02 · 01 · §2.1–2.1.3
Bizkarrezurra: funtzioak, eskualdeak eta bihurguneakColumna vertebral: funciones, regiones y curvaturas
Bizkarrezurra enborraren ardatza da: gorputzari eusten dio, mugitzen uzten du eta bizkar-muina babesten du. 32–34 ornoz osatuta dago, bost eskualdetan banatuta.
1Testua
- Bizkarrezurraren lau funtzio nagusiak azaltzea.
- Bost eskualdeak eta bakoitzeko orno kopurua izendatzea (C, T, L, S, Co).
- Lordosia, zifosia eta eskoliosia bereiztea, eta bihurgune fisiologikoak zein diren jakitea.
Apunteetan ez dagoena da: lehen mailarako gehitutako azalpena. Azterketak apunteak eskatzen ditu.
Bizkarreko hezurdura eta bere funtzioak
Bizkarra gorputz-enborraren atzealdea da, eta gorputzari forma ematen dio. Burua, lepoa eta gorputz-adarrak bertan lotzen dira. Gizakiak bipedismoa du, hau da, bi hanken gainean ibiltzeko gaitasuna, eta bizkarrezurra horretarako egokituta dago.
Funtzio nagusiak lau dira: egonkortasuna (gorputzari eusten dio), mugikortasuna (mugimenduaren ardatza da), malgutasuna (mugitzeko aukera ematen du) eta babesa.
Apunteetan «hezur muina babesten du» idatzita dago. Bizkarrezurrak babesten duena bizkar-muina da (nerbio-sistema zentralaren zatia), ez hezur-muina (odol-zelulak sortzen dituen ehuna). Egiaztatu irakaslearekin (SRC-32).
Bi funtzio kontrajarri uztartzen ditu: sendoa izan behar du pisua jasateko eta, aldi berean, malgua mugitzeko. Hori lortzen du pieza txiki askoz (ornoak) eta haien arteko disko eta giltzadurez osatuta egoteari esker.
Bost eskualde, 32–34 orno
Bizkarrezurra orno izeneko hezur txikiz osatuta dago. Ornoen egiturak konpresio- eta tentsio-indarren konbinazioa neutralizatzen du. 32–34 orno daude, bost taldetan: 7 zerbikal (C1–C7, lepoan), 12 toraziko edo dortsal (T1–T12, bizkarrean), 5 lunbar (L1–L5, gerrian), 5 sakro (S1–S5, fusionatuta sakroa osatzen dute) eta 3–5 kokzigeo (koxisa, uzkornoa).
Ornoek forma desberdina dute funtzioaren arabera. Bizkarrezurraren luzera sexuaren arabera aldatzen da (dimorfismo sexuala): 70 cm inguru gizonetan eta 60 cm inguru emakumeetan.
Apunteen zerrendan orno torazikoak «mugikorrenak» direla esaten da. Bibliografian alderantziz agertzen da: eskualde torazikoa da mugikortasun txikiena duena, saihetsekin eta esternoiarekin lotuta dagoelako; zerbikalak eta lunbarrak dira mugikorrenak. Sakroko ornoak fusionatuta daude eta ez dira mugitzen (SRC-33).
Gogoratzeko ordu-arauaren trikimailua: 7 zerbikal (gosaltzeko ordua, 7:00), 12 toraziko (bazkaltzeko, 12:00) eta 5 lunbar (merienda, 17:00). Letrak ingelesetik edo latinetik datoz: C (cervical), T (thoracic), L (lumbar), S (sacral) eta Co (coccygeal).
Bihurguneak
Bizkarrezurrak ez du lerro zuzena osatzen. Apunteek hiru bihurgune mota bereizten dituzte: lordosia aurreranzkoa da, zifosia atzeranzkoa eta eskoliosia alboranzkoa.
