03 · 05 · §3.2.3–3.2.3.1
Epitelio motak: forma eta geruzak; epitelio bakunakTipos de epitelio: forma y capas; epitelios simples
Epitelioak bi irizpiderekin izendatzen dira: zelulen forma (zapala, kubikoa, zilindrikoa) eta geruza kopurua (bakuna, geruzatua, pseudogeruzatua). Bakunak mehe dira eta substantziak igarotzeko egokiak.
1Testua
- Epitelioak formaren eta geruza kopuruaren arabera sailkatzea.
- Epitelio zapal, kubiko eta zilindriko bakunak bereiztea.
- Epitelio bakun bakoitza bere funtzioarekin eta kokapenarekin lotzea.
Apunteetan ez dagoena da: lehen mailarako gehitutako azalpena. Azterketak apunteak eskatzen ditu.
Nola izendatzen dira epitelioak
Gaineztatze-epitelioak zapalak, kubikoak edo zilindrikoak (prismatikoak) izan daitezke. Geruzen arabera, bakunak (geruza bakarra), geruzatuak (geruza bat baino gehiago) edo pseudogeruzatuak (itxuraz geruzatuak, baina geruza bakarrekoak) dira.
Izen osoak bi hitzak konbinatzen ditu, eta geruzatuetan kanpoko geruzaren forma hartzen da kontuan: «epitelio zapal geruzatua» esaten da azaleko zelulak zapalak direlako, nahiz eta sakonekoak kubikoak izan. Zelula-formak nukleoarena islatzen du normalean: laua zapaletan, biribila kubikoetan eta obalatua eta basala zilindrikoetan.
Epitelio bakunak
Forma bakuneko epitelioak (geruza bakarrekoak) xurgapenerako eta jariapenerako dira.
Epitelio zapal bakuna oso mehea da eta difusioa eta iragazketa errazten ditu: odol-hodien barrualdea (endotelioa), biriketako albeoloak eta mintz serosoak (pleura, perikardioa, peritoneoa; mesotelioa). Epitelio kubiko bakuna giltzurruneko hodixketan eta guruinen hodi txikietan dago, eta garraioan eta jariapenean aritzen da.
Epitelio zilindriko bakuna urdailean eta hestean dago: zelula altuek entzima eta muki asko egin eta mantenugaiak xurgatzen dituzte; hestean mikrobiloak dituzte azalera handitzeko. Zilioak ere izan ditzake, tronpa uterinoan bezala, obulua garraiatzeko.
Erizaintzan: epitelio bakunak hauskorrak dira. Endotelioa kaltetzean (kateter batek, adibidez) koagulua sor daiteke, eta albeoloetako epitelio zapala oso mehea denez, likidoa pilatzeak (biriketako edema) gasen elkartrukea berehala oztopatzen du.
«Sakontzeko» markatuta dagoena ez dago apunteetan: lehen mailarako gehitutako azalpena da.
Hiztegia
| Euskaraz | Gaztelaniaz |
|---|---|
| Epitelio zapala / kubikoa / zilindrikoa (prismatikoa) | Epitelio plano / cúbico / cilíndrico (prismático) |
| Bakuna / geruzatua / pseudogeruzatua | Simple / estratificado / pseudoestratificado |
| Endotelioa | Endotelio |
| Mesotelioa | Mesotelio |
| Mikrobiloak (eskuila-ertza) | Microvellosidades (borde en cepillo) |
2Ahozko laburpena
Blokearen ideia nagusiak, testuarekin bat datozenak. Esaldi batean klik eginez hara salto egiten da.
Transkripzioa
3Apunteetako irudiak
Irudi bakoitza handitu daiteke; etiketak gaztelaniaz edo ingelesez daudenean, euskarazko itzulpena azpian dago.
Irudiak aurrebistan bakarrik ikus daitezke, apunteetako materiala baitira.
3D eredua
3D ESKEMA
4 · 3D eredua
Ezkerretik eskuinera: epitelio zapal bakuna, kubiko bakuna eta zilindriko bakuna, bakoitza bere mintz basalaren gainean. Konparatu nukleoen formak: laua, biribila eta obalatua.
Arrastatu biratzeko; erabili bi hatz edo gurpila hurbiltzeko. Teklatuan: geziak biratzeko; + eta − zoomerako. Zerrendak edozein egitura hautatzeko aukera ematen du.
Hautaketa
Epitelio-ehuna (eskema)
Eskema 3D propioa: proportzioak puztuta geruzak ikusteko.
Ereduaren jatorria eta mugak
Eskema didaktiko propioa, ez mikroskopioko irudia. Tamainak, proportzioak eta kopuruak nahita aldatuta daude egiturak batera ikusteko (adibidez, erribosomak eta filamentuak puztuta). Koloreak didaktikoak dira, ez tindaketak.
ERIZAINTZA, scripts/build_schematic_models.py