5 · 29 · §5.7.1
Aire bidez transmititzen diren gaixotasunak: birusakEnfermedades de transmisión aérea: los virus
Beste zazpi, eta egitura bera: zerrenda hasieran eta ficha bana gero. Gripeak berak hartzen du lekuaren herena, mutazioengatik.
1Testua
- Gripearen mutazio antigenikoek zergatik behartzen duten txerto berria azaltzea.
- Barizela eta herpes zosterra lotzea.
- Zein birusek duten txertoa eta zeinek ez bereiztea.
Zein diren
Gripea → Influenzavirus
Hotzeri arrunta → Rinovirus > coronavirus > adenovirus y mixovirus
Arnas birus sintzitiala (VRS)
Barizela → Varicela-Zoster
Elgorria
Errubeola
Gripea · Influenzavirus
SARS-COV-2 Gripea
EGITURAREN EZAUGARRIAK
RNA kate bakuna eta zatikatuta → Honek aldakortasun genetikoa
ESTALKI MINTZA 2 GERUZA DITU
Barnekoa: Proteinazkoa
M1 eta M2 proteinak
Kanpokoa: Lipidikoa
2 Glukoproteina
Hemaglutinina (H) 16 azpimota
Neuraminidasa (N) 9 azpimota
BIRUS GENEROA: A, B, C
Gripe A:
Ugaztun, hegazti, txerri, zaldi, indioilar, ahate, oilo, gizaki.
Pandemia eta epidemia larrienak.
Gripe B:
Epidemia mugatuak eta ez hain larriak.
Gripe C:
Genero honek espezie bat du: Influenza C birusak gizakiak eta txerriak kutsatzen ditu. Koadro larriak eta epidemia lokalak eragin ditzake animaliengan C mota ez da hain ohikoa. Pandemiak eragitera iritsi daitekeena.
MUTAZIO ANTIGENIKOAK
Birusaren ezaugarri garrantzitsua
Mutazio ezagunenak Hemaglutininan eta Neuraminidasan (biak antigeno printzipalak) → Immunitate sistemaren erantzuna haiengana zuzendu nagusiki
Osasun Publikoko arazo larria da → mutatzen doanez, txertoa eraldatuz joan behar delako
SAILKAPENA
Aldaketa antigeniko txikiak: Hauengatik urtero txerto berria
Aldaketa antigeniko handiak: Pandemien sortzaileak izan daitezke
GORDELEKUA
Gizakia: Gaixoa edo eramailea
Animalia: Hegaztiak, txerriak…
TRANSMISIO MEKANISMOA
Tanta handiak
Aerosolak (arnas bideko prozedura erasokorrekin)
Eskuak
Fomiteak
H5N1 (A gripea): Ama-haur transmisio aukera
POPULAZIO GAIXKORRA
Pertsona guztiak
<5 urteko umeetan eta adinekoetan larriagoa, eta oinarrian beste gaixotasunekin
Kasu gehiago umeetan baina heriotza gehiago adineko pertsonetan
Lanbideak: osasun langileak, irakasleak.
PREBENTZIOA
TXERTAKETA → ESTATUAN, udazkenean
Urtero, aurreikusitako A eta B anduiekin (cepa) (zaintza sareak)
Efektibidadea %35-80 (aldakorra, zientzialarien zein puntutararte asmatzen dutenaren arabera).
Gomendatua:
60 urtetik gorakoak
Gripeak eragindako konplikazioak izateko arrisku handia duten pertsonak (6-59 hilabeterako umeak ere → transmisore nagusiak direlako)
Haurdun dauden emakumeak
Transmisio-arrisku handia duten pertsonak – osasun langileak
Bestelakoak (lanbidea): suhiltzaileak, hegaztiekin kontaktua, agerraldien kontrola Hotzeria arrunta Errinitis birikoa. Jariaketa ugari eta sudurreko obstrukzioa.
Hotzeria arrunta
Prozesu banala, nahiz eta lan-orduak galdu.
Predisposizioa → gaininfekzio bakterianoa.
Diagnostikoa klinikaren baitan.
