearen bidean; horregatik ezin da fekundatu isurketaren berehalako unean.
Erreakzio akrosomikoa eta zigotoa
Kapazitazioaren eta hiperaktibazioaren ondorioz, espermatozoideak koroa erradiata zeharkatzen du. Erreakzio akrosomikoaren bidez, entzima proteolitikoei esker, zona peluzida zeharkatzen du. Ondoren, zona peluzidak beste espermatozoideen sarrera blokeatzen du. Gero mintzen fusioa gertatzen da, meiosia amaitzen da (gorputz polarra kanporatuz) eta pronukleoak fusionatzen dira: zigotoa eratzen da.
Blokeo hori ezinbestekoa da: bi espermatozoide sartuz gero, zigotoak 69 kromosoma izango lituzke (triploidia) eta ez litzateke aurrera aterako. Bi pronukleoak elkartzean, zigotoak 46 kromosoma ditu berriro, eta sexua espermatozoideak ekarritako kromosomak (X edo Y) erabakitzen du.
Erizaintzan: in vitro ernalketan urrats hauek laborategian errepikatzen dira, eta ICSI teknikan espermatozoidea zuzenean injektatzen da oozitoan, zona peluzida zeharkatu beharrik gabe. Hortik aurrera enbrioia sortzen da eta umetokian jartzen da.
«Sakontzeko» markatuta dagoena ez dago apunteetan: lehen mailarako gehitutako azalpena da.
Hiztegia
| Euskaraz | Gaztelaniaz |
|---|---|
| Tronpa uterinoa (Falopio) / anpularra | Trompa uterina (de Falopio) / ampolla |
| Kapazitazioa / hiperaktibazioa | Capacitación / hiperactivación |
| Koroa erradiata / zona peluzida | Corona radiada / zona pelúcida |
| Erreakzio akrosomikoa | Reacción acrosómica |
| Polispermiaren aurkako blokeoa | Bloqueo de la polispermia |
| Pronukleoak / zigotoa | Pronúcleos / cigoto |
2Ahozko laburpena
Blokearen ideia nagusiak, testuarekin bat datozenak. Esaldi batean klik eginez hara salto egiten da.
Transkripzioa
3Apunteetako irudiak
Irudi bakoitza handitu daiteke; etiketak gaztelaniaz edo ingelesez daudenean, euskarazko itzulpena azpian dago.
Irudiak aurrebistan bakarrik ikus daitezke, apunteetako materiala baitira.
Arakatu 2D
Kanpoko eskema anatomikoak, lizentzia librekoak eta biltegian bertan gordeak. Apunteetako irudiak osatzen dituzte, ez dituzte ordezkatzen.
Kreditua eta lizentzia
OpenStax College, «2901 Sperm Fertilization», Anatomy & Physiology (cnx.org), vía Wikimedia Commons. CC BY 3.0.
Aldaketak: Reducido a 960 px de ancho y convertido a WebP (ffmpeg). Sin retoques sobre el dibujo.
3D eredua
3D ESKEMA
4 · 3D eredua
Espermatozoidea zona peluzida zeharkatzen (akrosomaren entzimak laranjaz) eta barruan bi pronukleoak elkartzen; bi gorputz polarrak kanpoaldean. Eskema da: proportzioak ez dira errealak.
Arrastatu biratzeko; erabili bi hatz edo gurpila hurbiltzeko. Teklatuan: geziak biratzeko; + eta − zoomerako. Zerrendak edozein egitura hautatzeko aukera ematen du.
Hautaketa
Gametoak eta fekundazioa (eskema)
Eskema 3D propioa: proportzioak puztuta geruzak ikusteko.
Ereduaren jatorria eta mugak
Eskema didaktiko propioa, ez mikroskopio- edo ekografia-irudia. Etapak elkarren ondoan jarrita daude alderatzeko, eta tamainak ez dira eskala berean; formak nahita sinplifikatuta daude. Koloreek geruza germinatiboak bereizten dituzte (ektodermoa urdina, mesodermoa laranja, endodermoa horia).
ERIZAINTZA, scripts/build_schematic_models.py