03 · 11 · §3.3.10–3.3.12
Odola, linfa eta ehun hematopoietikoaSangre, linfa y tejido hematopoyético
Odola ehun konektibo likidoa da: zelulak (eritrozitoak, leukozitoak eta plaketak) plasma izeneko matrize likidoan igerian. Linfak ehunetako likidoa itzultzen du, eta hezur-muinak odol-zelula guztiak sortzen ditu.
1Testua
- Odolaren osagaiak (plasma eta zelulak) deskribatzea.
- Leukozito pikordunak eta pikorgabeak bereiztea eta bakoitzaren funtzioa azaltzea.
- Linfaren eta hezur-muinaren osaera eta funtzioa ezagutzea.
Apunteetan ez dagoena da: lehen mailarako gehitutako azalpena. Azterketak apunteak eskatzen ditu.
Odola: plasma, eritrozitoak eta plaketak
Odolaren zelulak eritrozitoak, leukozitoak eta plaketak dira, eta zelula arteko substantzia plasma da: % 90 ura, proteinak (albumina, globulinak, fibrinogenoa) eta beste osagai batzuk. Eritrozitoek azalera handia dute, oxigeno gehiago garraiatzeko.
Plaketak disko txikiak dira, nukleorik gabeak, eta koagulazioan parte hartzen dute.
Eritrozitoek ez dute nukleorik ez mitokondriorik: disko bikonkaboak dira, hemoglobinaz beteak, eta forma horrek azalera handitzen du eta kapilar estuetatik tolestuta igarotzen uzten du. 120 egun inguru bizi dira. Plaketak megakariozito izeneko zelula handien zatiak dira. Albuminak likidoa hodien barruan mantentzen du, eta fibrinogenoa koagulazioaren sareko proteina da.
Erizaintzan: hemograma analitika ohikoenetako bat da. Hemoglobina baxua anemia da; leukozitoak altu egoteak infekzioa edo hantura iradoki dezake; eta plaketak baxu egoteak odoljarioen arriskua handitzen du (ziztadak, zirujiak).
Leukozitoak
Leukozito pikordunak hiru dira. Neutrofiloek hantura-erreakzioetan parte hartzen dute, eta nukleoak 3–5 lobulu ditu. Eosinofiloek parasitoen aurkako defentsan jarduten dute. Basofiloek histamina sintetizatzen dute, hantura eragiten duena.
Leukozito pikorgabeak bi dira. Linfozitoek erantzun immune espezifikoa ematen dute, eta B eta T motakoak dira. Monozitoen forma aktiboa makrofagoa da, defentsan aritzen dena.
Neutrofiloak ugarienak dira (leukozitoen % 60 inguru) eta bakterio-infekzio batera lehenak iristen dira; zauri bateko zorna neutrofilo hilak dira batez ere. Eosinofiloen pikorrak gorri-laranjak dira eta alergietan ere handitzen dira. Basofiloenak urdin ilunak. B linfozitoak plasmozito bihurtzen dira eta antigorputzak egiten dituzte; T linfozitoek zelula infektatuak erasotzen dituzte eta erantzuna koordinatzen dute.
Linfa eta hezur-muina
Linfaren zelulak linfozitoak eta leukozito pikordun batzuk dira, eta zelula arteko substantzia ura eta proteinak (albumina, globulinak). Hodi linfatikoen sistematik bidaiatzen du.
Apunteen arabera linfa «gongoil linfatikoetan sortzen da». Linfa ehunen arteko likidotik sortzen da, kapilar linfatikoetan sartzen denean; gongoil linfatikoetan iragazi egiten da eta linfozitoak gehitzen zaizkio (SRC-51).
Ehun hematopoietikoaren (hezur-muinaren) zelulak sare-zelulak, odoleko zelulak eta odol-zelulen aitzindariak dira. Zelula arteko substantzia oinarrizko substantzia amorfoa eta erretikulina-zuntzak dira.
Hezur-muin gorria hezur harroaren hutsuneetan dago (bular-hezurra, gerrialdea, ornoak). Zelula ama hematopoietiko batetik sortzen dira eritrozito, leukozito eta plaketa guztiak. Hezur-muin transplanteetan zelula ama horiek ematen dira.
«Sakontzeko» markatuta dagoena ez dago apunteetan: lehen mailarako gehitutako azalpena da.
Hiztegia
| Euskaraz | Gaztelaniaz |
|---|---|
| Plasma: albumina, globulinak, fibrinogenoa | Plasma: albúmina, globulinas, fibrinógeno |
| Eritrozitoak (globulu gorriak) | Eritrocitos (glóbulos rojos) |
| Leukozito pikordunak: neutrofiloak, eosinofiloak, basofiloak | Leucocitos granulocitos: neutrófilos, eosinófilos, basófilos |
| Leukozito pikorgabeak: linfozitoak, monozitoak | Leucocitos agranulocitos: linfocitos, monocitos |
| Plaketak (tronbozitoak) | Plaquetas (trombocitos) |
| Linfa / hodi linfatikoak | Linfa / vasos linfáticos |
| Ehun hematopoietikoa (hezur-muin gorria) | Tejido hematopoyético (médula ósea roja) |
2Ahozko laburpena
Blokearen ideia nagusiak, testuarekin bat datozenak. Esaldi batean klik eginez hara salto egiten da.
Transkripzioa
3Apunteetako irudiak
Irudi bakoitza handitu daiteke; etiketak gaztelaniaz edo ingelesez daudenean, euskarazko itzulpena azpian dago.
Irudiak aurrebistan bakarrik ikus daitezke, apunteetako materiala baitira.
3D eredua
3D ESKEMA
4 · 3D eredua
Eritrozito bikonkaboak (gorriak) eta plaketak; eskuinean bost leukozitoak zitoplasma gardenarekin: goian linfozitoa eta monozitoa, behean neutrofiloa (nukleo lobulatua), eosinofiloa (pikor laranjak) eta basofiloa (pikor ilunak).
Arrastatu biratzeko; erabili bi hatz edo gurpila hurbiltzeko. Teklatuan: geziak biratzeko; + eta − zoomerako. Zerrendak edozein egitura hautatzeko aukera ematen du.
Hautaketa
Ehun konektiboa (eskema)
Eskema 3D propioa: proportzioak puztuta geruzak ikusteko.
Ereduaren jatorria eta mugak
Eskema didaktiko propioa, ez mikroskopioko irudia. Tamainak, proportzioak eta kopuruak nahita aldatuta daude egiturak batera ikusteko (adibidez, erribosomak eta filamentuak puztuta). Koloreak didaktikoak dira, ez tindaketak.
ERIZAINTZA, scripts/build_schematic_models.py
Iturri-berrikuspenak: SRC-51