05 · 08 · §4.3.3–4.3.4
Sistema kardiobaskularra eta garrantzi klinikoaSistema cardiovascular y relevancia clínica
20. egunetik aurrera odol-hodiak eta bihotza sortzen dira: enbrioia handiegia da difusioz elikatzeko. Etapa hau da, hain zuzen, kanpoko eragileekiko sentikorrena.
1Testua
- Angiogenesia eta odol-zelulen jatorria azaltzea.
- Bihotz primitiboaren eraketa eta tolestura deskribatzea.
- Lehen asteetako sentikortasuna eta arrisku-faktoreak ezagutzea.
Apunteetan ez dagoena da: lehen mailarako gehitutako azalpena. Azterketak apunteak eskatzen ditu.
Angiogenesia eta bihotzaren sorrera
20. egunetik jaiotzera arte garatzen da sistema kardiobaskularra. Angiogenesia odol-hodien sorrera da, enbrioiaren barnean. Mesodermoaren barnean odol-irlak sortzen dira: hemangioblastoetatik zelula ama hematopoietikoak eta angioblastoak sortzen dira, hau da, odol-zelulak eta hodiak. Enbrioi barruan eta kanpoan sareak sortzen dira, eta bien arteko komunikazioa handitzen da.
Bihotza bi kanalen sorreratik dator: hodi endokardikoak fusionatu egiten dira eta bihotz primitiboa sortzen dute. Odol-hodiak bihotz primitiboarekin lotzean zirkulazio-sistema primitiboa osatzen da. Bihotz primitiboaren tolesturak aurikulak eta bentrikuluak sortzen ditu.
Bihotza da funtzionatzen hasten den lehen organoa: 22.–23. egunean taupadaka hasten da, oraindik hodi soil bat denean. Tolestura S formakoa da, eta horrek jartzen ditu aurikulak atzean eta goian, eta bentrikuluak aurrean eta behean (8. gaia). Tolestura horretan gertatzen diren akatsek bihotzeko malformazio kongenitalak azaltzen dituzte.
Garrantzi klinikoa
Gastrulazioa etapa sentikorra da kanpo-ingurunearekiko eta toxikoekiko. Haurdunaldiaz konturatu gabe alkohola, kafeina edo tabakoa kontsumitzea; medikamentuak, erradiazioak, infekzioak eta diabetesa bezalako gaixotasunak: horiek guztiek garapen-akatsak eta abortuak eragin ditzakete.
Denbora-lerroa erabakigarria da. Lehen bi asteetan «dena edo ezer ez» legea betetzen da gehienetan: kaltea handia bada, enbrioia galdu egiten da. 3.–8. asteetan, berriz, organoak eratzen ari dira eta agente teratogeno batek malformazio zehatzak eragin ditzake; organo bakoitzak bere aldi sentikorra du. Aldi fetalean kalteak funtzionalagoak dira (hazkundea, garunaren garapena).
Erizaintzan: haurdun geratzeko asmoa duen emakume bati azido folikoa, tabakoa eta alkohola uztea, txertoen egoera eta hartzen dituen botikak berrikustea gomendatzen zaio, haurdunaldia baieztatu aurretik. Alkoholak ez du dosi segururik: fetuaren alkohol-sindromea prebenigarria da erabat.
«Sakontzeko» markatuta dagoena ez dago apunteetan: lehen mailarako gehitutako azalpena da.
Hiztegia
| Euskaraz | Gaztelaniaz |
|---|---|
| Angiogenesia / odol-irlak | Angiogénesis / islotes sanguíneos |
| Hemangioblastoa / angioblastoa | Hemangioblasto / angioblasto |
| Hodi endokardikoak | Tubos endocárdicos |
| Bihotz primitiboa eta bere tolestura | Corazón primitivo y su plegamiento |
| Agente teratogenoa | Agente teratógeno |
| Aldi sentikorra | Periodo sensible |
2Ahozko laburpena
Blokearen ideia nagusiak, testuarekin bat datozenak. Esaldi batean klik eginez hara salto egiten da.
Transkripzioa
3Apunteetako irudiak
Irudi bakoitza handitu daiteke; etiketak gaztelaniaz edo ingelesez daudenean, euskarazko itzulpena azpian dago.
Irudiak aurrebistan bakarrik ikus daitezke, apunteetako materiala baitira.
3D eredua
3D ESKEMA
4 · 3D eredua
Ezkerretik eskuinera: bi hodi endokardiko bereizita, fusionatuta (bihotz primitiboa) eta tolestuta; goian eta behean hodi primitiboak. Aldatu «4. astea» geruzara konkor kardiakoa enbrioi osoan ikusteko.
Arrastatu biratzeko; erabili bi hatz edo gurpila hurbiltzeko. Teklatuan: geziak biratzeko; + eta − zoomerako. Zerrendak edozein egitura hautatzeko aukera ematen du.
Hautaketa
Enbrioiaren garapena (eskema)
Eskema 3D propioa: proportzioak puztuta geruzak ikusteko.
Ereduaren jatorria eta mugak
Eskema didaktiko propioa, ez mikroskopio- edo ekografia-irudia. Etapak elkarren ondoan jarrita daude alderatzeko, eta tamainak ez dira eskala berean; formak nahita sinplifikatuta daude. Koloreek geruza germinatiboak bereizten dituzte (ektodermoa urdina, mesodermoa laranja, endodermoa horia).
ERIZAINTZA, scripts/build_schematic_models.py