08 · 01 · §1.1–1.2
Toraxa: presoma eta hezurduraTórax: tronco y esqueleto
Toraxa enborraren goiko barrunbea da. Bere hezurdurak, kaiola torazikoak, bihotza eta birikak babesten ditu eta arnasketan parte hartzen du.
1Testua
- Toraxaren mugak eta kaiola torazikoaren hiru osagaiak identifikatzea.
- Benetako saihetsak, aizunak eta flotagarriak bereiztea.
- Orno torazikoen, saihetsen eta esternoiaren zati nagusiak izendatzea.
Apunteetan ez dagoena da: lehen mailarako gehitutako azalpena. Azterketak apunteak eskatzen ditu.
Zer da toraxa?
Enborra klabikulen lerrotik tolestura inginaleraino doa, eta barnean bizitzeko beharrezkoak diren errai gehienak gordetzen ditu. Bi barrunbe nagusi ditu: goian toraxa eta behean abdomena. Bien arteko muga diafragma da, egitura muskulu-tendinosoa.
Enborraren ardatza bizkarrezurra da. Bertatik saihetsak irteten dira aurrerantz, eta aurrealdean esternoiarekin (bularrezurrarekin) elkartzen dira. Horrela kaiola itxurako egitura bat sortzen da: kaiola torazikoa. Barruan bihotza eta birikak daude, odola gorputz osora banatzeko eta gasak elkartrukatzeko organoak.
Kaiolak bi lan ditu: barneko organoak babestea eta arnasketan parte hartzea. Ez da guztiz zurruna; kartilagoei eta giltzadurei esker zabaldu eta estutu egiten da arnasa hartzean eta botatzean. Goiko irekidura torazikoa (T1 ornoa, lehen saihetsak eta eskutokia) lepoarekin komunikatzen da, eta beheko irekidura diafragmak ixten du.
Hezurdura: hiru pieza
Toraxaren hezurdura hiru elementuk osatzen dute: bizkarrezurraren zati torazikoak (12 orno toraziko), saihetsek eta esternoiak. Saihetsak orno torazikoekin bakarrik giltzatzen dira, arku bat osatzen dute eta aurrean esternoiarekin lotzen dira.
Esternoia hezur laua da eta toraxaren erdiko lerroan dago. Apunteen arabera T3–T11 ornoen parean kokatzen da; bibliografian maila hori aldakorra da (normalean T3/T4 eta T9/T10 artean). Hartu erreferentzia gutxi gorabeherako gisa eta egiaztatu irakaslearekin (SRC-21).
Orno torazikoak
12 orno toraziko daude (T1–T12). Beste ornoetatik bereizten dituena saihetsekin giltzatzeko azalerak dira: gorputzaren alboetan, orokorrean azalera erdi bana goian eta behean, eta zeharkako apofisietan.
Nola ulertu «azalera erdiak»? Saihets tipiko baten buruak bi orno ukitzen ditu aldi berean. Horregatik T2–T9 ornoetan azalera erdi bat dago goian eta beste bat behean, eta goiko ornoaren beheko erdiak eta beheko ornoaren goiko erdiak saihetsaren buruarentzako «ohea» osatzen dute.
Salbuespenak: T1, T11 eta T12 ornoen gorputzek azalera osoa dute. T10 ornoak goiko azalera bakarrik du. Zeharkako apofisietako azalerak T1–T10 ornoetan daude, baina ez T11 eta T12 ornoetan. Behera egin ahala orno-gorputzak sendoagoak dira eta apofisi zorrotzak (arantzadunak) horizontalago kokatzen dira.
Orno-gorputzak behean sendoagoak dira gorputzaren pisu gehiago jasaten dutelako. T11 eta T12 ornoen zeharkako apofisietan azalerarik ez egotea bat dator 11. eta 12. saihetsak aurrean libre egotearekin.