GORDELEKUA: Gizakia
TRANSMISIO MEKANISMOA
Batez ere eskuak
Aire bidea (garrantzi gutxiago)
POPULAZIO GAIXKORRA
Jende pilaketak
Estresa
Adinak behera, intzidentzia gora
PREBENTZIOA: Eskuak maiz garbitzea. Sudur-aho estali eztula edo doministiku egitean.
Arnas birus sintzitiala (VRS)
Arnas birun sintzitiala (BRONKIOLITISA) <2 urtekoetan ospitalizazioa behar duen arnas infekzio ohikoena (nagusiki 6 hilabete -) → BRONKIOLITISA Infekzio nosokomiala → diagnostiko goiztiarra arriskuko pazienteak ez kutsatzeko.
GORDELEKUA: Gizakia.
TRANSMISIO MEKANISMOA: Airea eta fomiteak.
POPULAZIO GAIXKORRA: Edoskitzaileak, adinekoak, inmunogutxitua. Neguan.
PREBENTZIOA
Txertoa → Nirsevimab
Eskuen garbiketa
Jende pilaketak ekidin Bronkiolitisak umeei eragingo die, guk bronkitisa izango genuke.
Barizela eta herpes zosterra
Barizela / Barizela zosterra Gaixotasun exantematikoa (erupzioak eragin azalean) Primoinfekzioa → BARIZELA Erreaktibazioa → HERPES ZOSTER BARIZELA: haurren gaixotasuna. Sukar prozesu arina. Exantema besikulak boladetan → Pustulak eta kostrak (zarakarrak).
KONPLIKAZIOAK: Helduetan ohikoagoak (neumonia, enzefalomielitisa)
Erditzean ±1 aste → Jaioberria kutsatzeko arrisku altua
Inkubazioa: 14 -16 egun
Kutsakorra: Exantemak atera aurretik baino 2 egun lehenago kutsatuta egon daiteke pertsona
PREBENTZIOA: Txertoa (15 hilabete eta 4 urterekin)
GORDELEKUA: Gizakia
TRANSMISIOA: Aerosolak edo kontaktu zuzena
POPULAZIO GAIXKORRA: Immunizatu gabekoak, kontuz immunizatu gabeko haurdunekin.
Txikitan barizela izanda, birus hori betirako gertuko da gorputzean, eta nagusitan aktibatu egin daieke, eta “herpes zoster”-a eragin. Beraz, barizela eta herpesa eragiten dituzten birusak familiakoak dira.
HERPES ZOSTER: Erreaktibazioa helduetan.
Besikula mingarriak nerbio sentsitibo bat edo gehiagoren inguruko azalean Kokapenak → TORAXA Immunogutxituetan → ZOSTER HEDATUA. Kuadro larriak → (hilkortasuna >50%)
TRATAMENDUA: Aciclovir eta famciclovir dosi altuetan
Txertaketa
Arrisku taldeak: hematopoietikoen transplantea, GIB, kimioterapia…
Elgorria
65 urtetik gorakoak Elgorria Gaixotasun exantematikoa / oso kutsakorra Sukarrarekin hasten da, sudur-mukosaren hanturarekin, eztularekin eta orban eritematoso txikiekin, erdigune zurixkarekin ahoko mukosan (KOPLIKEN orbanak → Aho inguruan orban txuriak).
EXANTEMA, sintomak hasi eta 3 eta 7 egun bitartean agertzen dira.
Aurpegian hasi eta gorputz osoan zabaltzen da.
GORDELEKUA: Gizakia
TRANSMISIO MEKANISMOA: Aerosolak edo zuzena (sudur sekrezioak)
POPULAZIO GAIXOKORRA: Txertatu gabeko umea
Errubeola
PREBENTZIOA: Txertoa → birus hirukoitza Errubeloa Inkubazioa 12-23 egun RNA birusa Onbera haurtzaroan
GORDELEKUA: Gizakia
TRANSMISIOA: Aire bidezkoa tanta handiekin
POPULAZIO SENTIKOARRA: Txertatu gabekoak. Haurdunaldian Teratogenoa infekzioa lehen 3hilabetekoak umekia hil dezake.