Albotik begiratuta, heldu baten bizkarrezurrak lau bihurgune fisiologiko (normal) ditu: lordosi zerbikala, zifosi torazikoa, lordosi lunbarra eta zifosi sakroa. Txandakatze horrek malguki baten antzera jokatzen du: kolpeak moteltzen ditu eta grabitate-lerroa oinen gainean mantentzen du. Eskoliosia, aldiz, ez da inoiz fisiologikoa: aurretik edo atzetik begiratuta, bizkarrezurrak zuzena izan behar du.
Enbrioian bizkarrezurrak kurba bakarra du, atzerantz ganbila (bihurgune primarioa). Zifosi torazikoa eta sakroa hortik datoz. Lordosiak bigarren mailakoak dira: zerbikala haurrak burua altxatzen duenean sortzen da, eta lunbarra zutik jarri eta ibiltzen hasten denean.
Erizaintzan: jarrera zuzena mantentzea (lordosi lunbarra errespetatuz) funtsezkoa da pazienteak mugitzean edo altxatzean, norberaren bizkarra babesteko. Bihurgune normalen aldaketak 10. blokean ikusiko dira.
«Sakontzeko» markatuta dagoena ez dago apunteetan: lehen mailarako gehitutako azalpena da.
Hiztegia
| Euskaraz | Gaztelaniaz |
|---|---|
| Bizkarrezurra | Columna vertebral |
| Ornoa | Vértebra |
| Bizkar-muina | Médula espinal |
| Orno zerbikalak / torazikoak / lunbarrak | Vértebras cervicales / torácicas / lumbares |
| Sakroa / koxisa (uzkornoa) | Sacro / cóccix |
| Lordosia | Lordosis |
| Zifosia | Cifosis |
| Eskoliosia | Escoliosis |
| Bipedismoa | Bipedismo |
2Ahozko laburpena
Blokearen ideia nagusiak, testuarekin bat datozenak. Esaldi batean klik eginez hara salto egiten da.
Transkripzioa
3Apunteetako irudiak
Irudi bakoitza handitu daiteke; etiketak gaztelaniaz edo ingelesez daudenean, euskarazko itzulpena azpian dago.
Irudiak aurrebistan bakarrik ikus daitezke, apunteetako materiala baitira.
Arakatu 2D
Kanpoko eskema anatomikoak, lizentzia librekoak eta biltegian bertan gordeak. Apunteetako irudiak osatzen dituzte, ez dituzte ordezkatzen.
Kreditua eta lizentzia
OpenStax College, «715 Vertebral Column», Anatomy & Physiology (cnx.org), vía Wikimedia Commons. CC BY 3.0.
Aldaketak: Reducido a 500 px de ancho y convertido a WebP (ffmpeg). Sin retoques sobre el dibujo.
3D eredua
BODYPARTS3D / ATLAS
4 · 3D eredua
Albotik bihurguneak ikusten dira; biratu atzetik begiratzeko. Koloreek apunteetako irudiaren eskualdeak errepikatzen dituzte. Koxisa eskema da, atlasean ez dagoelako.
Arrastatu biratzeko; erabili bi hatz edo gurpila hurbiltzeko. Teklatuan: geziak biratzeko; + eta − zoomerako. Zerrendak edozein egitura hautatzeko aukera ematen du.
Hautaketa
Bizkarrezurra eta ornoak
Bizkarrezurra eskualdeka: orno zerbikalak, torazikoak eta lunbarrak, sakroa, koxisa, ornoarteko diskoak, bizkar-muina eta arteriak.
Ereduaren jatorria eta mugak
Hezurrak eta diskoak BodyParts3D atlasekoak dira, sinplifikatuta; koloreak eskualdeka jarri dira. Atlasean ez daude koxisa, bizkar-muinaren azalera, nerbioak eta lotailuak: koxisa, bizkar-muina (orno-kanalaren erdian), zaldi-buztana eta metamera baten nerbioak eskema propioak dira, tamaina eta kokapen gutxi gorabeherakoarekin. Diskoek ez dute eraztuna eta nukleoa bereizten: ikusi irudiak.
BodyParts3D, © The Database Center for Life Science licensed under CC Attribution 4.0 International
Iturri-berrikuspenak: SRC-32, SRC-33