Aire bidez transmititzen diren gaixotasunak: birusakEnfermedades de transmisión aérea: los virus

Gripea → Influenzavirus

Hotzeri arrunta → Rinovirus > coronavirus > adenovirus y mixovirus

Arnas birus sintzitiala (VRS)

Barizela → Varicela-Zoster

Elgorria

Errubeola

SARS-COV-2 Gripea

EGITURAREN EZAUGARRIAK

RNA kate bakuna eta zatikatuta → Honek aldakortasun genetikoa

ESTALKI MINTZA 2 GERUZA DITU

Barnekoa: Proteinazkoa

M1 eta M2 proteinak

Kanpokoa: Lipidikoa

2 Glukoproteina

Hemaglutinina (H) 16 azpimota

Neuraminidasa (N) 9 azpimota

BIRUS GENEROA: A, B, C

Gripe A:

Ugaztun, hegazti, txerri, zaldi, indioilar, ahate, oilo, gizaki.

Pandemia eta epidemia larrienak.

Gripe B:

Epidemia mugatuak eta ez hain larriak.

Gripe C:

Genero honek espezie bat du: Influenza C birusak gizakiak eta txerriak kutsatzen ditu. Koadro larriak eta epidemia lokalak eragin ditzake animaliengan C mota ez da hain ohikoa. Pandemiak eragitera iritsi daitekeena.

MUTAZIO ANTIGENIKOAK

Birusaren ezaugarri garrantzitsua

Mutazio ezagunenak Hemaglutininan eta Neuraminidasan (biak antigeno printzipalak) → Immunitate sistemaren erantzuna haiengana zuzendu nagusiki

Osasun Publikoko arazo larria da → mutatzen doanez, txertoa eraldatuz joan behar delako

SAILKAPENA

Aldaketa antigeniko txikiak: Hauengatik urtero txerto berria

Aldaketa antigeniko handiak: Pandemien sortzaileak izan daitezke

GORDELEKUA

Gizakia: Gaixoa edo eramailea

Animalia: Hegaztiak, txerriak…

TRANSMISIO MEKANISMOA

Tanta handiak

Aerosolak (arnas bideko prozedura erasokorrekin)

Eskuak

Fomiteak

H5N1 (A gripea): Ama-haur transmisio aukera

POPULAZIO GAIXKORRA

Pertsona guztiak

<5 urteko umeetan eta adinekoetan larriagoa, eta oinarrian beste gaixotasunekin

Kasu gehiago umeetan baina heriotza gehiago adineko pertsonetan

Lanbideak: osasun langileak, irakasleak.

PREBENTZIOA

TXERTAKETA → ESTATUAN, udazkenean

Urtero, aurreikusitako A eta B anduiekin (cepa) (zaintza sareak)

Efektibidadea %35-80 (aldakorra, zientzialarien zein puntutararte asmatzen dutenaren arabera).

Gomendatua:

60 urtetik gorakoak

Gripeak eragindako konplikazioak izateko arrisku handia duten pertsonak (6-59 hilabeterako umeak ere → transmisore nagusiak direlako)

Haurdun dauden emakumeak

Transmisio-arrisku handia duten pertsonak – osasun langileak

Bestelakoak (lanbidea): suhiltzaileak, hegaztiekin kontaktua, agerraldien kontrola Hotzeria arrunta Errinitis birikoa. Jariaketa ugari eta sudurreko obstrukzioa.

Prozesu banala, nahiz eta lan-orduak galdu.

Predisposizioa → gaininfekzio bakterianoa.

Diagnostikoa klinikaren baitan.

GORDELEKUA: Gizakia

TRANSMISIO MEKANISMOA

Batez ere eskuak

Aire bidea (garrantzi gutxiago)

POPULAZIO GAIXKORRA

Jende pilaketak

Estresa

Adinak behera, intzidentzia gora

PREBENTZIOA: Eskuak maiz garbitzea. Sudur-aho estali eztula edo doministiku egitean.

Arnas birun sintzitiala (BRONKIOLITISA) <2 urtekoetan ospitalizazioa behar duen arnas infekzio ohikoena (nagusiki 6 hilabete -) → BRONKIOLITISA Infekzio nosokomiala → diagnostiko goiztiarra arriskuko pazienteak ez kutsatzeko.

GORDELEKUA: Gizakia.

TRANSMISIO MEKANISMOA: Airea eta fomiteak.

POPULAZIO GAIXKORRA: Edoskitzaileak, adinekoak, inmunogutxitua. Neguan.

PREBENTZIOA

Txertoa → Nirsevimab

Eskuen garbiketa

Jende pilaketak ekidin Bronkiolitisak umeei eragingo die, guk bronkitisa izango genuke.

Barizela / Barizela zosterra Gaixotasun exantematikoa (erupzioak eragin azalean) Primoinfekzioa → BARIZELA Erreaktibazioa → HERPES ZOSTER BARIZELA: haurren gaixotasuna. Sukar prozesu arina. Exantema besikulak boladetan → Pustulak eta kostrak (zarakarrak).

