03 · 06 · §3.2.3.2–3.2.3.5
Epitelio geruzatuak eta pseudogeruzatuaEpitelios estratificados y pseudoestratificado
Geruza anitzeko epitelioak marruskadura eta higadura jasaten diren lekuetan daude. Pseudogeruzatua itxuraz geruzatua da, baina zelula guztiak mintz basalean daude; arnas bideetan zilioekin agertzen da.
1Testua
- Epitelio zapal geruzatu keratinaduna eta keratinagabea bereiztea eta kokatzea.
- Epitelio kubiko eta zilindriko geruzatuak ezagutzea.
- Epitelio pseudogeruzatu ziliodunaren egitura eta funtzioa azaltzea.
Apunteetan ez dagoena da: lehen mailarako gehitutako azalpena. Azterketak apunteak eskatzen ditu.
Epitelio zapal geruzatua
Epitelio zapal geruzatuak bi aldaera ditu. Keratinagabea gainazal hezeetan dago batez ere: faringean, aho-barrunbean, esofagoan… Keratinaduna geruza iragazgaitza da: azpiko zelulen uraren lurrunketa eragozten du, higaduratik babesten du eta defentsa-lerroa da; adibidez, azala.
Geruza basaleko zelulak etengabe zatitzen dira eta gorantz bultzatzen dituzte zaharrak; igo ahala zapaldu egiten dira eta, azalean, keratinaz bete eta hil egiten dira. Horregatik azala berritu egiten da (4 aste inguru) eta azaleko ezkatak erortzen dira. Ahoan eta esofagoan zelulek bizirik jarraitzen dute eta gainazala hezea da.
Erizaintzan: keratina-geruzak ura eta mikrobioak kanpoan uzten ditu. Erredura edo zauri batek geruza hori galtzen duenean, pazienteak ura galtzen du eta infekzio-arriskua handitzen da; mukosetan (ahoan) keratinarik ez dagoenez, errazago urratzen dira.
Epitelio kubiko eta zilindriko geruzatuak
Epitelio kubiko geruzatua eta zilindriko geruzatua ere badaude. Zilindriko geruzatuak beste epitelio mota batzuekin osatzen ditu geruzak; ez du inoiz mota horretako bi geruza jarraian. Babesa ematen du eta askotan zilioak ditu.
Apunteek zilindriko geruzatuaren adibide gisa faringea eta laringea aipatzen dituzte. Bibliografian urria da eta konjuntiban, gizonezkoen uretran eta guruinen hodi handietan kokatzen da (apunteetako argazkia uretrakoa da); faringean eta laringean zapal geruzatua eta pseudogeruzatu ziliatua dira nagusi (SRC-43).
Epitelio kubiko geruzatua (normalean bi geruza) izerdi-guruinen hodietan eta guruin handien hodietan dago, babesa eta jariakinen garraioa uztartuz.
Epitelio pseudogeruzatua
Epitelio pseudogeruzatua arnas bideetan agertzen da, adibidez bronkioetan eta trakean. Aurreko blokean ikusi bezala, itxuraz geruzatua da, baina geruza bakarrekoa.
Zelula guztiek mintz basala ukitzen dute, baina ez dira denak gainazalera iristen eta nukleoak altuera desberdinetan geratzen dira; horregatik ematen du geruza anitzekoa dela. Arnas bideetan zelula zilindriko ziliodunak eta zelula kaliziformeak (mukia egiten dutenak) ditu: mukiak hautsa eta mikrobioak harrapatzen ditu, eta zilioek goranzko «zinta garraiatzaile» baten antzera eztarrirantz eramaten dute.
Erizaintzan: tabakoak zilioak geldiarazi eta suntsitzen ditu, eta mukia pilatu egiten da (erretzailearen eztula). Intubatutako pazienteei jariakinak xurgatzen zaizkie, zilioen garbiketa-sistema ez baitabil hodiaren inguruan.
«Sakontzeko» markatuta dagoena ez dago apunteetan: lehen mailarako gehitutako azalpena da.
Hiztegia
| Euskaraz | Gaztelaniaz |
|---|---|
| Epitelio zapal geruzatu keratinaduna / keratinagabea | Epitelio plano estratificado queratinizado / no queratinizado |
| Keratina | Queratina |
| Epitelio kubiko geruzatua | Epitelio cúbico estratificado |
| Epitelio zilindriko geruzatua | Epitelio cilíndrico estratificado |
| Epitelio pseudogeruzatu ziliatua | Epitelio pseudoestratificado ciliado |
| Zelula kaliziformeak | Células caliciformes |
2Ahozko laburpena
Blokearen ideia nagusiak, testuarekin bat datozenak. Esaldi batean klik eginez hara salto egiten da.
Transkripzioa
3Apunteetako irudiak
Irudi bakoitza handitu daiteke; etiketak gaztelaniaz edo ingelesez daudenean, euskarazko itzulpena azpian dago.
Irudiak aurrebistan bakarrik ikus daitezke, apunteetako materiala baitira.
3D eredua
3D ESKEMA
4 · 3D eredua
Ezkerretik eskuinera: zapal geruzatua keratina-geruzarekin (horia), kubiko geruzatua, zilindriko geruzatua eta pseudogeruzatu ziliatua zelula kaliziformeekin (urdinak). Biratu pseudogeruzatuaren nukleoen altuerak ikusteko.
Arrastatu biratzeko; erabili bi hatz edo gurpila hurbiltzeko. Teklatuan: geziak biratzeko; + eta − zoomerako. Zerrendak edozein egitura hautatzeko aukera ematen du.
Hautaketa
Epitelio-ehuna (eskema)
Eskema 3D propioa: proportzioak puztuta geruzak ikusteko.
Ereduaren jatorria eta mugak
Eskema didaktiko propioa, ez mikroskopioko irudia. Tamainak, proportzioak eta kopuruak nahita aldatuta daude egiturak batera ikusteko (adibidez, erribosomak eta filamentuak puztuta). Koloreak didaktikoak dira, ez tindaketak.
ERIZAINTZA, scripts/build_schematic_models.py
Iturri-berrikuspenak: SRC-43