5 · 32 · §5.7.2
Elikagai bidez transmititzen diren gaixotasunakEnfermedades transmitidas por los alimentos
Hiru ficha, eta bakoitzak elikagai jakin batzuk aipatzen ditu: arrautza, gazta biguina, haragi gutxi egina.
1Testua
- Salmonellaren ugalketa errazten duten faktoreak zerrendatzea.
- Listeriaren populazio gaixkorra izendatzea.
- E. coliren bi motak bereiztea.
Salmonelosia · Salmonella enterica
SALMONELLA GENEROA → Salmonella = gastroenteritis bakteriarraren kausa ohikoena 2 espezie:
S. Enterica (6 azpiespieze)
S. Bongori: gordelekua odol hotzeko animaliak eta ingurunea (ez dute OP-rako garrantzi handirik) Salmonelosia Salmonella Enterica Enterica → Serotipos Enteritidis eta Typhimurium Elikagaien toxiinfekzioagatiko GASTROENTERITISA Garatutako herrialdeetan oso ohikoak (bizi-estiloa)
GORDELEKUA: Animali asko (behiak, oiloak, beste hegaztiak) eta gizakia (gaixoa edo eramaile osasuntsua)
TRANSMISIOA: Kutsatutako elikagaiak edo gorozki-esku-aho
POPULAZIO GAIXOKORRA: Haurrak, adinekoak eta immunogutxituak
TRATAMENTUA: likidoen errekuperazioa (haurrak eta adinekoak erne). 2-5 egunetan sendatzen da.
ELIKAGAIETAN SALMONELLAREN UGALKETA ERRAZTEN DUTEN FAKTOREAK
Elikagaiak gutxi egitea
Elikagaia pixkanaka hoztea
Elikagaia hotzik gabe mantendu
Gutxi berotu
Prestatzen denetik kontsumitu arte denbora asko igaro
Agerraldi handiak: jatetxe eta jantoki handietan
PREBENTZIO NEURRIAK: ELIKAGAIEN TRATAMENTU OROKORREKO NEURRIAK
Mekanismo exogenoetan:
Animali jatorriko elikagaien kutsadura ekidin
Hiltegira iristen diren animaliak 48 ordu baino lehenago hil
Tresnen desinfekzioa hiltegietan, harategi eta urdaitegietan
Erraiak kendu, haragi freskotik eta egositik urrun
Mikroorganismoen suntsiketa:
Haragia eta arrautzak ongi egosi
Bilketa toki garbietan (marraskari eta intsekturik gabe)
Manipulatzaileen heziketa
Mikroorganismoen ugalketa ekidin:
Hotza: hozkailuetan mantendu (egokiena 0-4 ºc artean). Hotzak ez du suntsitzen, baina mikroorganismoak izan ditzaketen elikagaiak 4ºc baino gutxiagotan mantentzen bada etenik gabe, ugalketa ekidin daiteke eta elikagai hau ez da arriskutsua izango.
Listeriosia · Listeria monocytogenes
Listeriosia →LISTERIA MONOCITOGENES (bakteria) Liseri aparatuko beste gaixotasunekin alderatuta ez da hain ohikoa, baina kuadro larriak sor ditzake.
Azken urteetan gure ingurunean agerraldiak: “carne mechá”, gazta.
SINTOMAK
Sukarra
Bomitoak
Buruko mina
Muskuluetako mina
Botagura
Beherakoa ere azal daiteke
Umeetan kuadro larria: meningitisa eta septizemia
GORDELEKUA: Artaldeetako animaliak, lurzorua.
TRANSMISIOA: Kutsatutako elikagaiak eta haurdunaldian umekiari.
POPULAZIO GAIXOKORRA: Haurdunak, > 65 urtekoak, immunogutxituak.
PREBENTZIOA: elikagaien segurtasuna
Elikagai ohikoak: esnea, gazta, haragia, arrain ketuak eta barazki gordina.
Elikagaien garbiketa eta manipulazioa
Sukaldeko garbitasuna
Haragiak eta hegaztiak ongi sukaldatu
Haragiak kontserban ez kontsumitu (saltxitxak), enbutidoak, aurrez prestatutako haragi produktuak hotza behar dutenak.
Gazta biguinak ez kontsumitu
Hotza behar duen arrain keztatua ez kontsumitu
Latetan dauden elikagaiak seguruak dira Escherichia Coli Liseri aparatuko mikrobiota ohikoa.
Escherichia coli
E.Coli-k sortutako gastroenteritisak:
E. COLI ENTEROHEMORRAGIKOA (Shiga toxina)
Sintomak: Beherakoak odolarekin, min abdominala, kolikoak, leukozitosia eta sukarrik ez da egoten.
Gordelekua: Animali hausnarkariak: behiak, ahuntzak, ardiak, oreinak. Behiak ohikoenak.
Transmisioa: Gorozki-aho. Askotan barazki gordinak, gutxi egindako haragia eta esne gordina.