KONPLIKAZIOAK: Helduetan ohikoagoak (neumonia, enzefalomielitisa)

Erditzean ±1 aste → Jaioberria kutsatzeko arrisku altua

Inkubazioa: 14 -16 egun

Kutsakorra: Exantemak atera aurretik baino 2 egun lehenago kutsatuta egon daiteke pertsona

PREBENTZIOA: Txertoa (15 hilabete eta 4 urterekin)

GORDELEKUA: Gizakia

TRANSMISIOA: Aerosolak edo kontaktu zuzena

POPULAZIO GAIXKORRA: Immunizatu gabekoak, kontuz immunizatu gabeko haurdunekin.

Txikitan barizela izanda, birus hori betirako gertuko da gorputzean, eta nagusitan aktibatu egin daieke, eta “herpes zoster”-a eragin. Beraz, barizela eta herpesa eragiten dituzten birusak familiakoak dira.

HERPES ZOSTER: Erreaktibazioa helduetan.

Besikula mingarriak nerbio sentsitibo bat edo gehiagoren inguruko azalean Kokapenak → TORAXA Immunogutxituetan → ZOSTER HEDATUA. Kuadro larriak → (hilkortasuna >50%)

TRATAMENDUA: Aciclovir eta famciclovir dosi altuetan

Txertaketa

Arrisku taldeak: hematopoietikoen transplantea, GIB, kimioterapia…

65 urtetik gorakoak Elgorria Gaixotasun exantematikoa / oso kutsakorra Sukarrarekin hasten da, sudur-mukosaren hanturarekin, eztularekin eta orban eritematoso txikiekin, erdigune zurixkarekin ahoko mukosan (KOPLIKEN orbanak → Aho inguruan orban txuriak).

EXANTEMA, sintomak hasi eta 3 eta 7 egun bitartean agertzen dira.

Aurpegian hasi eta gorputz osoan zabaltzen da.

GORDELEKUA: Gizakia

TRANSMISIO MEKANISMOA: Aerosolak edo zuzena (sudur sekrezioak)

POPULAZIO GAIXOKORRA: Txertatu gabeko umea

PREBENTZIOA: Txertoa → birus hirukoitza Errubeloa Inkubazioa 12-23 egun RNA birusa Onbera haurtzaroan

GORDELEKUA: Gizakia

TRANSMISIOA: Aire bidezkoa tanta handiekin

POPULAZIO SENTIKOARRA: Txertatu gabekoak. Haurdunaldian Teratogenoa  infekzioa lehen 3hilabetekoak umekia hil dezake.

PREBENTZIOA: TXERTAKETA → Birus hirukoitza

UMEETAN

Sukar baxua

Gorakoak

Erupzio iragankorrak

HELDUAK: Artritisa, fetuaren heriotza, algiak… SARS-COV 2 Coronaviridiae familiako birusa → Anima eta gizakiei eragin

GORDELEKUA: Animalia batzuk eta gizakia

TRANSMISIO MEKANISMOAK

Arnas bideko tanta handiak eta aerosolak

Esku kutsatuekin ahoa, begiak edo sudurra ukitzean

POPULAZIO GAIXKORRA

Adinekoak

Txertatu gabekoak

Beste gaixotasunak dituztenak: kardiobaskularrak, diabetesa, arnas bideetako gaixotasun kronikoak, minbizia.

60 urtetik gorakoak.

Haurdun dauden emakumeak

TRANSMISIO-ALDIA

Etapa presintomatikoaren hasiera → arrisku handiagoa gaixotasunaren hasieraren; lehen egunetan

7-10 egun, transmisio gertagaitza

OHIKO KLINIKA: Arnas-infekzio akutua

PREBENTZIO NEURRIAK

Gordelekuan:

Diagnostiko goiztiarra (PCR, antigeno testa)

Isolamendua

Transmisio mekanismoan:

Distantzia mantendu

Aireztapena

Eskuen garbiketa

Musukoa ongi jantzia

Populazio gaixkorra:

Osasun heziketa

FFP2 motako musukoa

Txertoa

Bizi-ohitura osasuntsuak (hipertentsioa eta obesitatea ekiditeko) Baieztatutako kasuen zaintza (Osakidetza) → Arnas infekzio akutua zaintzeko sistema (SiVIRA) Biztanleria kalteberei buruzko estrategia. → Erregistro berezia Baieztatutako kasua: kontu handiz ibili 10 egunez* EZ isolatu.

TXERTOA

Txertaketa-estaldura handia 12 urtetik gorako Espainiako biztanleriaren % 92k

Eraginkortasuna oso handia da, gaixotasun neurrizkoak, larriak eta hilgarriak.

Infekzio-probabilitatea murrizten dute

Birusaren erreplikazioa saihesteko eraginkortasun txikiagoa goiko arnasbideetako mukosan