5 · 32 · §5.7.2
Elikagai bidez transmititzen diren gaixotasunakEnfermedades transmitidas por los alimentos
Hiru ficha, eta bakoitzak elikagai jakin batzuk aipatzen ditu: arrautza, gazta biguina, haragi gutxi egina.
1Testua
- Salmonellaren ugalketa errazten duten faktoreak zerrendatzea.
- Listeriaren populazio gaixkorra izendatzea.
- E. coliren bi motak bereiztea.
Salmonelosia · Salmonella enterica
SALMONELLA GENEROA → Salmonella = gastroenteritis bakteriarraren kausa ohikoena 2 espezie:
S. Enterica (6 azpiespieze)
S. Bongori: gordelekua odol hotzeko animaliak eta ingurunea (ez dute OP-rako garrantzi handirik) Salmonelosia Salmonella Enterica Enterica → Serotipos Enteritidis eta Typhimurium Elikagaien toxiinfekzioagatiko GASTROENTERITISA Garatutako herrialdeetan oso ohikoak (bizi-estiloa)
GORDELEKUA: Animali asko (behiak, oiloak, beste hegaztiak) eta gizakia (gaixoa edo eramaile osasuntsua)
TRANSMISIOA: Kutsatutako elikagaiak edo gorozki-esku-aho
POPULAZIO GAIXOKORRA: Haurrak, adinekoak eta immunogutxituak
TRATAMENTUA: likidoen errekuperazioa (haurrak eta adinekoak erne). 2-5 egunetan sendatzen da.
ELIKAGAIETAN SALMONELLAREN UGALKETA ERRAZTEN DUTEN FAKTOREAK
Elikagaiak gutxi egitea
Elikagaia pixkanaka hoztea
Elikagaia hotzik gabe mantendu
Gutxi berotu
Prestatzen denetik kontsumitu arte denbora asko igaro
Agerraldi handiak: jatetxe eta jantoki handietan
PREBENTZIO NEURRIAK: ELIKAGAIEN TRATAMENTU OROKORREKO NEURRIAK
Mekanismo exogenoetan:
Animali jatorriko elikagaien kutsadura ekidin
Hiltegira iristen diren animaliak 48 ordu baino lehenago hil
Tresnen desinfekzioa hiltegietan, harategi eta urdaitegietan
Erraiak kendu, haragi freskotik eta egositik urrun
Mikroorganismoen suntsiketa:
Haragia eta arrautzak ongi egosi
Bilketa toki garbietan (marraskari eta intsekturik gabe)
Manipulatzaileen heziketa
Mikroorganismoen ugalketa ekidin:
Hotza: hozkailuetan mantendu (egokiena 0-4 ºc artean). Hotzak ez du suntsitzen, baina mikroorganismoak izan ditzaketen elikagaiak 4ºc baino gutxiagotan mantentzen bada etenik gabe, ugalketa ekidin daiteke eta elikagai hau ez da arriskutsua izango.
Listeriosia · Listeria monocytogenes
Listeriosia →LISTERIA MONOCITOGENES (bakteria) Liseri aparatuko beste gaixotasunekin alderatuta ez da hain ohikoa, baina kuadro larriak sor ditzake.
Azken urteetan gure ingurunean agerraldiak: “carne mechá”, gazta.
SINTOMAK
Sukarra
Bomitoak
Buruko mina
Muskuluetako mina
Botagura
Beherakoa ere azal daiteke
Umeetan kuadro larria: meningitisa eta septizemia
GORDELEKUA: Artaldeetako animaliak, lurzorua.
TRANSMISIOA: Kutsatutako elikagaiak eta haurdunaldian umekiari.
POPULAZIO GAIXOKORRA: Haurdunak, > 65 urtekoak, immunogutxituak.
PREBENTZIOA: elikagaien segurtasuna
Elikagai ohikoak: esnea, gazta, haragia, arrain ketuak eta barazki gordina.
Elikagaien garbiketa eta manipulazioa
Sukaldeko garbitasuna
Haragiak eta hegaztiak ongi sukaldatu
Haragiak kontserban ez kontsumitu (saltxitxak), enbutidoak, aurrez prestatutako haragi produktuak hotza behar dutenak.
Gazta biguinak ez kontsumitu
Hotza behar duen arrain keztatua ez kontsumitu
Latetan dauden elikagaiak seguruak dira Escherichia Coli Liseri aparatuko mikrobiota ohikoa.
Escherichia coli
E.Coli-k sortutako gastroenteritisak:
E. COLI ENTEROHEMORRAGIKOA (Shiga toxina)
Sintomak: Beherakoak odolarekin, min abdominala, kolikoak, leukozitosia eta sukarrik ez da egoten.
Gordelekua: Animali hausnarkariak: behiak, ahuntzak, ardiak, oreinak. Behiak ohikoenak.
