03 · 10 · §3.3.8–3.3.9
Kartilagoa eta hezur-ehunaCartílago y tejido óseo
Kartilagoa eta hezurra ehun konektibo gogorrak dira: kartilagoa malgua eta hodirik gabea da; hezurra mineralizatuta dago eta etengabe berritzen da osteoblastoen eta osteoklastoen lanari esker.
1Testua
- Kartilagoaren zelulak eta hiru kartilago motak bereiztea.
- Hezur-ehuneko zelula motak (osteoblastoak, osteozitoak, osteoklastoak) eta haien funtzioa azaltzea.
- Hezur trinkoa (osteoiak) eta harroa (trabekulak) bereiztea.
Apunteetan ez dagoena da: lehen mailarako gehitutako azalpena. Azterketak apunteak eskatzen ditu.
Kartilago-ehuna
Kondroblastoek kartilago-ehuna sortzen dute eta zuntzak egiten dituzte. Kondrozitoak kondroblastoak dira, berek egindako matrizean itxita geratzen direnean. Zelulez gain, kartilagoa oinarrizko substantzia amorfoz eta zuntzez osatuta dago.
Hiru kartilago mota daude. Hialinoa hauskorra da eta kolageno-zuntz gutxi ditu. Zuntz-kartilagoak kolageno-zuntz ugari ditu, eta ornoarteko diskoetan dago. Kartilago elastikoak besteek baino elastina-zuntz gehiago ditu.
Apunteen arabera zuntz-kartilagoa da «gorputzean ugariena». Bibliografian kartilago hialinoa da ugariena (giltzadura-azaleak, saihets-kartilagoak, trakea, fetuaren hezurdura). Zuntz-kartilagoa ornoarteko diskoetan, meniskoetan eta sinfisi pubikoan dago (SRC-49).
Kondrozito bakoitza laguna izeneko hutsune batean dago, eta askotan binaka edo laukoka (talde isogenoak), zelula batetik sortuak. Kartilagoak ez du odol-hodirik: perikondrioko kapilarretatik difusioz elikatzen da. Horregatik sendatzen da hain gaizki, eta giltzadura-kartilagoaren kalteak (artrosia) ez dira ia konpontzen. Kartilago elastikoa belarrian eta epiglotisean dago.
Hezur-ehuneko zelulak eta osagaiak
Osteoblastoek matrize berria (zuntzak) egiten dute. Osteozitoak matrizean itxita geratutako osteoblastoak dira. Osteoklastoek hezur zaharra jaten dute, eta ondoren osteoblastoek geruza berria eratzen dute. Zelulez gain, hezurra osagai organikoz (zuntzak) eta ez-organikoz (ura, gatz mineralak) osatuta dago.
Apunteetan «osteoplastoak → bi osteozito elkartuta» idatzita dago. Osteoplastoa osteozitoa dagoen hutsunea (laguna) da, ez bi zeluren elkarketa (SRC-50).
Hezurra bizirik dago eta etengabe birmoldatzen da: osteoklastoek xurgatu eta osteoblastoek bete, kaltzioaren eta ariketaren arabera. Oreka horrek hausturak sendatzen ditu. Osteoporosian osteoklastoen lanak osteoblastoena gainditzen du eta hezurra hauskor bihurtzen da; horregatik dira arriskutsuak adineko pertsonen erorketak. Mineralek gogortasuna ematen dute eta kolagenoak malgutasuna.
Hezur trinkoa eta harroa
Hezur trinkoa osteoiz osatuta dago: osteoiek kanalak osatzen dituzte, eta bertatik odol-hodiak eta nerbioak igarotzen dira. Hezur harroak barrunbe baskularrak ditu, odol-hodiekin eta osagai hematopoietikoekin. Endostioak hezur trinkoa eta harroa bereizten ditu.
Osteoi bakoitza zilindro bat da: erdian kanal zentrala (Havers-ena) hodi eta nerbioekin, eta inguruan lamela zentrokideak, zuhaitz-enbor baten eraztunak bezala; lamelen artean osteozitoak, kanalikulu finen bidez elkarri lotuta. Volkmann-en kanalek osteoiak zeharka lotzen dituzte. Hezur harroa trabekula-sare arin bat da, eta hutsuneetan hezur-muin gorria dago (11. blokea). Hezur luzeen kanpoaldea trinkoa da eta muturrak harroak.
«Sakontzeko» markatuta dagoena ez dago apunteetan: lehen mailarako gehitutako azalpena da.
Hiztegia
| Euskaraz | Gaztelaniaz |
|---|---|
| Kondroblastoak / kondrozitoak | Condroblastos / condrocitos |
| Kartilago hialinoa / zuntz-kartilagoa / kartilago elastikoa | Cartílago hialino / fibrocartílago / cartílago elástico |
| Perikondrioa / laguna | Pericondrio / laguna |
| Osteoblastoak / osteozitoak / osteoklastoak | Osteoblastos / osteocitos / osteoclastos |
| Hezur trinkoa / harroa | Hueso compacto / esponjoso |
| Osteoia (Havers-en sistema) | Osteona (sistema de Havers) |
| Periostioa / endostioa | Periostio / endostio |
| Trabekulak | Trabéculas |
2Ulertu
Apunte bera, beste forma batean: hemen ez dago materia berririk, dagoena beste era batera antolatuta baizik.
Alderatu
Hezur trinkoa Hezur harroa Zerez dago osatuta Osteoiz: zilindroak, erdian kanal zentrala eta inguruan lamela zentrokideak Trabekula-sare arin batez Zer dago barruan Kanalak, odol-hodiekin eta nerbioekin Barrunbe baskularrak, odol-hodiekin eta osagai hematopoietikoekin; hutsuneetan hezur-muin gorria Non dago hezur luze batean Kanpoaldean Muturretan Zerk bereizten dituen Endostioa Endostioa Nondik datorren: Hezur trinkoa eta harroa
Egiaztatu
Estali erantzuna eta saiatu. Klik eginez agertzen da.