E. COLI ENTEROTOXIGENIKOA
BIDAIARIAREN beherakoaren kausa ohikoena
Sintomak: beherako urtsu ugaria, min abdominala eta kolikoak, ondestearen tenesmoa, ondoeza, anorexia. Sukarrik gabe.
Transmisioa: Gorozki-aho. Kutsatutako elikagaien, uraren edo izotzaren bidez.
Prebentzioa: Elikagaiak eta ura irakin, sukaldatu eta azala kendu.
«Sakontzeko» markatuta dagoena ez dago apunteetan: lehen mailarako gehitutako azalpena da.
Hiztegia
| Euskaraz | Gaztelaniaz |
|---|---|
| Toxiinfekzioa | Toxiinfección |
| Listeriosia | Listeriosis |
| Hotz katea | Cadena de frío |
| Shiga toxina | Toxina Shiga |
2Fitxa
Apunteak agente honetaz esaten duena, campo bakoitza bere lerroan. Ez dago daturik gehituta: agertzen ez dena, apunteak ez du esaten.
Salmonelosia
Gaixotasuna · Eragilea: Salmonella enterica
Bi fitxa alderatuta: Salmonelosia · Larruazaleko mikosiak
Biek dituzten camporik soilik. Bat batean bakarrik dagoena ez da alderaketa: apunteari buruzko baieztapena da, ez agenteari buruzkoa.
| Salmonelosia | Larruazaleko mikosiak | |
|---|---|---|
| Gordelekua | GORDELEKUA: Animali asko (behiak, oiloak, beste hegaztiak) eta gizakia (gaixoa edo eramaile osasuntsua) | GORDELEKUA: Gizakia eta animaliak |
| Transmisioa | TRANSMISIOA: Kutsatutako elikagaiak edo gorozki-esku-aho | TRANSMISIOA Zuzena: Ukipena (gizaki edo animalien lesioak) Ez- zuzena: Lurzoru eta dutxak |
| Prebentzioa | PREBENTZIO NEURRIAK: ELIKAGAIEN TRATAMENTU OROKORREKO NEURRIAK Mekanismo exogenoetan: Animali jatorriko elikagaien kutsadura ekidin Hiltegira iristen diren animaliak 48 ordu baino lehenago hil Tresnen desinfekzioa hiltegietan, harategi eta urdaitegietan Erraiak kendu, haragi freskotik eta egositik urrun Mikroorganismoen suntsiketa: Haragia eta arrautzak ongi egosi Bilketa toki garbietan (marraskari eta intsekturik gabe) Manipulatzaileen heziketa Mikroorganismoen ugalketa ekidin: Hotza: hozkailuetan mantendu (egokiena 0-4 ºc artean). Hotzak ez du suntsitzen, baina mikroorganismoak izan ditzaketen elikagaiak 4ºc baino gutxiagotan mantentzen bada etenik gabe, ugalketa ekidin daiteke eta elikagai hau ez da arriskutsua izango. | PREBENTZIOA Etxeko animalien kontrola Oinak lehor mantentzea eta tamaina egokiko zapatak Eskuen garbiketa egokia Gorputza ondo lehortzea Ez partekatu eskuoihalak, orraziak, arropa… |
| Tratamendua | TRATAMENTUA: likidoen errekuperazioa (haurrak eta adinekoak erne). 2-5 egunetan sendatzen da. ELIKAGAIETAN SALMONELLAREN UGALKETA ERRAZTEN DUTEN FAKTOREAK Elikagaiak gutxi egitea Elikagaia pixkanaka hoztea Elikagaia hotzik gabe mantendu Gutxi berotu Prestatzen denetik kontsumitu arte denbora asko igaro Agerraldi handiak: jatetxe eta jantoki handietan | TRATAMENDUA: Antifungiko topikoak 2-4 aste (onikomikosietan tratamendu luzeagoak topikoa edo sistemikoa). |
Listeriosia
Gaixotasuna · Eragilea: Listeria monocytogenes
Bi fitxa alderatuta: Listeriosia · Larruazaleko mikosiak
Biek dituzten camporik soilik. Bat batean bakarrik dagoena ez da alderaketa: apunteari buruzko baieztapena da, ez agenteari buruzkoa.