PREBENTZIOA: TXERTAKETA → Birus hirukoitza
UMEETAN
Sukar baxua
Gorakoak
Erupzio iragankorrak
SARS-CoV-2
HELDUAK: Artritisa, fetuaren heriotza, algiak… SARS-COV 2 Coronaviridiae familiako birusa → Anima eta gizakiei eragin
GORDELEKUA: Animalia batzuk eta gizakia
TRANSMISIO MEKANISMOAK
Arnas bideko tanta handiak eta aerosolak
Esku kutsatuekin ahoa, begiak edo sudurra ukitzean
POPULAZIO GAIXKORRA
Adinekoak
Txertatu gabekoak
Beste gaixotasunak dituztenak: kardiobaskularrak, diabetesa, arnas bideetako gaixotasun kronikoak, minbizia.
60 urtetik gorakoak.
Haurdun dauden emakumeak
TRANSMISIO-ALDIA
Etapa presintomatikoaren hasiera → arrisku handiagoa gaixotasunaren hasieraren; lehen egunetan
7-10 egun, transmisio gertagaitza
OHIKO KLINIKA: Arnas-infekzio akutua
PREBENTZIO NEURRIAK
Gordelekuan:
Diagnostiko goiztiarra (PCR, antigeno testa)
Isolamendua
Transmisio mekanismoan:
Distantzia mantendu
Aireztapena
Eskuen garbiketa
Musukoa ongi jantzia
Populazio gaixkorra:
Osasun heziketa
FFP2 motako musukoa
Txertoa
Bizi-ohitura osasuntsuak (hipertentsioa eta obesitatea ekiditeko) Baieztatutako kasuen zaintza (Osakidetza) → Arnas infekzio akutua zaintzeko sistema (SiVIRA) Biztanleria kalteberei buruzko estrategia. → Erregistro berezia Baieztatutako kasua: kontu handiz ibili 10 egunez* EZ isolatu.
TXERTOA
Txertaketa-estaldura handia 12 urtetik gorako Espainiako biztanleriaren % 92k
Eraginkortasuna oso handia da, gaixotasun neurrizkoak, larriak eta hilgarriak.
Infekzio-probabilitatea murrizten dute
Birusaren erreplikazioa saihesteko eraginkortasun txikiagoa goiko arnasbideetako mukosan
«Sakontzeko» markatuta dagoena ez dago apunteetan: lehen mailarako gehitutako azalpena da.
Hiztegia
| Euskaraz | Gaztelaniaz |
|---|---|
| Hemaglutinina | Hemaglutinina |
| Neuraminidasa | Neuraminidasa |
| Bronkiolitisa | Bronquiolitis |
| Exantema | Exantema |
| Teratogenoa | Teratógeno |
| Birus hirukoitza | Triple vírica |
2Fitxa
Apunteak agente honetaz esaten duena, campo bakoitza bere lerroan. Ez dago daturik gehituta: agertzen ez dena, apunteak ez du esaten.
Gripea
Gaixotasuna · Eragilea: Influenzavirus
Bi fitxa alderatuta: Gripea · Sukar horia
Biek dituzten camporik soilik. Bat batean bakarrik dagoena ez da alderaketa: apunteari buruzko baieztapena da, ez agenteari buruzkoa.