Zerez dago osatuta: Hezur trinkoa / Hezur harroa
Osteoiz: zilindroak, erdian kanal zentrala eta inguruan lamela zentrokideak / Trabekula-sare arin batez
Zer dago barruan: Hezur trinkoa / Hezur harroa
Kanalak, odol-hodiekin eta nerbioekin / Barrunbe baskularrak, odol-hodiekin eta osagai hematopoietikoekin; hutsuneetan hezur-muin gorria
Non dago hezur luze batean: Hezur trinkoa / Hezur harroa
Kanpoaldean / Muturretan
Zerk bereizten dituen: Hezur trinkoa / Hezur harroa
Endostioa / Endostioa
3Ahozko laburpena
Blokearen ideia nagusiak, testuarekin bat datozenak. Esaldi batean klik eginez hara salto egiten da.
Transkripzioa
4Apunteetako irudiak
Irudi bakoitza handitu daiteke; etiketak gaztelaniaz edo ingelesez daudenean, euskarazko itzulpena azpian dago.
Apunteetatik hartua eta hobetua (moztua, handitua eta fokatua).
Etiketak euskaraz (4)
| Jatorrizkoa | Euskaraz |
|---|---|
| Perichondrium | Perikondrioa |
| Chondrocytes in lacunae | Kondrozitoak lagunetan |
| Matrix | Matrizea |
| Elastic Fibers | Elastina-zuntzak |
Etiketak euskaraz (6)
| Jatorrizkoa | Euskaraz |
|---|---|
| osteoblast precursors | osteoblastoen aitzindariak |
| osteoblast | osteoblastoa |
| osteoid | osteoidea |
| calcified bone matrix | hezur-matrize kaltzifikatua |
| cell process in canaliculus | luzakina kanalikuluan |
| osteocyte | osteozitoa |
Etiketak euskaraz (2)
| Jatorrizkoa | Euskaraz |
|---|---|
| osteoblasts | osteoblastoak |
| osteocyte | osteozitoa |
Etiketak euskaraz (4)
| Jatorrizkoa | Euskaraz |
|---|---|
| Osteoblastos | Osteoblastoak |
| Osteócito (osteoblasto incorporado à matriz óssea) | Osteozitoa (hezur-matrizean sartutako osteoblastoa) |
| Matriz óssea recém depositada | Jalki berri den hezur-matrizea |
| Matriz óssea mineralizada | Hezur-matrize mineralizatua |
Etiketak euskaraz (6)
| Jatorrizkoa | Euskaraz |
|---|---|
| Bone lining cells | Estaldura-zelulak |
| Osteoclast | Osteoklastoa |
| Osteoblasts | Osteoblastoak |
| Osteocytes | Osteozitoak |
| Osteoid / New bone / Old bone | Osteoidea / hezur berria / hezur zaharra |
| Quiescence / Resorption / Reversal / Formation / Mineralisation | Atsedena / xurgapena / inbertsioa / eraketa / mineralizazioa |
Etiketak euskaraz (1)
| Jatorrizkoa | Euskaraz |
|---|---|
| TRINKOA | Hezur trinkoa |
Etiketak euskaraz (14)
| Jatorrizkoa | Euskaraz |
|---|---|
| Compact bone | Hezur trinkoa |
| Spongy bone | Hezur esponjotsua |
| Periosteum | Periostioa |
| Osteon | Osteoia |
| Concentric lamellae | Xafla zentrokideak |
| Circumferential lamellae | Xafla zirkunferentzialak |
| Interstitial lamellae | Tarteko xaflak |
| Central canal | Kanal zentrala |
| Perforating canal | Zulatzaile kanala (Volkmann) |
| Blood vessels | Odol-hodiak |
| Lymphatic vessel | Hodi linfatikoa |
| Nerve | Nerbioa |
| Medullary cavity | Barrunbe medularra |
| Trabeculae | Trabekulak |
Etiketak euskaraz (6)
| Jatorrizkoa | Euskaraz |
|---|---|
| Osteon | Osteoia |
| Cortical Bone | Hezur kortikala (trinkoa) |
| Endosteum | Endostioa |
| Periosteum | Periostioa |
| Trabecular Bone | Hezur trabekularra (harroa) |
| Blood Vessels & Nerve | Odol-hodiak eta nerbioa |
3D eredua
3D ESKEMA
5 · 3D eredua
Ezkerretik eskuinera: kartilago hialinoa (matrize urdin gardena, kondrozitoak lagunetan eta perikondrioa), osteoia (lamela zentrokideak zabalik, erdian hodiak eta nerbioa, osteozito marroiak) eta hezur harroa (trabekulak eta hezur-muin gorria).
Arrastatu biratzeko; erabili bi hatz edo gurpila hurbiltzeko. Teklatuan: geziak biratzeko; + eta − zoomerako. Zerrendak edozein egitura hautatzeko aukera ematen du.
Hautaketa
Ehun konektiboa (eskema)
Eskema 3D propioa: proportzioak puztuta geruzak ikusteko.
Ereduaren jatorria eta mugak
Eskema didaktiko propioa, ez mikroskopioko irudia. Tamainak, proportzioak eta kopuruak nahita aldatuta daude egiturak batera ikusteko (adibidez, erribosomak eta filamentuak puztuta). Koloreak didaktikoak dira, ez tindaketak.
ERIZAINTZA, scripts/build_schematic_models.py
Iturri-berrikuspenak: SRC-49, SRC-50