Transmisioa: Gorozki-aho. Askotan barazki gordinak, gutxi egindako haragia eta esne gordina.
E. COLI ENTEROTOXIGENIKOA
BIDAIARIAREN beherakoaren kausa ohikoena
Sintomak: beherako urtsu ugaria, min abdominala eta kolikoak, ondestearen tenesmoa, ondoeza, anorexia. Sukarrik gabe.
Transmisioa: Gorozki-aho. Kutsatutako elikagaien, uraren edo izotzaren bidez.
Prebentzioa: Elikagaiak eta ura irakin, sukaldatu eta azala kendu.
«Sakontzeko» markatuta dagoena ez dago apunteetan: lehen mailarako gehitutako azalpena da.
Hiztegia
| Euskaraz | Gaztelaniaz |
|---|---|
| Toxiinfekzioa | Toxiinfección |
| Listeriosia | Listeriosis |
| Hotz katea | Cadena de frío |
| Shiga toxina | Toxina Shiga |
2Fitxa
Apunteak agente honetaz esaten duena, campo bakoitza bere lerroan. Ez dago daturik gehituta: agertzen ez dena, apunteak ez du esaten.
Salmonelosia
Gaixotasuna · Eragilea: Salmonella enterica
Bi fitxa alderatuta: Salmonelosia · Faringitisa
Biek dituzten camporik soilik. Bat batean bakarrik dagoena ez da alderaketa: apunteari buruzko baieztapena da, ez agenteari buruzkoa.
| Salmonelosia | Faringitisa | |
|---|---|---|
| Gordelekua | GORDELEKUA: Animali asko (behiak, oiloak, beste hegaztiak) eta gizakia (gaixoa edo eramaile osasuntsua) | GORDELEKUA: Gaixoak eta eramaile asintomatikoak. |
| Transmisioa | TRANSMISIOA: Kutsatutako elikagaiak edo gorozki-esku-aho | TRANSMISIOA: Aerosolak (eztula, doministikua) eta fomiteak |
| Populazio gaixkorra | POPULAZIO GAIXOKORRA: Haurrak, adinekoak eta immunogutxituak | POPULAZIO GAIXKORRA: Umeetean kasu gehiago. DIAGNOSTIKOA: Bakterien kasuan ATSBH bilatu (A Taldeko Streptococcus Beta Hemolitikoa) (Ingelesez GABHS). ADIERAZPEN ETA KONPLIKAZIOAK: Azal eta azal azpiko infekzioak Impetigo kutsakorra edo PIODERMIA 1-5 urte bitarteko umeetan aurpegi eta beheko gorputz adarretan. Besikula → pustula apurtu → kostra horia. ERISIPELA Gehienetan aurpegian azaltzen den gune inflamatua eta gorria (sudur- zulo, ahoan). ESKARLATINA Sukar altua, zefalea, gomitoak, gorputzeko exantema, glositisa… Zelulitisa Zauri txikien ondorioz, azala eta azalazpiko ehunak eraso ditzake → FASZIAKO NEKROSIA Zauri eta erreduren infekzioa Immunogutxituetan garrantzitsua eta ospitaleetako kutsadura arriskua altua. Gaixotasun ez supuratzaileak Sukar erreumatikoa: Konplikazio larriena. Zornedun prozesu bat izan eta 3-4 asteetara → sukarra, azalazpiko noduluak, poliartritisa, korea, karditisa → bihotzeko balbuletako lesioak Glomerulonefritis akutua: Glomeruloak iragazkortasun selektiboa galdu → edema, hipertentsioa, hematuria, proteinuria… Ongi tratatuz gero sendatzen da, baina giltzurrun gutxiegitasuna eragin dezake. |
| Prebentzioa | PREBENTZIO NEURRIAK: ELIKAGAIEN TRATAMENTU OROKORREKO NEURRIAK Mekanismo exogenoetan: Animali jatorriko elikagaien kutsadura ekidin Hiltegira iristen diren animaliak 48 ordu baino lehenago hil Tresnen desinfekzioa hiltegietan, harategi eta urdaitegietan Erraiak kendu, haragi freskotik eta egositik urrun Mikroorganismoen suntsiketa: Haragia eta arrautzak ongi egosi Bilketa toki garbietan (marraskari eta intsekturik gabe) Manipulatzaileen heziketa Mikroorganismoen ugalketa ekidin: Hotza: hozkailuetan mantendu (egokiena 0-4 ºc artean). Hotzak ez du suntsitzen, baina mikroorganismoak izan ditzaketen elikagaiak 4ºc baino gutxiagotan mantentzen bada etenik gabe, ugalketa ekidin daiteke eta elikagai hau ez da arriskutsua izango. | PREBENTZIOA: EZ DAGO TXERTORIK Garbiketa higieniko pertsonala Profilaxi antibiotikoa agerraldi epidemikoetan zabaltzea ekiditeko |
Listeriosia
Gaixotasuna · Eragilea: Listeria monocytogenes
Bi fitxa alderatuta: Listeriosia · Faringitisa
Biek dituzten camporik soilik. Bat batean bakarrik dagoena ez da alderaketa: apunteari buruzko baieztapena da, ez agenteari buruzkoa.