| Gripea | Sukar horia | |
|---|---|---|
| Gordelekua | GORDELEKUA Gizakia: Gaixoa edo eramailea Animalia: Hegaztiak, txerriak… | GORDELEKUA: Tximinoak (tropikala) |
| Transmisioa | TRANSMISIO MEKANISMOA Tanta handiak Aerosolak (arnas bideko prozedura erasokorrekin) Eskuak Fomiteak H5N1 (A gripea): Ama-haur transmisio aukera | TRANSMISIOA: Aedes aegypti eltxoa (tximino gaixotik). |
| Prebentzioa | PREBENTZIOA TXERTAKETA → ESTATUAN, udazkenean Urtero, aurreikusitako A eta B anduiekin (cepa) (zaintza sareak) Efektibidadea %35-80 (aldakorra, zientzialarien zein puntutararte asmatzen dutenaren arabera). Gomendatua: 60 urtetik gorakoak Gripeak eragindako konplikazioak izateko arrisku handia duten pertsonak (6-59 hilabeterako umeak ere → transmisore nagusiak direlako) Haurdun dauden emakumeak Transmisio-arrisku handia duten pertsonak – osasun langileak Bestelakoak (lanbidea): suhiltzaileak, hegaztiekin kontaktua, agerraldien kontrola Hotzeria arrunta Errinitis birikoa. Jariaketa ugari eta sudurreko obstrukzioa. | PREBENTZIOA Txerto eraginkorra: bidaiariak (leku endemikoetara 9 hilabete baino gehiagorarako doazenak. Babesa 10 urte). Eltxoen kontrola = dengue. |
Hotzeria arrunta
Gaixotasuna
Bi fitxa alderatuta: Hotzeria arrunta · Sukar horia
Biek dituzten camporik soilik. Bat batean bakarrik dagoena ez da alderaketa: apunteari buruzko baieztapena da, ez agenteari buruzkoa.
| Hotzeria arrunta | Sukar horia | |
|---|---|---|
| Gordelekua | GORDELEKUA: Gizakia | GORDELEKUA: Tximinoak (tropikala) |
| Transmisioa | TRANSMISIO MEKANISMOA Batez ere eskuak Aire bidea (garrantzi gutxiago) | TRANSMISIOA: Aedes aegypti eltxoa (tximino gaixotik). |
| Prebentzioa | PREBENTZIOA: Eskuak maiz garbitzea. Sudur-aho estali eztula edo doministiku egitean. | PREBENTZIOA Txerto eraginkorra: bidaiariak (leku endemikoetara 9 hilabete baino gehiagorarako doazenak. Babesa 10 urte). Eltxoen kontrola = dengue. |
Arnas birus sintzitiala
Agentea · Virus respiratorio sincitial
Bi fitxa alderatuta: Arnas birus sintzitiala · Sukar horia
Biek dituzten camporik soilik. Bat batean bakarrik dagoena ez da alderaketa: apunteari buruzko baieztapena da, ez agenteari buruzkoa.
| Arnas birus sintzitiala | Sukar horia | |
|---|---|---|
| Gordelekua | GORDELEKUA: Gizakia. | GORDELEKUA: Tximinoak (tropikala) |
| Transmisioa | TRANSMISIO MEKANISMOA: Airea eta fomiteak. | TRANSMISIOA: Aedes aegypti eltxoa (tximino gaixotik). |
| Prebentzioa | PREBENTZIOA Txertoa → Nirsevimab Eskuen garbiketa Jende pilaketak ekidin Bronkiolitisak umeei eragingo die, guk bronkitisa izango genuke. | PREBENTZIOA Txerto eraginkorra: bidaiariak (leku endemikoetara 9 hilabete baino gehiagorarako doazenak. Babesa 10 urte). Eltxoen kontrola = dengue. |
Barizela eta herpes zosterra
Gaixotasuna · Eragilea: Varicela-Zoster
Bi fitxa alderatuta: Barizela eta herpes zosterra · Sukar horia
Biek dituzten camporik soilik. Bat batean bakarrik dagoena ez da alderaketa: apunteari buruzko baieztapena da, ez agenteari buruzkoa.
