5 · 45 · §5.7.4
Eltxoek transmititutako gaixotasunakEnfermedades transmitidas por mosquitos
Bi ficha: sukar horia, txertoa duena, eta dengea, ez duena.
1Testua
- Sukar horiaren eta dengearen gordelekua bereiztea.
- Zeinek duen txertoa esatea.
- Eltxoen kontrolerako neurriak zerrendatzea.
Sukar horia
Malaria ere eragiten du.
Sukar horia Azpisaharako guneetan eta hegoamerikan, Ekuadorretik gertu. Mendebaldeko Afrikan: 200.000 kasu urtero eta 30.000 heriotza.
BIRUSA parenteral bidetik sartu, leukozito, plaketa eta endoteliora elkartu → leukozitoak suntsitu → INMUNOESKASIA.
GORDELEKUA: Tximinoak (tropikala)
TRANSMISIOA: Aedes aegypti eltxoa (tximino gaixotik).
TRATAMENTUA: ez dago antibiral eraginkorrik.
Gibeleko kaltea eta urdail-hesteetako odoljario bortitza → IKTERIZIA
Laguntza zainketak: berridratazioa, beste infekzioak ekiditeko ATB eta ZIU.
PREBENTZIOA
Txerto eraginkorra: bidaiariak (leku endemikoetara 9 hilabete baino gehiagorarako doazenak. Babesa 10 urte).
Eltxoen kontrola = dengue.
Denge sukarra
Denge sukarra Eltxoek eragindako giza gaixotasun garrantzitsua → Urtero Miloika heriotza.
FLAVIVIRUS 4 serotipoekin: DEN-1, DEN-2, DEN-3 eta DEN-4.
GORDELEKUA: Gizakia eta Tximinoak
TRANSMISIOA: Eltxoaren ziztada. Gune tropikal eta azpitropikalak.
PATOGENESIA: Fagozito mononuklearretan sartu eta IS ekiditen du. ISko zelulak suntsitzen ditu. DENGEAREN SUKAR HEMORRAGIKOAK
PREBENTZIOA: Ez dago txertorik
Ur deposituak kendu: ontzi, gurpil zahar, lorontzi…
DEET duen uxatzailea bota, lehioetan moskiterak eta aire egokitua, mauka luzea, galtza luzeak + galtzetinak…
«Sakontzeko» markatuta dagoena ez dago apunteetan: lehen mailarako gehitutako azalpena da.
Hiztegia
| Euskaraz | Gaztelaniaz |
|---|---|
| Flavivirus | Flavivirus |
| Aedes aegypti | Aedes aegypti |
| Ikterizia | Ictericia |
| DEET | DEET |
2Fitxa
Apunteak agente honetaz esaten duena, campo bakoitza bere lerroan. Ez dago daturik gehituta: agertzen ez dena, apunteak ez du esaten.
Sukar horia
Gaixotasuna
Bi fitxa alderatuta: Sukar horia · Botulismoa
Biek dituzten camporik soilik. Bat batean bakarrik dagoena ez da alderaketa: apunteari buruzko baieztapena da, ez agenteari buruzkoa.