| Listeriosia | Larruazaleko mikosiak | |
|---|---|---|
| Gordelekua | GORDELEKUA: Artaldeetako animaliak, lurzorua. | GORDELEKUA: Gizakia eta animaliak |
| Transmisioa | TRANSMISIOA: Kutsatutako elikagaiak eta haurdunaldian umekiari. | TRANSMISIOA Zuzena: Ukipena (gizaki edo animalien lesioak) Ez- zuzena: Lurzoru eta dutxak |
| Klinika | SINTOMAK Sukarra Bomitoak Buruko mina Muskuluetako mina Botagura Beherakoa ere azal daiteke Umeetan kuadro larria: meningitisa eta septizemia | KLINIKA Ezkata lehor edo hezeak, zarakarrak eta ekzema larruazalean Ilerik gabeko atalak → inflamatutako gune borobildua Buruko larruazalean → ilerik gabeko guneak, ile hautsia eta azal ezkatatua eta gorria Tiñak eragindako infekzioak afektatutako gorputz atalaren arabera sailkatzen dira: Buruko larruazalekoak Gorputzekoak: enborrekoak eta gorputz-adarrekoak Izterrondoan Esku ahurretan eta hatz-artekoa Oinetakoa: “pie de atleta” Bizarreko eta lepoko infekzioa Aurpegiko infekzioa Azazkaletako infekzioa=onikomikosia |
| Prebentzioa | PREBENTZIOA: elikagaien segurtasuna Elikagai ohikoak: esnea, gazta, haragia, arrain ketuak eta barazki gordina. Elikagaien garbiketa eta manipulazioa Sukaldeko garbitasuna Haragiak eta hegaztiak ongi sukaldatu Haragiak kontserban ez kontsumitu (saltxitxak), enbutidoak, aurrez prestatutako haragi produktuak hotza behar dutenak. Gazta biguinak ez kontsumitu Hotza behar duen arrain keztatua ez kontsumitu Latetan dauden elikagaiak seguruak dira Escherichia Coli Liseri aparatuko mikrobiota ohikoa. | PREBENTZIOA Etxeko animalien kontrola Oinak lehor mantentzea eta tamaina egokiko zapatak Eskuen garbiketa egokia Gorputza ondo lehortzea Ez partekatu eskuoihalak, orraziak, arropa… |
E. coli enterohemorragikoa
Agentea · Escherichia coli
Bi fitxa alderatuta: E. coli enterohemorragikoa · Larruazaleko mikosiak
Biek dituzten camporik soilik. Bat batean bakarrik dagoena ez da alderaketa: apunteari buruzko baieztapena da, ez agenteari buruzkoa.
| E. coli enterohemorragikoa | Larruazaleko mikosiak | |
|---|---|---|
| Gordelekua | Gordelekua: Animali hausnarkariak: behiak, ahuntzak, ardiak, oreinak. Behiak ohikoenak. | GORDELEKUA: Gizakia eta animaliak |
| Klinika | Sintomak: Beherakoak odolarekin, min abdominala, kolikoak, leukozitosia eta sukarrik ez da egoten. | KLINIKA Ezkata lehor edo hezeak, zarakarrak eta ekzema larruazalean Ilerik gabeko atalak → inflamatutako gune borobildua Buruko larruazalean → ilerik gabeko guneak, ile hautsia eta azal ezkatatua eta gorria Tiñak eragindako infekzioak afektatutako gorputz atalaren arabera sailkatzen dira: Buruko larruazalekoak Gorputzekoak: enborrekoak eta gorputz-adarrekoak Izterrondoan Esku ahurretan eta hatz-artekoa Oinetakoa: “pie de atleta” Bizarreko eta lepoko infekzioa Aurpegiko infekzioa Azazkaletako infekzioa=onikomikosia |
E. coli enterotoxigenikoa
Agentea · Escherichia coli
Bi fitxa alderatuta: E. coli enterotoxigenikoa · Larruazaleko mikosiak
Biek dituzten camporik soilik. Bat batean bakarrik dagoena ez da alderaketa: apunteari buruzko baieztapena da, ez agenteari buruzkoa.
| E. coli enterotoxigenikoa | Larruazaleko mikosiak | |
|---|---|---|
| Transmisioa | Transmisioa: Gorozki-aho. Kutsatutako elikagaien, uraren edo izotzaren bidez. | TRANSMISIOA Zuzena: Ukipena (gizaki edo animalien lesioak) Ez- zuzena: Lurzoru eta dutxak |
| Klinika | Sintomak: beherako urtsu ugaria, min abdominala eta kolikoak, ondestearen tenesmoa, ondoeza, anorexia. Sukarrik gabe. | KLINIKA Ezkata lehor edo hezeak, zarakarrak eta ekzema larruazalean Ilerik gabeko atalak → inflamatutako gune borobildua Buruko larruazalean → ilerik gabeko guneak, ile hautsia eta azal ezkatatua eta gorria Tiñak eragindako infekzioak afektatutako gorputz atalaren arabera sailkatzen dira: Buruko larruazalekoak Gorputzekoak: enborrekoak eta gorputz-adarrekoak Izterrondoan Esku ahurretan eta hatz-artekoa Oinetakoa: “pie de atleta” Bizarreko eta lepoko infekzioa Aurpegiko infekzioa Azazkaletako infekzioa=onikomikosia |
| Prebentzioa | Prebentzioa: Elikagaiak eta ura irakin, sukaldatu eta azala kendu. | PREBENTZIOA Etxeko animalien kontrola Oinak lehor mantentzea eta tamaina egokiko zapatak Eskuen garbiketa egokia Gorputza ondo lehortzea Ez partekatu eskuoihalak, orraziak, arropa… |