Saihetsak
Alde bakoitzean 12 saihets daude. Esternoiarekin nola lotzen diren kontuan hartuta, hiru talde bereizten dira: 1.–7. saihetsak esternoiarekin giltzatzen dira (benetako saihetsak), 8.–10. saihets aizunak dira, eta 11.–12. aizunak eta flotagarriak.
Benetako saihets bakoitzak bere kartilagoa du esternoiraino. Aizunen kartilagoak goiko kartilagoarekin elkartzen dira eta, horrela, zeharka iristen dira esternoira; elkartze horrek ertz kostala marrazten du. Flotagarriek ez dute aurreko loturarik.
Saihetsa hezur luzea, laua eta arku formakoa da, bizkarrezurretik esternoirantz doana. Atzeko muturrak burua, lepoa eta saihets-tuberkulua ditu: buruak orno-gorputzarekin giltzatzen du eta tuberkuluak zeharkako apofisiarekin. Gorputzak bi ertz (goikoa eta behekoa) eta bi alde (kanpokoa eta barnekoa) ditu. Aurreko muturra saihets-kartilagoarekin lotzen da.
Beheko ertzean saihets-ildoa dago: hortik igarotzen dira odol-hodiak eta nerbioak.
Erizaintzan garrantzitsua da: toraxeko ziztadak (adibidez, torazentesia edo drainatze torazikoa) saihetsaren goiko ertzaren gainetik egiten dira, beheko ertzean babestuta doazen hodiak eta nerbioa ez kaltetzeko.
Esternoia
Esternoiak hiru zati ditu. Eskutokiak (manubrioak) muxarradura jugularra du goian, klabikularekin giltzatzeko gunea eta 1. eta 2. saihetsekiko loturak. Gorputza eskutokiarekin anfiartrosi baten bidez lotzen da, eta alboetan muxarradurak ditu saihetsekin giltzatzeko (3.–7. saihetsak; apunteetan «T3–T7» idatzita dago). Apofisi xifoidea behean dago, bikoitza edo zulatua izan daiteke eta gorputzarekin sinartrosiz lotzen da.
Eskutokiaren eta gorputzaren lotunean angelu esternala (Louis-en angelua) sumatzen da larruazalaren azpian. 2. saihetsa hor dago, eta horregatik saihetsak eta saihetsarteko espazioak zenbatzeko erreferentzia klinikoa da (auskultazioan edo EKGaren elektrodoak jartzean). Bihotz-biriketako berpiztean konpresioak esternoiaren beheko erdian egiten dira, ez apofisi xifoidearen gainean.
«Sakontzeko» markatuta dagoena ez dago apunteetan: lehen mailarako gehitutako azalpena da.
Hiztegia
| Euskaraz | Gaztelaniaz |
|---|---|
| Kaiola torazikoa | Caja torácica |
| Orno torazikoa | Vértebra torácica |
| Benetako saihetsak | Costillas verdaderas |
| Saihets aizunak | Costillas falsas |
| Saihets flotagarriak | Costillas flotantes |
| Saihets-kartilagoa | Cartílago costal |
| Saihets-ildoa | Surco costal |
| Esternoia (bularrezurra) | Esternón |
| Eskutokia (manubrioa) | Manubrio |
| Apofisi xifoidea | Apófisis xifoides |
| Angelu esternala | Ángulo esternal (de Louis) |
| Diafragma | Diafragma |
2Ahozko laburpena
Blokearen ideia nagusiak, testuarekin bat datozenak. Esaldi batean klik eginez hara salto egiten da.
Transkripzioa
ElkarrizketaToraxeko hezurren egitura eta antolaketa
Adimen artifizialak sortutako azalpena da: apunteetatik abiatzen da, baina esaldiak ez datoz bat testuarekin eta akatsak izan ditzake. Zalantzarik baduzu, testuak eta apunteek agintzen dute.
Transkripzioa
3Apunteetako irudiak
Irudi bakoitza handitu daiteke; etiketak gaztelaniaz edo ingelesez daudenean, euskarazko itzulpena azpian dago.
Apunteetatik hartua eta hobetua (moztua, handitua eta fokatua).