| Barizela eta herpes zosterra | Sukar horia | |
|---|---|---|
| Gordelekua | GORDELEKUA: Gizakia | GORDELEKUA: Tximinoak (tropikala) |
| Transmisioa | TRANSMISIOA: Aerosolak edo kontaktu zuzena | TRANSMISIOA: Aedes aegypti eltxoa (tximino gaixotik). |
| Prebentzioa | PREBENTZIOA: Txertoa (15 hilabete eta 4 urterekin) | PREBENTZIOA Txerto eraginkorra: bidaiariak (leku endemikoetara 9 hilabete baino gehiagorarako doazenak. Babesa 10 urte). Eltxoen kontrola = dengue. |
| Tratamendua | TRATAMENDUA: Aciclovir eta famciclovir dosi altuetan Txertaketa Arrisku taldeak: hematopoietikoen transplantea, GIB, kimioterapia… | TRATAMENTUA: ez dago antibiral eraginkorrik. Gibeleko kaltea eta urdail-hesteetako odoljario bortitza → IKTERIZIA Laguntza zainketak: berridratazioa, beste infekzioak ekiditeko ATB eta ZIU. |
Elgorria
Gaixotasuna
Bi fitxa alderatuta: Elgorria · Sukar horia
Biek dituzten camporik soilik. Bat batean bakarrik dagoena ez da alderaketa: apunteari buruzko baieztapena da, ez agenteari buruzkoa.
| Elgorria | Sukar horia | |
|---|---|---|
| Gordelekua | GORDELEKUA: Gizakia | GORDELEKUA: Tximinoak (tropikala) |
| Transmisioa | TRANSMISIO MEKANISMOA: Aerosolak edo zuzena (sudur sekrezioak) | TRANSMISIOA: Aedes aegypti eltxoa (tximino gaixotik). |
Errubeola
Gaixotasuna
Bi fitxa alderatuta: Errubeola · Sukar horia
Biek dituzten camporik soilik. Bat batean bakarrik dagoena ez da alderaketa: apunteari buruzko baieztapena da, ez agenteari buruzkoa.
| Errubeola | Sukar horia | |
|---|---|---|
| Gordelekua | GORDELEKUA: Gizakia | GORDELEKUA: Tximinoak (tropikala) |
| Transmisioa | TRANSMISIOA: Aire bidezkoa tanta handiekin POPULAZIO SENTIKOARRA: Txertatu gabekoak. Haurdunaldian Teratogenoa infekzioa lehen 3hilabetekoak umekia hil dezake. | TRANSMISIOA: Aedes aegypti eltxoa (tximino gaixotik). |
| Prebentzioa | PREBENTZIOA: Txertoa → birus hirukoitza Errubeloa Inkubazioa 12-23 egun RNA birusa Onbera haurtzaroan PREBENTZIOA: TXERTAKETA → Birus hirukoitza UMEETAN Sukar baxua Gorakoak Erupzio iragankorrak | PREBENTZIOA Txerto eraginkorra: bidaiariak (leku endemikoetara 9 hilabete baino gehiagorarako doazenak. Babesa 10 urte). Eltxoen kontrola = dengue. |
SARS-CoV-2
Agentea · SARS-CoV-2
Bi fitxa alderatuta: SARS-CoV-2 · Sukar horia
Biek dituzten camporik soilik. Bat batean bakarrik dagoena ez da alderaketa: apunteari buruzko baieztapena da, ez agenteari buruzkoa.
| SARS-CoV-2 | Sukar horia | |
|---|---|---|
| Gordelekua | GORDELEKUA: Animalia batzuk eta gizakia TRANSMISIO MEKANISMOAK Arnas bideko tanta handiak eta aerosolak Esku kutsatuekin ahoa, begiak edo sudurra ukitzean | GORDELEKUA: Tximinoak (tropikala) |
| Prebentzioa | PREBENTZIO NEURRIAK Gordelekuan: Diagnostiko goiztiarra (PCR, antigeno testa) Isolamendua Transmisio mekanismoan: Distantzia mantendu Aireztapena Eskuen garbiketa Musukoa ongi jantzia Populazio gaixkorra: Osasun heziketa FFP2 motako musukoa Txertoa Bizi-ohitura osasuntsuak (hipertentsioa eta obesitatea ekiditeko) Baieztatutako kasuen zaintza (Osakidetza) → Arnas infekzio akutua zaintzeko sistema (SiVIRA) Biztanleria kalteberei buruzko estrategia. → Erregistro berezia Baieztatutako kasua: kontu handiz ibili 10 egunez* EZ isolatu. | PREBENTZIOA Txerto eraginkorra: bidaiariak (leku endemikoetara 9 hilabete baino gehiagorarako doazenak. Babesa 10 urte). Eltxoen kontrola = dengue. |