| Listeriosia | Faringitisa | |
|---|---|---|
| Gordelekua | GORDELEKUA: Artaldeetako animaliak, lurzorua. | GORDELEKUA: Gaixoak eta eramaile asintomatikoak. |
| Transmisioa | TRANSMISIOA: Kutsatutako elikagaiak eta haurdunaldian umekiari. | TRANSMISIOA: Aerosolak (eztula, doministikua) eta fomiteak |
| Populazio gaixkorra | POPULAZIO GAIXOKORRA: Haurdunak, > 65 urtekoak, immunogutxituak. | POPULAZIO GAIXKORRA: Umeetean kasu gehiago. DIAGNOSTIKOA: Bakterien kasuan ATSBH bilatu (A Taldeko Streptococcus Beta Hemolitikoa) (Ingelesez GABHS). ADIERAZPEN ETA KONPLIKAZIOAK: Azal eta azal azpiko infekzioak Impetigo kutsakorra edo PIODERMIA 1-5 urte bitarteko umeetan aurpegi eta beheko gorputz adarretan. Besikula → pustula apurtu → kostra horia. ERISIPELA Gehienetan aurpegian azaltzen den gune inflamatua eta gorria (sudur- zulo, ahoan). ESKARLATINA Sukar altua, zefalea, gomitoak, gorputzeko exantema, glositisa… Zelulitisa Zauri txikien ondorioz, azala eta azalazpiko ehunak eraso ditzake → FASZIAKO NEKROSIA Zauri eta erreduren infekzioa Immunogutxituetan garrantzitsua eta ospitaleetako kutsadura arriskua altua. Gaixotasun ez supuratzaileak Sukar erreumatikoa: Konplikazio larriena. Zornedun prozesu bat izan eta 3-4 asteetara → sukarra, azalazpiko noduluak, poliartritisa, korea, karditisa → bihotzeko balbuletako lesioak Glomerulonefritis akutua: Glomeruloak iragazkortasun selektiboa galdu → edema, hipertentsioa, hematuria, proteinuria… Ongi tratatuz gero sendatzen da, baina giltzurrun gutxiegitasuna eragin dezake. |
| Prebentzioa | PREBENTZIOA: elikagaien segurtasuna Elikagai ohikoak: esnea, gazta, haragia, arrain ketuak eta barazki gordina. Elikagaien garbiketa eta manipulazioa Sukaldeko garbitasuna Haragiak eta hegaztiak ongi sukaldatu Haragiak kontserban ez kontsumitu (saltxitxak), enbutidoak, aurrez prestatutako haragi produktuak hotza behar dutenak. Gazta biguinak ez kontsumitu Hotza behar duen arrain keztatua ez kontsumitu Latetan dauden elikagaiak seguruak dira Escherichia Coli Liseri aparatuko mikrobiota ohikoa. | PREBENTZIOA: EZ DAGO TXERTORIK Garbiketa higieniko pertsonala Profilaxi antibiotikoa agerraldi epidemikoetan zabaltzea ekiditeko |
E. coli enterohemorragikoa
Agentea · Escherichia coli
Bi fitxa alderatuta: E. coli enterohemorragikoa · Faringitisa
Biek dituzten camporik soilik. Bat batean bakarrik dagoena ez da alderaketa: apunteari buruzko baieztapena da, ez agenteari buruzkoa.
| E. coli enterohemorragikoa | Faringitisa | |
|---|---|---|
| Gordelekua | Gordelekua: Animali hausnarkariak: behiak, ahuntzak, ardiak, oreinak. Behiak ohikoenak. | GORDELEKUA: Gaixoak eta eramaile asintomatikoak. |
E. coli enterotoxigenikoa
Agentea · Escherichia coli
Bi fitxa alderatuta: E. coli enterotoxigenikoa · Faringitisa
Biek dituzten camporik soilik. Bat batean bakarrik dagoena ez da alderaketa: apunteari buruzko baieztapena da, ez agenteari buruzkoa.
| E. coli enterotoxigenikoa | Faringitisa | |
|---|---|---|
| Transmisioa | Transmisioa: Gorozki-aho. Kutsatutako elikagaien, uraren edo izotzaren bidez. | TRANSMISIOA: Aerosolak (eztula, doministikua) eta fomiteak |
| Prebentzioa | Prebentzioa: Elikagaiak eta ura irakin, sukaldatu eta azala kendu. | PREBENTZIOA: EZ DAGO TXERTORIK Garbiketa higieniko pertsonala Profilaxi antibiotikoa agerraldi epidemikoetan zabaltzea ekiditeko |