Etiketak euskaraz (11)
| Jatorrizkoa | Euskaraz |
|---|---|
| Columna vertebral | Bizkarrezurra |
| Mediastino | Mediastinoa |
| Cavidad pleural derecha / izquierda | Eskuineko / ezkerreko pleura-barrunbea |
| Costilla I | 1. saihetsa |
| Manubrio del esternón | Esternoiaren eskutokia |
| Ángulo esternal | Angelu esternala |
| Cuerpo del esternón | Esternoiaren gorputza |
| Costillas | Saihetsak |
| Apófisis xifoides | Apofisi xifoidea |
| Diafragma | Diafragma |
| Abertura torácica inferior | Beheko irekidura torazikoa |
Etiketak euskaraz (12)
| Jatorrizkoa | Euskaraz |
|---|---|
| Head of rib | Saihetsaren burua |
| Neck of rib | Saihetsaren lepoa |
| Tubercle of rib | Saihetsaren tuberkulua |
| Angle of rib | Saihetsaren angelua |
| Body of vertebra | Ornoaren gorputza |
| Superior costal facet | Goiko saihets-azalera |
| Inferior costal facet | Beheko saihets-azalera |
| Facet for tubercle of rib | Saihetsaren tuberkuluarentzako azalera |
| Superior articular facets | Goiko azalera artikularrak |
| Tranverse processes | Zeharkako apofisiak |
| Spinous process | Apofisi ezteneuna |
| Intervertebral disc | Ornoarteko diskoa |
Etiketak euskaraz (4)
| Jatorrizkoa | Euskaraz |
|---|---|
| Vértebra T1 / T10 / T11 | T1 / T10 / T11 ornoa |
| Cara costal superior para la cabeza de la costilla 1 | 1. saihetsaren buruarentzako goiko azalera |
| Cara costal completa para la cabeza de la costilla 10 | 10. saihetsaren buruarentzako azalera osoa |
| No existe cara costal en la apófisis transversa | Zeharkako apofisian ez dago saihets-azalerarik |
Etiketak euskaraz (6)
| Jatorrizkoa | Euskaraz |
|---|---|
| Costillas verdaderas 1-7 | Benetako saihetsak 1–7 |
| Costillas falsas 8-12 | Saihets aizunak 8–12 (flotagarriak barne) |
| Costillas flotantes | Saihets flotagarriak |
| Espacio intercostal | Saihetsarteko espazioa |
| Cartílago costal | Saihets-kartilagoa |
| Borde costal | Ertz kostala |
Arakatu 2D
Kanpoko eskema anatomikoak, lizentzia librekoak eta biltegian bertan gordeak. Apunteetako irudiak osatzen dituzte, ez dituzte ordezkatzen.
Kreditua eta lizentzia
OpenStax College, «721 Rib Cage», Anatomy & Physiology (cnx.org), vía Wikimedia Commons. CC BY 3.0.
Aldaketak: Reducido a 960 px de ancho y convertido a WebP (ffmpeg). Sin retoques sobre el dibujo.
3D eredua
BODYPARTS3D / ATLAS
4 · 3D eredua
Aldatu geruza muskuluak ikusteko. Saihets taldeak kolorez bereizita daude: argiena benetakoak, ilunena flotagarriak.
Arrastatu biratzeko; erabili bi hatz edo gurpila hurbiltzeko. Teklatuan: geziak biratzeko; + eta − zoomerako. Zerrendak edozein egitura hautatzeko aukera ematen du.
Hautaketa
Toraxaren horma
Arakatu kaiola torazikoa: orno torazikoak, saihetsak, esternoia, kartilagoak eta muskuluak.
Ereduaren jatorria eta mugak
Atlas estatikoa eta sinplifikatua. Koloreak didaktikoak dira. Ez dira lotailuak, bularrak, hodiak edo nerbioak irudikatzen; arnasketa-mugimendurik ez.
BodyParts3D, © The Database Center for Life Science licensed under CC Attribution 4.0 International
Iturri-berrikuspenak: SRC-21