03 · 07 · §3.2.3.6
Guruin-epitelioak: exokrinoak, endokrinoak eta mistoakEpitelios glandulares: exocrinas, endocrinas y mixtas
Guruinak substantziak egin eta askatzen dituzten epitelio-zelulak dira. Exokrinoek jariakina hodi baten bidez gainazal batera isurtzen dute; endokrinoek hormonak odolera; pankrea biak da.
1Testua
- Guruin exokrinoak eta endokrinoak bereiztea.
- Seinaleztapen endokrinoa, parakrinoa eta autokrinoa bereiztea.
- Pankrea guruin misto gisa azaltzea.
Apunteetan ez dagoena da: lehen mailarako gehitutako azalpena. Azterketak apunteak eskatzen ditu.
Guruin exokrinoak eta endokrinoak
Guruin-epitelioak gaineztatze-epitelioetako guruin-zelulak dira. Guruinak zelula bakarrekoak edo zelula anitzekoak izan daitezke, eta organismoak behar dituen substantziak sintetizatzen dituzte.
Guruin exokrinoek jariakina organismoaren kanpoaldera isurtzen dute, zuzenean edo hodi baten bidez; adibidez, likidoak eta mukia. Guruin endokrinoek substantzia bat (hormonak) jariatzen dute beste hartzaile bati iristeko; zelulak berak jariatzen du eta bere ingurunean eragiten du.
Gakoa hodia da. Exokrinoek hodia dute eta jariakina gainazal batera doa, azalera (izerdia, gantza) edo barrunbe batera (listua ahora, zukuak hestera). Endokrinoek ez dute hodirik: hormona ondoko kapilarretara pasatzen da eta odolak eramaten du (tiroidea, giltzurrun gaineko guruinak). Guruin exokrino anitzak hodiaren formaren (bakuna edo konposatua) eta zati jariatzailearen formaren (tubularra edo alveolarra) arabera sailkatzen dira.
Seinale endokrino, parakrino eta autokrinoak
Seinale endokrinoan hormonak odolaren bidez gorputzeko leku urrun batera bidaltzen dira. Parakrinoan, alboan dauden zeluletara edo organoetara. Autokrinoan, hormona bertan geratzen da eta zelula bera aktibatzen du.
Adibideak: intsulinak pankreatik gibelera eta muskuluetara bidaiatzen du (endokrinoa); histamina ondoko hodietan aritzen da hantura batean (parakrinoa); eta zelula immune batzuek beren buruari seinalea ematen diote ugaltzeko (autokrinoa). Distantziak bereizten ditu, ez molekulak.
Guruin mistoa: pankrea
Pankrea guruin mistoa da: Langerhansen uharteek funtzio endokrinoa dute eta intsulina bezalako hormonak jariatzen dituzte; atal exokrinoak duodenora bidaltzen du jariakina, mantenugaiak lortzeko.
Apunteetan uharteek hormonak «ehunaren atal exokrinoari» jariatzen dizkiotela idatzita dago. Uharteen hormonak (intsulina, glukagoia) odolera doaz; duodenora zuku pankreatikoa (digestio-entzimak eta bikarbonatoa) doa, azinoek egin eta hodiek eramanda (SRC-44).
Erizaintzan: 1 motako diabetesean uharteetako beta zelulak suntsitzen dira eta intsulina injektatu behar da; pankreatitisean, aldiz, atal exokrinoaren entzimak pankrea bera digeritzen hasten dira.
«Sakontzeko» markatuta dagoena ez dago apunteetan: lehen mailarako gehitutako azalpena da.
Hiztegia
| Euskaraz | Gaztelaniaz |
|---|---|
| Guruin exokrinoa / endokrinoa / mistoa | Glándula exocrina / endocrina / mixta |
| Hodi iraitzailea | Conducto excretor |
| Azinoa / alveoloa | Acino / alveolo |
| Hormona | Hormona |
| Seinale endokrinoa / parakrinoa / autokrinoa | Señal endocrina / paracrina / autocrina |
| Langerhansen uharteak | Islotes de Langerhans |
2Ahozko laburpena
Blokearen ideia nagusiak, testuarekin bat datozenak. Esaldi batean klik eginez hara salto egiten da.
