08 · 13 · §4.4–6
Birikak: pleura, lobuluak, odoleztatzea eta inerbazioaPulmones: pleura, lóbulos, irrigación e inervación
Birikak zuhaitz bronkialak, odol-hodiek eta ehun konektiboak osatzen dituzte. Pleurari esker toraxarekin batera mugitzen dira, bi odol-sistema dituzte eta nerbio-sistema begetatiboak kontrolatzen ditu.
1Testua
- Pleuraren egitura eta presio negatiboaren garrantzia azaltzea.
- Biriken lobuluak, artekak eta hiloa deskribatzea.
- Zirkulazio funtzionala eta nutrizioakoa bereiztea, eta inerbazioaren efektuak azaltzea.
Apunteetan ez dagoena da: lehen mailarako gehitutako azalpena. Azterketak apunteak eskatzen ditu.
Birikak eta pleura
Birikak arnas-hodien sistemaz, odol-hodien sistemaz eta ehun konektiboz osatuta daude. Birika bakoitza pleurak inguratzen du: mintz seroso bikoitza eta labaingarria, arnas mugimenduak errazteko.
Pleurak kutxa torazikoarekin batera mugitzeko sistema bat ere osatzen du. Bi orrien arteko tartean presio negatiboa dago (ingurukoa baino txikiagoa); horregatik, pareta-pleurak tira egiten duenean errai-pleura ere mugitzen da, eta azken hau birikari atxikita dago.
Pentsatu bi beira heze elkarren gainean: erraz irristatzen dira, baina nekez bereizten dira. Toraxa zabaltzean pareta-pleurak errai-pleura eta birika bera «eramaten» ditu. Pleura-barrunbera airea sartzen bada (pneumotoraxa), presio negatiboa galdu eta birika kolapsatu egiten da; larrialdia da, eta drainatze torazikoa behar izan dezake.
Hiloa
Birika-hilotik sartzen eta ateratzen dira bronkio nagusiak, odol-hodiak, linfa-hodiak eta nerbioak. Hiloa ez dago pleurak estalita: errai-pleurak bertan buelta ematen du pareta-pleura sortzeko.
Lobuluak eta artekak
Eskuineko birika hiru lobulutan zatituta dago (goikoa, erdikoa eta behekoa) bi arteken bidez: laprana eta horizontala. Ezkerreko birika bi lobulutan zatituta dago (goikoa eta behekoa) arteka bakar baten bidez: laprana.
Ezkerreko birika txikiagoa da bihotzari lekua uzten diolako. Oro har, birikek inguruko egiturei lekua uzteko itxura egokitzen dute: odol-hodiak, esofagoa, bihotza, diafragma...
Ezkerreko birikaren aurreko ertzean bihotz-koska dago, eta haren azpian lingula, eskuineko erdiko lobuluaren «baliokidea». Lobulu bakoitzak bere bronkio lobularra du; horregatik pneumonia bat lobulu bakarrera muga daiteke. 3D ereduko lobuluak hurbilketak dira, atlasak ez baitu biriken azalerarik.
Odoleztatzea
Eskuineko bentrikulutik birika-arteria zatitzen joaten da albeoloetara iritsi arte, eta oxigenaturiko odola birika-benetatik ezkerreko aurikulan sartzen da. Horrez gain, arteria bronkialak (beheranzko aorta torazikoaren adarrak) eta bena bronkialak biriken hilotik sartu eta ateratzen dira.
Biriketan bi sistema daude, eta bakoitzak bere lana du. Birika-zirkulazioa funtzionala da: gas-trukerako odola ekartzen du. Zirkulazio bronkiala nutrizioakoa da: bronkioen eta ehun konektiboaren zelulei oxigenoa eta elikagaiak ematen dizkie, beste organoetan bezala.
Inerbazioa
Sistema nerbioso sinpatikoak bronkodilatazioa eragiten du: adrenalinak arnas gaitasuna handitzen du. Sistema nerbioso parasinpatikoak (nerbio bagoak) bronkokonstrikzioa eragiten du: azetilkolinak arnas gaitasuna murrizten du.
Asma duten pertsonek erabiltzen dituzten inhalagailu erreskatatzaileek (adibidez, salbutamolak) sistema sinpatikoaren efektua imitatzen dute: bronkioloetako muskulu leuna lasaitu eta airea errazago igarotzen da. Erizainek inhalagailuaren teknika zuzena irakasten dute.
«Sakontzeko» markatuta dagoena ez dago apunteetan: lehen mailarako gehitutako azalpena da.
Hiztegia
| Euskaraz | Gaztelaniaz |
|---|---|
| Pareta-pleura / errai-pleura | Pleura parietal / visceral |
| Pleura-barrunbea | Cavidad pleural |
| Pneumotoraxa | Neumotórax |
| Birika-hiloa | Hilio pulmonar |
| Arteka laprana / horizontala | Cisura oblicua / horizontal |
| Lingula | Língula |
| Arteria / bena bronkialak | Arterias / venas bronquiales |
| Bronkodilatazioa | Broncodilatación |
| Bronkokonstrikzioa | Broncoconstricción |
2Ahozko laburpena
Blokearen ideia nagusiak, testuarekin bat datozenak. Esaldi batean klik eginez hara salto egiten da.
Transkripzioa
3Apunteetako irudiak
Irudi bakoitza handitu daiteke; etiketak gaztelaniaz edo ingelesez daudenean, euskarazko itzulpena azpian dago.
Irudiak aurrebistan bakarrik ikus daitezke, apunteetako materiala baitira.
Arakatu 2D
Kanpoko eskema anatomikoak, lizentzia librekoak eta biltegian bertan gordeak. Apunteetako irudiak osatzen dituzte, ez dituzte ordezkatzen.
Kreditua eta lizentzia
OpenStax College, «2312 Gross Anatomy of the Lungs», Anatomy & Physiology (cnx.org), vía Wikimedia Commons. CC BY 3.0.
Aldaketak: Reducido a 960 px de ancho y convertido a WebP (ffmpeg). Sin retoques sobre el dibujo.
Kreditua eta lizentzia
Laboratoires Servier, «Respiratory system - Lungs -- Smart-Servier», Smart Servier Medical Art, vía Wikimedia Commons. CC BY-SA 3.0.
Aldaketak: Reducido a 250 px de ancho y convertido a WebP (ffmpeg). Sin retoques sobre el dibujo.
3D eredua
BODYPARTS3D / ATLAS
4 · 3D eredua
Lobuluak erdi-gardenak eta hurbilketak dira. «Birika-hodiak» geruzan birika-arteriak (morez) eta benak (gorriz) ikusten dira.
Arrastatu biratzeko; erabili bi hatz edo gurpila hurbiltzeko. Teklatuan: geziak biratzeko; + eta − zoomerako. Zerrendak edozein egitura hautatzeko aukera ematen du.
Hautaketa
Arnas bideak eta birikak
Arakatu laringea, trakea, zuhaitz bronkiala, birika-hodiak eta biriken lobuluak.
Ereduaren jatorria eta mugak
BodyParts3D 4.0 atlasak ez du biriken azalerarik ez pleurarik. Lobuluak zuhaitz bronkial eta baskularretik eratorritako hurbilketa didaktikoak dira: ez dituzte forma, arteka edo bolumen zehatzak adierazten. Koloreak didaktikoak dira; albeoloak eta ahots-korda eskeman edo irudietan.
BodyParts3D, © The Database Center for Life Science licensed under CC Attribution 4.0 International