08 · 02 · §1.3–1.4
Giltzadurak, muskuluak eta bularrakArticulaciones, músculos y mamas
Toraxa ez da kaiola zurrun bat: giltzadurek eta muskuluek mugitzen dute arnasketan. Horma horren gainean bularrak kokatzen dira.
1Testua
- Saihetsen atzeko eta aurreko giltzadurak deskribatzea.
- Toraxaren berezko muskuluak eta haien inerbazio metamerikoa azaltzea.
- Bularraren egitura eta euskarria azaltzea.
Apunteetan ez dagoena da: lehen mailarako gehitutako azalpena. Azterketak apunteak eskatzen ditu.
Giltzadurak: kaiola malgua
Saihetsak bizkarrezurrarekin bi puntutan giltzatzen dira. Orno-saihets giltzaduran saihetsaren burua orno-gorputzarekin lotzen da (artrodia), aurreko lotailu erradiatuari eta atzekoari esker. Saihets-zeharkako giltzaduran saihets-tuberositatea zeharkako apofisiarekin lotzen da (artrodia), lotailu lateralak eta goikoak sendotuta.
Artrodiak giltzadura sinobial lauak dira: azalerak elkarren gainean pixka bat irristatzen dira. Mugimendua txikia da, baina hamabi saihetsetan batuta toraxaren bolumena nabarmen aldatzen du.
Aurrealdean, giltzadura kondroesternalek saihets-kartilagoa eta esternoia lotzen dituzte: 1.–7. benetako saihetsak (1.a eta 2.a eskutokiarekin, 3.etik 7.era gorputzarekin), aurreko eta atzeko lotailu saihets-esternal erradiatuekin. 8.–10. saihetsen kartilagoak elkarrekin batzen dira eta gero esternoiarekin. 11. eta 12. saihets flotagarriak ornoetatik aurrerantz ateratzen dira, esternoira iritsi gabe.
Apunteek saihetsaren aurreko muturra «sinartrosia» dela diote eta saihets-esternal giltzadura «artrodia». Bibliografia askotan 1. saihetsa esternoiarekin kartilagoz lotzen da (sinkondrosia) eta 2.–7.ak giltzadura sinobialez; irudian bereizketa hori ikusten da. Egiaztatu irakaslearekin (SRC-26).
Egitura honek malgutasuna ematen dio barrunbe torazikoari, eta malgutasun hori beharrezkoa da arnasketarako.
Arnasa hartzean saihetsak gora eta kanpora mugitzen dira: goiko saihetsek esternoia aurrerantz bultzatzen dute (ponpa-heldulekuaren mugimendua) eta behekoek toraxa alboetara zabaltzen dute (pertz-heldulekuaren mugimendua). Aldi berean diafragma uzkurtu eta jaitsi egiten da. Hiru mugimenduek toraxaren bolumena handitzen dute, eta airea sartzen da.
Toraxeko muskuluak
Toraxaren gainean goiko gorputz-adarrari eta bizkarrari lotutako muskuluak daude, baina toraxaren berezko muskuluak hauek dira: saihetsarteko muskuluak (kanpokoa, barnekoa eta barren-barrengoa), saihetsazpiko muskuluak eta toraxeko zeharkako muskulua.
Saihetsarteko muskuluak saihets batetik hurrengora doaz, hiru geruzatan. Kanpokoen zuntzak behera eta aurrera doaz eta saihetsak igotzen laguntzen dute (arnasa hartzea). Barnekoak kontrako norabidean doaz eta arnasa indartsu botatzean saihetsak jaisten laguntzen dute. Barren-barrengoak barnekoen sakonean daude. Saihetsazpikoak atzeko hormaren barnealdean daude eta toraxeko zeharkakoa esternoiaren atzean.
Horma torazikoaren inerbazioa eta odoleztatzea metamerikoak dira: saihetsarteko espazio bakoitzak bere saihetsarteko nerbioa eta arteria ditu.
Metamerikoa esan nahi du segmentuka antolatuta dagoela, espazio bakoitza «pisu» independente bat balitz bezala. Nerbioa eta hodiak barneko eta barren-barreneko muskuluen artean doaz, saihets-ildoan babestuta; goitik behera ordena bena, arteria eta nerbioa da.
Diafragma izeneko egitura muskulu-tendinosoak toraxa eta abdomena mugatzen ditu.