Transkripzioa
3Apunteetako irudiak
Irudi bakoitza handitu daiteke; etiketak gaztelaniaz edo ingelesez daudenean, euskarazko itzulpena azpian dago.
Apunteetatik hartua eta hobetua (moztua, handitua eta fokatua).
Etiketak euskaraz (21)
| Jatorrizkoa | Euskaraz |
|---|---|
| Simple ducts | Hodi bakunak |
| Compound ducts | Hodi konposatuak |
| Alveolar (acinar) | Alveolarra (azinarra) |
| Tubular | Tubularra |
| Simple alveolar (acinar) | Alveolar bakuna (azinarra) |
| Simple branched alveolar | Alveolar adarkatu bakuna |
| Simple tubular | Tubular bakuna |
| Simple coiled tubular | Tubular kiribildu bakuna |
| Simple branched tubular | Tubular adarkatu bakuna |
| Compound alveolar (acinar) | Alveolar konposatua (azinarra) |
| Compound tubuloalveolar | Tubuloalveolar konposatua |
| Compound tubular | Tubular konposatua |
| Surface epithelium | Gainazaleko epitelioa |
| Duct | Hodia |
| Gland cells | Guruin-zelulak |
| Intestinal glands | Hesteetako guruinak |
| Merocrine sweat glands | Izerdi-guruin merokrinoak |
| Gastric glands | Urdaileko guruinak |
| Sebaceous (oil) glands | Guruin sebazeoak |
| Mammary glands | Ugatz-guruinak |
| Salivary glands | Listu-guruinak |
Etiketak euskaraz (6)
| Jatorrizkoa | Euskaraz |
|---|---|
| Blood vessel | Odol-hodia |
| Hormone secretion into blood by endocrine gland | Guruin endokrinoak hormona odolera jariatzen du |
| Distant target cells | Urrutiko zelula-hartzaileak |
| (a) Endocrine signaling | (a) Seinale endokrinoa |
| Secretory cell / Adjacent target cell | Zelula jariatzailea / alboko zelula-hartzailea |
| (b) Paracrine signaling | (b) Seinale parakrinoa |
Etiketak euskaraz (1)
| Jatorrizkoa | Euskaraz |
|---|---|
| Paracrine / Autocrine / Endocrine | Parakrinoa / autokrinoa / endokrinoa |
Etiketak euskaraz (8)
| Jatorrizkoa | Euskaraz |
|---|---|
| Common bile duct | Behazun-hodi komuna |
| Pancreatic duct | Pankrea-hodia |
| Head of pancreas | Pankrearen burua |
| Tail of pancreas | Pankrearen isatsa |
| Lobules | Lobulutxoak |
| Acinar cells secrete digestive enzymes. | Zelula azinarrek digestio-entzimak jariatzen dituzte. |
| Pancreatic islet cells secrete hormones. | Pankrea-uharteetako zelulek hormonak jariatzen dituzte. |
| Exocrine cells secrete pancreatic juice. | Zelula exokrinoek pankrea-urina jariatzen dute. |
3D eredua
3D ESKEMA
4 · 3D eredua
Ezkerrean guruin exokrinoa: gainazaleko epitelioa, hodia eta azino gorriak. Eskuinean guruin endokrinoa: hodirik gabeko zelula-multzoa kapilar baten inguruan, hormonak odolera pasatzeko.
Arrastatu biratzeko; erabili bi hatz edo gurpila hurbiltzeko. Teklatuan: geziak biratzeko; + eta − zoomerako. Zerrendak edozein egitura hautatzeko aukera ematen du.
Hautaketa
Epitelio-ehuna (eskema)
Eskema 3D propioa: proportzioak puztuta geruzak ikusteko.
Ereduaren jatorria eta mugak
Eskema didaktiko propioa, ez mikroskopioko irudia. Tamainak, proportzioak eta kopuruak nahita aldatuta daude egiturak batera ikusteko (adibidez, erribosomak eta filamentuak puztuta). Koloreak didaktikoak dira, ez tindaketak.
ERIZAINTZA, scripts/build_schematic_models.py
Iturri-berrikuspenak: SRC-44