03 · 04 · §Histologia · 3.2–3.2.2
Ehunak eta epitelio-ehuna: polaritatea eta zelula arteko loturakTejidos y tejido epitelial: polaridad y uniones intercelulares
Ehuna funtzio bera duten zelulen eta haien arteko materialaren multzoa da. Epitelioan zelulak oso estu elkartuta daude, polo apikal eta basal bat dute eta ez dute odol-hodirik.
1Testua
- Ehuna definitzea eta bere osagaiak zerrendatzea.
- Epitelio-ehunaren ezaugarriak eta polaritatea (polo apikala eta basala) azaltzea.
- Lau zelula arteko lotura motak eta epitelioaren funtzioak bereiztea.
Apunteetan ez dagoena da: lehen mailarako gehitutako azalpena. Azterketak apunteak eskatzen ditu.
Zeluletatik ehunetara
Zelulak elkartuz ehunak osatzen dira, funtzio espezifiko bat betetzen dutenak; ehunak multzokatuz, organoak. Ehunak osagai desberdinez eratuta daude: zelulak, zelula arteko substantziak, zuntzak, substantzia amorfoa eta zelula arteko likidoa.
Lau oinarrizko ehun daude: epiteliala (estali eta jariatu), konektiboa (lotu eta eutsi), muskularra (uzkurtu) eta nerbiosoa (informazioa eraman). Organo bakoitzak lauak konbinatzen ditu: urdailak, adibidez, epitelioa du barrualdean, konektiboa azpian, muskulu leuna horman eta nerbioak.
Epitelio-ehunaren ezaugarriak eta polaritatea
Epitelioan zelulak desmosomen bidez elkartuta daude, eta lotura horrek kohesio handia ematen du. Zelulak dira nagusi; zelula arteko substantzia gutxi dago, eta zelulak oso hurbil daude elkarrengandik.
Zelulak polarizatuta daude. Polo apikala kanpoaldea da, ingurune urtsuan lan egiten du eta xurgatzeko mekanismoak izan ditzake. Polo basala mintz basalarekin konektatuta dago eta iragazkortasuna baldintzatzen du. Alde apikalak mantenugaiak xurgatzen ditu, eta alde basalera doaz.
Apunteetan polo apikalaren xurgatze-mekanismoen adibide gisa «flora» agertzen da; ziurrenik mikrobiloak edo zilioak esan nahi da (adibidez, hesteko «eskuila-ertza»). Hesteko flora mikrobioek osatzen dute, ez zelulen egiturek (SRC-42).
Epitelioak ez du irrigaziorik ezta inerbaziorik ere; horregatik beti ehun konektibotik hurbil egoten da.
Odol-hodirik ez duenez, epitelioa azpiko ehun konektiboko kapilarretatik difusioz elikatzen da, mintz basala zeharkatuta. Mintz basala epitelioaren eta konektiboaren arteko xafla mehea da. Azaleko zauri batek odolik ematen ez badu, epidermisean bakarrik geratu delako da; odola ateratzen bada, dermisera (konektibora) iritsi da.
Zelula arteko loturak
Lau lotura mota daude. Lotura hertsiek zelulen artetik materiarik ez igarotzea lortzen dute. Lotura atxikiek zelulen mugimendu koordinatua ahalbidetzen dute. Desmosomek zelulak mekanikoki lotzen dituzte zitoeskeletoaren bidez. Lotura arrailduek (gap) alboko zelulen zitoplasmak konektatzen dituzte.
Apikaletik basalera ordenatuta daude: lehenik lotura hertsiak (itsasgarri bat bezala zirrikitua ixten dute), gero atxikiak (aktinazko gerriko bat), desmosomak (tarteko filamentuei lotutako «errematxeak») eta lotura arrailduak (kanal txikiak, ioiak eta molekula txikiak pasatzeko). Desmosomak ugariak dira tentsio mekaniko handia jasaten duten ehunetan, azalean eta bihotzean.
Epitelioaren funtzioak
Epitelioaren funtzioak babesa, jariapena, difusioa eta garraioa, xurgapena eta iraizketa dira.
Adibideak: azalak babesten gaitu eta ura galtzea eragozten du; biriketako albeoloetan gasak difusioz igarotzen dira; hesteak mantenugaiak xurgatzen ditu; giltzurrunak iragazi eta iraizten du; eta guruinek jariakinak egiten dituzte (7. blokea).
«Sakontzeko» markatuta dagoena ez dago apunteetan: lehen mailarako gehitutako azalpena da.
Hiztegia
| Euskaraz | Gaztelaniaz |
|---|---|
| Ehuna / organoa | Tejido / órgano |
| Polo apikala / polo basala | Polo apical / polo basal |
| Mintz basala | Membrana basal |
| Lotura hertsiak | Uniones estrechas (zonula occludens) |
| Lotura atxikiak | Uniones adherentes (zonula adherens) |
| Desmosomak | Desmosomas |
| Lotura arrailduak (gap) | Uniones en hendidura (gap) |
2Ahozko laburpena
Blokearen ideia nagusiak, testuarekin bat datozenak. Esaldi batean klik eginez hara salto egiten da.
Transkripzioa
3Apunteetako irudiak
Irudi bakoitza handitu daiteke; etiketak gaztelaniaz edo ingelesez daudenean, euskarazko itzulpena azpian dago.
Irudiak aurrebistan bakarrik ikus daitezke, apunteetako materiala baitira.
Arakatu 2D
Kanpoko eskema anatomikoak, lizentzia librekoak eta biltegian bertan gordeak. Apunteetako irudiak osatzen dituzte, ez dituzte ordezkatzen.
Kreditua eta lizentzia
OpenStax College, «403 Epithelial Tissue», Anatomy & Physiology (cnx.org), vía Wikimedia Commons. CC BY 3.0.
Aldaketak: Reducido a 960 px de ancho y convertido a WebP (ffmpeg). Sin retoques sobre el dibujo.
3D eredua
3D ESKEMA
4 · 3D eredua
Epitelio zilindriko bakuna: mikrobiloak goian (polo apikala), nukleoak behean eta mintz basala azpian. Zelulen artean loturak apikaletik basalera: hertsiak (gorria), atxikiak (laranja), desmosomak (marroia) eta gap loturak (berdea).
Arrastatu biratzeko; erabili bi hatz edo gurpila hurbiltzeko. Teklatuan: geziak biratzeko; + eta − zoomerako. Zerrendak edozein egitura hautatzeko aukera ematen du.
Hautaketa
Epitelio-ehuna (eskema)
Eskema 3D propioa: proportzioak puztuta geruzak ikusteko.
Ereduaren jatorria eta mugak
Eskema didaktiko propioa, ez mikroskopioko irudia. Tamainak, proportzioak eta kopuruak nahita aldatuta daude egiturak batera ikusteko (adibidez, erribosomak eta filamentuak puztuta). Koloreak didaktikoak dira, ez tindaketak.
ERIZAINTZA, scripts/build_schematic_models.py
Iturri-berrikuspenak: SRC-42