03 · 15 · §3.5.1.3–3.5.2
Neuroglia, mielina eta nerbio periferikoaNeuroglía, mielina y nervio periférico
Glia-zelulek neuronei eusten diete, mielinaz isolatzen dituzte eta babesten dituzte. Nerbio periferikoa axoi-sortak dira, hiru geruza konektibok (endoneuroa, perineuroa, epineuroa) inguratuta.
1Testua
- Nerbio-sistema zentraleko glia-zelulak eta haien funtzioak bereiztea.
- Gai grisa eta gai zuria bereiztea.
- Nerbio periferikoaren antolaketa, mielinizazioa eta Ranvierren nodoak azaltzea.
Apunteetan ez dagoena da: lehen mailarako gehitutako azalpena. Azterketak apunteak eskatzen ditu.
Neuroglia eta mielina NSZn
Oligodendrozitoak axoien artean kokatzen dira eta mielinizatu egiten dituzte. Astrozitoek neuronei eusten diete, oligodendrozitoek mielina eratzen dute, eta mikroglia fagozitatu eta mugitu egiten da.
Neuronak zelula mota ugarienak dira apunteetako taulan, eta astrozitoak ere oso ugariak; oligodendrozitoak gutxiago. Gai grisa soma eta dendritetan aberatsa da, eta gai zuria axoietan.
Astrozitoen «oinek» kapilarrak inguratzen dituzte eta hematoentzefalikoa izeneko barrera osatzen laguntzen dute: horregatik botika askok ez dute garunera iristen. Oligodendrozito batek hainbat axoi mielinizatzen ditu aldi berean. Mikroglia garuneko makrofagoa da. Zelula ependimarioek garuneko bentrikuluak eta bizkar-muineko kanala estaltzen dituzte eta likido zefalorrakideoa egiten laguntzen dute. Gai zuria zuria da mielina lipidoz egina delako.
Nerbio-sistema periferikoa
Nerbio-sistema periferikoaren elementuak neuronak, neuroglia (Schwannen zelulak eta zelula sateliteak), odol-hodiak eta ehun konektiboa dira. Osagai hauekin gongoilak, nerbioak eta nerbio-bukaerak eratzen dira.
Endoneuroak nerbio-zuntz bakoitza inguratzen du, perineuroak zuntz-sorta bakoitza eta epineuroak nerbio osoa. Nerbio periferikoek baskularizazio aberatsa dute: arteriak epineuroan sartu eta adarkatzen dira, adarrak perineuroan sartzen dira eta endoneuroan kapilarrak eratzen dituzte.
Antolaketa muskulu eskeletikoarenaren parekoa da (12. blokea): zuntza → sorta → organoa, eta bakoitza bere geruza konektiboarekin (endo-, peri-, epi-). Zelula sateliteek gongoiletako neuronen somak inguratzen dituzte.
Schwannen zelulak eta Ranvierren nodoak
Schwannen zelulek axoiak inguratzen dituzte. Zuntz mielinagabeak diametro txikikoak dira, eta mintz plasmatikoaren eta zitoplasmaren geruza bakarrak inguratzen ditu. Zuntz mielinadunak diametro handikoak dira, eta mintz plasmatikoaren geruza zentrokide askok (mielina) estaltzen dituzte. Schwannen zelula mielinadunen artean, mielinarik gabeko guneak geratzen dira: Ranvierren nodoak.
Mielinak axoia isolatzen du, eta bulkada nodo batetik bestera «jauzika» doa (eroapen saltakorra): askoz azkarrago, energia gutxiagorekin. Nerbio periferikoan Schwannen zelula bakoitzak axoi bakar baten segmentu bat mielinizatzen du; NSZn oligodendrozito batek hainbat. Erizaintzan: esklerosi anizkoitzean NSZko mielina suntsitzen da eta bulkadak moteldu edo eten egiten dira; nerbio periferiko bat moztuz gero, Schwannen zelulek axoia berriro haz dadin bidea gida dezakete.
«Sakontzeko» markatuta dagoena ez dago apunteetan: lehen mailarako gehitutako azalpena da.