Diafragma kupula formakoa da eta arnasketaren muskulu nagusia: uzkurtzean jaitsi egiten da eta toraxaren bolumena handitzen du. Zulo batzuk ditu hodiak eta esofagoa pasatzeko (ikus 10. blokea).
Bularrak
Bularrak, gutxi gorabehera, bular handiko muskuluaren (muskulu pektoral nagusiaren) gainean kokatzen dira, bularrezurraren alde banatan. Garapen nagusia haurtzaroaren azken aldian izaten da. Hiru zati dituzte: areola, titi-guruinak eta tarteko gantz-ehuna.
Guruinak lobuluetan garatzen dira, eta lobulu bakoitzak hodi galaktoforo bat du, esnea jariatzeko. Hodi hauek titi-puntan elkartzen dira; areolaren azpian sinu galaktoforoak dituzte, esnea gordetzeko. Lobuluak lobulutxoetan antolatzen dira, eta horietan albeoloak eratzen dira, esnea sortzen duten unitateak.
Apunteek diote albeoloak «jaioberria jaio ostean» garatzen direla. Bibliografian albeoloen garapen nagusia haurdunaldian gertatzen da eta edoskitzaroan osatzen da. Egiaztatu irakaslearekin (SRC-23).
Bular-kapsula lotailu esekitzaileei (zintzilikatzaileei) esker toraxaren aponeurosiari lotuta dago.
Erizaintzarako gakoa: irudian ikusten denez, bularraren alboko eta goiko aldeko drainatze linfatikoa galtzarbeko gongoiletara doa, eta barneko aldekoa esternoiaren ondoko gongoiletara (paraesternaletara). Horregatik aztertzen dira galtzarbeko gongoilak bularraren azterketan.
«Sakontzeko» markatuta dagoena ez dago apunteetan: lehen mailarako gehitutako azalpena da.
Hiztegia
| Euskaraz | Gaztelaniaz |
|---|---|
| Orno-saihets giltzadura | Articulación costovertebral |
| Saihets-zeharkako giltzadura | Articulación costotransversa |
| Giltzadura kondroesternala | Articulación condroesternal |
| Artrodia | Artrodia |
| Saihetsarteko muskuluak | Músculos intercostales |
| Saihetsazpiko muskuluak | Músculos subcostales |
| Toraxeko zeharkako muskulua | Músculo transverso del tórax |
| Metamerikoa | Metamérico |
| Hodi galaktoforoa | Conducto galactóforo |
| Sinu galaktoforoa | Seno galactóforo |
| Lotailu esekitzaileak | Ligamentos suspensorios |
| Galtzarbeko gongoilak | Ganglios axilares |
2Ahozko laburpena
Blokearen ideia nagusiak, testuarekin bat datozenak. Esaldi batean klik eginez hara salto egiten da.
Transkripzioa
ElkarrizketaGure azalaren azpiko hardware biologikoa
Adimen artifizialak sortutako azalpena da: apunteetatik abiatzen da, baina esaldiak ez datoz bat testuarekin eta akatsak izan ditzake. Zalantzarik baduzu, testuak eta apunteek agintzen dute.
Transkripzioa
3Apunteetako irudiak
Irudi bakoitza handitu daiteke; etiketak gaztelaniaz edo ingelesez daudenean, euskarazko itzulpena azpian dago.
Irudiak aurrebistan bakarrik ikus daitezke, apunteetako materiala baitira.
3D eredua
BODYPARTS3D / ATLAS
4 · 3D eredua
Isolatu muskulu bakoitza geruzak alderatzeko. Bularrak eta lotailuak ez daude atlasean: ikusi irudietan.
Arrastatu biratzeko; erabili bi hatz edo gurpila hurbiltzeko. Teklatuan: geziak biratzeko; + eta − zoomerako. Zerrendak edozein egitura hautatzeko aukera ematen du.
Hautaketa
Kanpoko saihetsarteko muskuluak
Ereduaren jatorria eta mugak
Atlas estatikoa eta sinplifikatua. Koloreak didaktikoak dira. Ez dira lotailuak, bularrak, hodiak edo nerbioak irudikatzen; arnasketa-mugimendurik ez.
BodyParts3D, © The Database Center for Life Science licensed under CC Attribution 4.0 International
BodyParts3D · CC BY 4.0 · Kredituak eta aldaketak
FMA9756 / intercostal-external
Iturri-berrikuspenak: SRC-23, SRC-26