08 · 08 · §2.2.9
Arteriak, arteriolak, kapilarrak eta benakArterias, arteriolas, capilares y venas
Odol-hodi guztiek ez dute horma bera: bakoitzarena bere lanera egokituta dago, presioa jasatea, fluxua erregulatzea edo substantziak trukatzea.
1Testua
- Arteria-hormaren hiru geruzak izendatzea.
- Arteriola, kapilar eta benen hormak alderatzea eta funtzioarekin lotzea.
- Bena-balbulen eta muskulu-ponparen garrantzia azaltzea.
Apunteetan ez dagoena da: lehen mailarako gehitutako azalpena. Azterketak apunteak eskatzen ditu.
Arteriak
Arteriek barnean lumena edo argia dute, eta horma hiru geruzaz osatuta dago: barnekoa (endotelioa), tartekoa (muskulu leuna) eta adbentizia (fibrotsua). Geruzen artean bi lamina elastiko daude, barnekoa eta kanpokoa.
Geruzen izen klasikoak intima, media eta adbentizia dira. Arteria handiek (aorta, adibidez) zuntz elastiko ugari dituzte: sistolean luzatu eta diastolean uzkurtzen dira, odola etengabe bultzatuz. Arteria ertainek muskulu leun gehiago dute eta diametroa alda dezakete. Pultsua hartzean hori sumatzen duzu: taupada bakoitzean zabaltzen den arteria-horma.
Arteriolak
Arterioletan geruza elastikoa eta fibrotsua sinplifikatu egiten dira, baina muskulu leuna mantentzen dute. Gune jakinetan ondo definitutako gihar leunezko esfinterrak agertzen dira: esfinter prekapilarrak.
Arteriolak «txorrotak» dira: uzkurtzean (basokonstrikzioa) kapilarretara odol gutxiago iristen da eta presio arteriala igotzen da; zabaltzean (basodilatazioa), alderantziz. Esfinter prekapilarrek erabakitzen dute zein kapilar-sareri iristen zaion odola une bakoitzean.
Kapilarrak
Kapilarretan endotelioa eta mintz basala baino ez daude. Porositatea aldakorra da endotelioaren eta mintz basalaren izaeraren arabera; horrek iragazkortasuna baldintzatzen du eta, beraz, kapilare mota bakoitzaren funtzioa.
Horma hain mehea izateari esker gertatzen da odolaren eta ehunen arteko trukea: oxigenoa eta elikagaiak ehunetara, eta CO2 eta hondakinak odolera. Hiru mota nagusi daude, gero eta iragazkorragoak: jarraituak (giharra, garuna), leihatiladunak (giltzurruna, hesteak) eta sinusoideak (gibela, hezur-muina).
Benak
Bena txikiak funtsean endotelioz eta zuntzezko geruza batez osatuta daude. Bena txikienek pareta finagoa dute, eta handienek geruza elastikoak eta muskulu leunekoak.
Benak presio baxuko sistema direnez, balbulak dituzte: odola atzerantz joatea eragozten dute, eta kanpoko muskuluen eta arterien lana aprobetxatzeko aukera ematen dute odola bihotzera eramateko.
Hanketan oso garrantzitsua da: bikiko muskuluek, uzkurtzean, benak estutzen dituzte eta balbulek odola gora bakarrik joatea bermatzen dute (muskulu-ponpa). Balbulek huts egiten dutenean odola pilatu egiten da eta barizeak agertzen dira. Horregatik ohean dauden pazienteak mugiarazten dira, eta tronboen prebentzioan konpresio-galtzerdiak erabiltzen dira.
Pakete baskulonerbiosoak arteriak, benak eta nerbioak pasaleku beretatik batera igarotzen diren egitura mistoak dira.
«Sakontzeko» markatuta dagoena ez dago apunteetan: lehen mailarako gehitutako azalpena da.
Hiztegia
| Euskaraz | Gaztelaniaz |
|---|---|
| Lumena (argia) | Luz |
| Intima / media / adbentizia | Íntima / media / adventicia |
| Lamina elastikoa | Lámina elástica |
| Esfinter prekapilarra | Esfínter precapilar |
| Mintz basala | Membrana basal |
| Basokonstrikzioa / basodilatazioa | Vasoconstricción / vasodilatación |
| Bena-balbula | Válvula venosa |
| Pakete baskulonerbiosoa | Paquete vasculonervioso |
2Ahozko laburpena
Blokearen ideia nagusiak, testuarekin bat datozenak. Esaldi batean klik eginez hara salto egiten da.
Transkripzioa
3Apunteetako irudiak
Irudi bakoitza handitu daiteke; etiketak gaztelaniaz edo ingelesez daudenean, euskarazko itzulpena azpian dago.
Irudiak aurrebistan bakarrik ikus daitezke, apunteetako materiala baitira.
Arakatu 2D
Kanpoko eskema anatomikoak, lizentzia librekoak eta biltegian bertan gordeak. Apunteetako irudiak osatzen dituzte, ez dituzte ordezkatzen.
Kreditua eta lizentzia
OpenStax College, «2102 Comparison of Artery and Vein», Anatomy & Physiology (cnx.org), vía Wikimedia Commons. CC BY 3.0.
Aldaketak: Reducido a 960 px de ancho y convertido a WebP (ffmpeg). Sin retoques sobre el dibujo.
3D eredua
3D ESKEMA
4 · 3D eredua
Eskema 3D propioa: hodiak irekita daude geruzak ikusteko, eta lodierak nahita puztuta. Hautatu geruza bat izena eta azalpena ikusteko.
Arrastatu biratzeko; erabili bi hatz edo gurpila hurbiltzeko. Teklatuan: geziak biratzeko; + eta − zoomerako. Zerrendak edozein egitura hautatzeko aukera ematen du.
Hautaketa
Odol-hodien horma (eskema)
Eskema 3D propioa: proportzioak puztuta geruzak ikusteko.
Ereduaren jatorria eta mugak
Eskema didaktiko propioa, ez atlas anatomikoa. Tamainak eta lodierak nahita puztuta daude; kapilarra benetan globulu gorri bat pasatzeko adina da.
ERIZAINTZA, scripts/build_schematic_models.py