| Sukar horia | Botulismoa | |
|---|---|---|
| Gordelekua | GORDELEKUA: Tximinoak (tropikala) | GORDELEKU NATURALA: Lurzorua |
| Transmisioa | TRANSMISIOA: Aedes aegypti eltxoa (tximino gaixotik). | TRANSMISIO MEKANISMOA: Toxinaren irensketa elikagaiekin (ingurune azidoan egonkorra) TOXINA → Urdailetik hesteetako mukosara pasatzen da eta hortik odol zirkulaziora. Nerbio sistema periferikoko elkarketa neuromuskularretan eragiten du, azetilkolinaren askapena inhibituz. Muskuluetako paralisia Heriotza arnas gutxiegitasunagatik (Diafragma eta glotisaren parasiliaren ondorioz) Sendatzen bada, errekuperazio geldoa (hilabeteak) BOTULISMOA: Koadro akutua, giharretako ahulezia edo paralisi flazidoa eragiten duena. AURPEGITIK HASTEN DA ETA BEHERANTZ DOA. Ikusmen lausoa. Elikagaien bidez transmititutakoa Zaurien bidez transimititutakoa Jaioberrien botulismoa (eztia) Inkubazio epea: orduak, 36 ordura arte SUSMOA IZAN BEHAR DA 2 pertsona edo gehiagok produktu bera kontsumitu badute Antzeko sintomatologia eta denboran agerpen antzekoa INKESTA EPIDEMIOLOGIKOA Brote toxikoa topatzeko eta mugatzeko Inplikatutako elikagaiak ikertu Osasun Saileari jakinarazi Laginak jaso, gorozkiak (batzutan odol hazkuntza eta serologia). |
| Prebentzioa | PREBENTZIOA Txerto eraginkorra: bidaiariak (leku endemikoetara 9 hilabete baino gehiagorarako doazenak. Babesa 10 urte). Eltxoen kontrola = dengue. | PREBENTZIOA |
| Tratamendua | TRATAMENTUA: ez dago antibiral eraginkorrik. Gibeleko kaltea eta urdail-hesteetako odoljario bortitza → IKTERIZIA Laguntza zainketak: berridratazioa, beste infekzioak ekiditeko ATB eta ZIU. | TRATAMENTUA Klinikoa Antitoxina helduetan Immunoglobulina bularreko haurretan |
Denge sukarra
Gaixotasuna · Eragilea: Flavivirus
Bi fitxa alderatuta: Denge sukarra · Botulismoa
Biek dituzten camporik soilik. Bat batean bakarrik dagoena ez da alderaketa: apunteari buruzko baieztapena da, ez agenteari buruzkoa.
| Denge sukarra | Botulismoa | |
|---|---|---|
| Gordelekua | GORDELEKUA: Gizakia eta Tximinoak | GORDELEKU NATURALA: Lurzorua |
| Transmisioa | TRANSMISIOA: Eltxoaren ziztada. Gune tropikal eta azpitropikalak. | TRANSMISIO MEKANISMOA: Toxinaren irensketa elikagaiekin (ingurune azidoan egonkorra) TOXINA → Urdailetik hesteetako mukosara pasatzen da eta hortik odol zirkulaziora. Nerbio sistema periferikoko elkarketa neuromuskularretan eragiten du, azetilkolinaren askapena inhibituz. Muskuluetako paralisia Heriotza arnas gutxiegitasunagatik (Diafragma eta glotisaren parasiliaren ondorioz) Sendatzen bada, errekuperazio geldoa (hilabeteak) BOTULISMOA: Koadro akutua, giharretako ahulezia edo paralisi flazidoa eragiten duena. AURPEGITIK HASTEN DA ETA BEHERANTZ DOA. Ikusmen lausoa. Elikagaien bidez transmititutakoa Zaurien bidez transimititutakoa Jaioberrien botulismoa (eztia) Inkubazio epea: orduak, 36 ordura arte SUSMOA IZAN BEHAR DA 2 pertsona edo gehiagok produktu bera kontsumitu badute Antzeko sintomatologia eta denboran agerpen antzekoa INKESTA EPIDEMIOLOGIKOA Brote toxikoa topatzeko eta mugatzeko Inplikatutako elikagaiak ikertu Osasun Saileari jakinarazi Laginak jaso, gorozkiak (batzutan odol hazkuntza eta serologia). |
| Prebentzioa | PREBENTZIOA: Ez dago txertorik Ur deposituak kendu: ontzi, gurpil zahar, lorontzi… DEET duen uxatzailea bota, lehioetan moskiterak eta aire egokitua, mauka luzea, galtza luzeak + galtzetinak… | PREBENTZIOA |