Hiztegia
| Euskaraz | Gaztelaniaz |
|---|---|
| Astrozitoak / oligodendrozitoak / mikroglia / zelula ependimarioak | Astrocitos / oligodendrocitos / microglía / células ependimarias |
| Gai grisa / gai zuria | Sustancia gris / sustancia blanca |
| Schwannen zelulak / zelula sateliteak | Células de Schwann / células satélite |
| Endoneuroa / perineuroa / epineuroa | Endoneuro / perineuro / epineuro |
| Zuntz mielinadunak / mielinagabeak | Fibras mielínicas / amielínicas |
| Ranvierren nodoak | Nodos de Ranvier |
| Eroapen saltakorra | Conducción saltatoria |
2Ahozko laburpena
Blokearen ideia nagusiak, testuarekin bat datozenak. Esaldi batean klik eginez hara salto egiten da.
Transkripzioa
3Apunteetako irudiak
Irudi bakoitza handitu daiteke; etiketak gaztelaniaz edo ingelesez daudenean, euskarazko itzulpena azpian dago.
Apunteetatik hartua eta hobetua (moztua, handitua eta fokatua).
Etiketak euskaraz (3)
| Jatorrizkoa | Euskaraz |
|---|---|
| Astrócitos | Astrozitoak |
| Micróglia | Mikroglia |
| Oligodendrócito | Oligodendrozitoa |
Etiketak euskaraz (2)
| Jatorrizkoa | Euskaraz |
|---|---|
| Oligodendrocyte (Support Cell) | Oligodendrozitoa (euskarri-zelula) |
| Nerve Cell (Axon) | Nerbio-zelula (axoia) |
Etiketak euskaraz (4)
| Jatorrizkoa | Euskaraz |
|---|---|
| Microglial cell | Mikroglia-zelula |
| Astrocyte | Astrozitoa |
| Oligodendrocytes | Oligodendrozitoak |
| Ependymal cells | Zelula ependimarioak |
Etiketak euskaraz (4)
| Jatorrizkoa | Euskaraz |
|---|---|
| Peripheral ganglionic neuron cell body (unipolar cell) | Ganglio periferikoko neuronaren zelula-gorputza (zelula unipolarra) |
| Satellite cells | Zelula sateliteak |
| Schwann cells | Schwannen zelulak |
| Axon | Axoia |
Etiketak euskaraz (5)
| Jatorrizkoa | Euskaraz |
|---|---|
| Epineurium / Perineurium / Endoneurium | Epineuroa / perineuroa / endoneuroa |
| Nerve fiber | Nerbio-zuntza |
| Fascicle | Sorta (faszikulua) |
| Blood vessels | Odol-hodiak |
| Nerve structure | Nerbioaren egitura |
Etiketak euskaraz (7)
| Jatorrizkoa | Euskaraz |
|---|---|
| Axon | Axoia |
| Myelin sheath | Mielina-estalkia |
| Endoneurium | Endoneuroa |
| Perineurium | Perineuroa |
| Epineurium | Epineuroa |
| Fascicle | Sorta (faszikulua) |
| Blood vessels | Odol-hodiak |
Etiketak euskaraz (7)
| Jatorrizkoa | Euskaraz |
|---|---|
| unmyelinated axons | axoi mielinagabeak |
| myelinated axons | axoi mielinadunak |
| Schwann Cell Nucleus / Cytoplasm | Schwannen zelularen nukleoa / zitoplasma |
| Neurone Axon(s) | Neuronaren axoia(k) |
| Myelin | Mielina |
| Basal Membrane | Mintz basala |
| Neuropil | Neuropiloa |
3D eredua
3D ESKEMA
4 · 3D eredua
Kapilarra behean, astrozitoa bere oinekin gainean, oligodendrozitoa hiru axoi mielinizatzen, mikroglia eta goian zelula ependimario ziliodunak. Aldatu «Nerbio periferikoa» geruzara epineuroa, perineuroa eta endoneuroa ikusteko.
Arrastatu biratzeko; erabili bi hatz edo gurpila hurbiltzeko. Teklatuan: geziak biratzeko; + eta − zoomerako. Zerrendak edozein egitura hautatzeko aukera ematen du.
Hautaketa
Nerbio-ehuna (eskema)
Eskema 3D propioa: proportzioak puztuta geruzak ikusteko.
Ereduaren jatorria eta mugak
Eskema didaktiko propioa, ez mikroskopioko irudia. Tamainak, proportzioak eta kopuruak nahita aldatuta daude egiturak batera ikusteko (adibidez, erribosomak eta filamentuak puztuta). Koloreak didaktikoak dira, ez tindaketak.
ERIZAINTZA, scripts/build_schematic_models.py