03 · 08 · §3.3–3.3.5
Ehun konektiboa: zelulak eta zuntzakTejido conectivo: células y fibras
Ehun konektiboan zelulak gutxi eta bananduta daude, eta zelula arteko materiala da nagusi: substantzia amorfoa eta kolageno-, elastina- eta erretikulina-zuntzak. Beste ehunak lotu, eutsi eta elikatzen ditu.
1Testua
- Ehun konektiboaren ezaugarri orokorrak epitelioarenekin alderatzea.
- Zelula egonkorrak eta mugikorrak bereiztea eta haien funtzioak azaltzea.
- Hiru zuntz motak eta bakoitzaren propietatea eta kokapena lotzea.
Apunteetan ez dagoena da: lehen mailarako gehitutako azalpena. Azterketak apunteak eskatzen ditu.
Ezaugarri orokorrak
Ehun konektiboak zelula arteko material ugari du, eta bere propietateak kolagenoaren (egonkorra), elastinaren (mugikorra) eta erretikulinaren araberakoak dira. Inerbazioa eta irrigazioa beste ehun batzuetara eramaten ditu. Zelulaz kanpoko materia da garrantzitsuena, eta ingurune urtsuan lan egiten du.
Apunteen arabera ehun konektiboak «mintz basala dauka inguruan». Mintz basala epitelioena da (eta muskulu-zelulena, adipozitoena edo Schwannen zelulena); ehun konektiboa, oro har, mintz basalaren azpian dago, ez inguratuta. Egiaztatu irakaslearekin (SRC-45).
Konparazioa lagungarria da: epitelioan zelulak itsatsita eta hodirik gabe; konektiboan zelulak bananduta, matrize ugaria eta odol-hodiak. Matrizea (substantzia amorfoa + zuntzak) fibroblastoek egiten dute, eta gel hidratatu bat da: ura, gatzak eta mantenugaiak kapilarretatik zeluletara igarotzen dira bertatik.
Zelula egonkorrak eta mugikorrak
Fibroblastoak eta fibrozitoak zelula egonkorrak dira. Mesenkima-zelulak zelula ama antzekoak dira. Adipozitoek ehun adiposoa osatzen dute, eta triazilglizeridoz beteta daude.
Apunteetan mesenkima-zelulak «desberdindutako» zelulak direla idatzita dago; zelula ama direnez, desberdindu gabeak dira, eta hortik sortzen dira fibroblastoak, kondroblastoak, osteoblastoak edo adipozitoak (SRC-47).
Zelula mugikorren artean, plasmozitoak eta linfozitoak antigorputzekin lotzen dira, eta makrofagoek patogenoak eta organismoko zelula kaltetuak fagozitatzen dituzte.
Apunteen arabera «plasmozitoak eta linfozitoak antigorputzak dira». Antigorputzak proteinak dira; plasmozitoek (B linfozitoetatik sortuak) ekoizten dituzte (SRC-46).
Egonkorrak ehunean bertan bizi dira: fibroblastoek zuntzak eta matrizea egiten dituzte (aktiboak dira zauri bat sendatzean), eta fibrozitoak haien forma lasaia dira. Mugikorrak odoletik iristen dira behar direnean: makrofagoak (odoleko monozitoetatik sortuak), mastozitoak (histamina askatu eta hantura eragiten dute, alergietan adibidez) eta plasmozitoak.
Hiru zuntz mota
Kolageno-zuntzek luzaketa edo trakzioa jasaten dute: tendoietan, lotailuetan, fasziatan, kartilagoan, hezurrean eta azalean daude.
Elastina-zuntzak luzatu behar diren organoetan daude: azalean, biriketan, trakean, odol-hodien paretetan, lotailuetan eta kartilagoetan.
Erretikulina-zuntzek euskarri-funtzioa dute: kolageno-zuntz saretuak dira, glikoproteinez estaliak.
Kolagenoa gorputzeko proteina ugariena da; oso gogorra da tiratzean, baina ez da luzatzen (soka bat bezala). Elastinak goma baten antzera luzatu eta jatorrizko luzerara itzultzen da. Erretikulina sare fina da, eta gibel, barea edo gongoil linfatikoen zelulei eusten die. Adinarekin elastina galtzen da, eta horregatik agertzen dira azaleko zimurrak eta azala tolesten denean bere lekura berandu itzultzea (larruazalaren turgentzia).
«Sakontzeko» markatuta dagoena ez dago apunteetan: lehen mailarako gehitutako azalpena da.
Hiztegia
| Euskaraz | Gaztelaniaz |
|---|---|
| Matrizea: substantzia amorfoa eta zuntzak | Matriz: sustancia fundamental amorfa y fibras |
| Fibroblastoak / fibrozitoak | Fibroblastos / fibrocitos |
| Mesenkima-zelulak | Células mesenquimales |
| Makrofagoak / mastozitoak / plasmozitoak | Macrófagos / mastocitos / plasmocitos |
| Kolageno-zuntzak | Fibras de colágeno |
| Elastina-zuntzak | Fibras elásticas |
| Erretikulina-zuntzak | Fibras reticulares |
2Ahozko laburpena
Blokearen ideia nagusiak, testuarekin bat datozenak. Esaldi batean klik eginez hara salto egiten da.
Transkripzioa
3Apunteetako irudiak
Irudi bakoitza handitu daiteke; etiketak gaztelaniaz edo ingelesez daudenean, euskarazko itzulpena azpian dago.
Irudiak aurrebistan bakarrik ikus daitezke, apunteetako materiala baitira.
Arakatu 2D
Kanpoko eskema anatomikoak, lizentzia librekoak eta biltegian bertan gordeak. Apunteetako irudiak osatzen dituzte, ez dituzte ordezkatzen.
Kreditua eta lizentzia
OpenStax College, «408 Connective Tissue», Anatomy & Physiology (cnx.org), vía Wikimedia Commons. CC BY 3.0.
Aldaketak: Reducido a 960 px de ancho y convertido a WebP (ffmpeg). Sin retoques sobre el dibujo.
3D eredua
3D ESKEMA
4 · 3D eredua
Ehun konektibo harroaren blokea: matrize gardena, kolageno-zuntz gorri lodiak, elastina-zuntz beltz meheak, erretikulina-sare fina, fibroblastoak (moreak), makrofagoak (berdeak), mastozitoak (gorriak), plasmozitoak (urdinak), adipozitoak eta kapilar bat.
Arrastatu biratzeko; erabili bi hatz edo gurpila hurbiltzeko. Teklatuan: geziak biratzeko; + eta − zoomerako. Zerrendak edozein egitura hautatzeko aukera ematen du.
Hautaketa
Ehun konektiboa (eskema)
Eskema 3D propioa: proportzioak puztuta geruzak ikusteko.
Ereduaren jatorria eta mugak
Eskema didaktiko propioa, ez mikroskopioko irudia. Tamainak, proportzioak eta kopuruak nahita aldatuta daude egiturak batera ikusteko (adibidez, erribosomak eta filamentuak puztuta). Koloreak didaktikoak dira, ez tindaketak.
ERIZAINTZA, scripts/build_schematic_models.py
Iturri-berrikuspenak: SRC-45, SRC-46, SRC-47