5 · 45 · §5.7.4
Eltxoek transmititutako gaixotasunakEnfermedades transmitidas por mosquitos
Bi ficha: sukar horia, txertoa duena, eta dengea, ez duena.
1Testua
- Sukar horiaren eta dengearen gordelekua bereiztea.
- Zeinek duen txertoa esatea.
- Eltxoen kontrolerako neurriak zerrendatzea.
Sukar horia
Malaria ere eragiten du.
Sukar horia Azpisaharako guneetan eta hegoamerikan, Ekuadorretik gertu. Mendebaldeko Afrikan: 200.000 kasu urtero eta 30.000 heriotza.
BIRUSA parenteral bidetik sartu, leukozito, plaketa eta endoteliora elkartu → leukozitoak suntsitu → INMUNOESKASIA.
GORDELEKUA: Tximinoak (tropikala)
TRANSMISIOA: Aedes aegypti eltxoa (tximino gaixotik).
TRATAMENTUA: ez dago antibiral eraginkorrik.
Gibeleko kaltea eta urdail-hesteetako odoljario bortitza → IKTERIZIA
Laguntza zainketak: berridratazioa, beste infekzioak ekiditeko ATB eta ZIU.
PREBENTZIOA
Txerto eraginkorra: bidaiariak (leku endemikoetara 9 hilabete baino gehiagorarako doazenak. Babesa 10 urte).
Eltxoen kontrola = dengue.
Denge sukarra
Denge sukarra Eltxoek eragindako giza gaixotasun garrantzitsua → Urtero Miloika heriotza.
FLAVIVIRUS 4 serotipoekin: DEN-1, DEN-2, DEN-3 eta DEN-4.
GORDELEKUA: Gizakia eta Tximinoak
TRANSMISIOA: Eltxoaren ziztada. Gune tropikal eta azpitropikalak.
PATOGENESIA: Fagozito mononuklearretan sartu eta IS ekiditen du. ISko zelulak suntsitzen ditu. DENGEAREN SUKAR HEMORRAGIKOAK
PREBENTZIOA: Ez dago txertorik
Ur deposituak kendu: ontzi, gurpil zahar, lorontzi…
DEET duen uxatzailea bota, lehioetan moskiterak eta aire egokitua, mauka luzea, galtza luzeak + galtzetinak…
«Sakontzeko» markatuta dagoena ez dago apunteetan: lehen mailarako gehitutako azalpena da.
Hiztegia
| Euskaraz | Gaztelaniaz |
|---|---|
| Flavivirus | Flavivirus |
| Aedes aegypti | Aedes aegypti |
| Ikterizia | Ictericia |
| DEET | DEET |
2Fitxa
Apunteak agente honetaz esaten duena, campo bakoitza bere lerroan. Ez dago daturik gehituta: agertzen ez dena, apunteak ez du esaten.
Sukar horia
Gaixotasuna
Bi fitxa alderatuta: Sukar horia · Staphylococcus aureusen enterotoxina
Biek dituzten camporik soilik. Bat batean bakarrik dagoena ez da alderaketa: apunteari buruzko baieztapena da, ez agenteari buruzkoa.
| Sukar horia | Staphylococcus aureusen enterotoxina | |
|---|---|---|
| Gordelekua | GORDELEKUA: Tximinoak (tropikala) | GORDELEKUA: Gizakia (elikagaien manipulatzaileak) (%25- 55 nasofaringean eramaileak, asintomatikoak) eta animaliak |
| Transmisioa | TRANSMISIOA: Aedes aegypti eltxoa (tximino gaixotik). | TRANSMISIOA: Giza eramaileak kutsatutako elikagaiak. |
| Prebentzioa | PREBENTZIOA Txerto eraginkorra: bidaiariak (leku endemikoetara 9 hilabete baino gehiagorarako doazenak. Babesa 10 urte). Eltxoen kontrola = dengue. | PREBENTZIOA Elikagaien jatorria kontrolatu: prozesu estafilococo bat daukan animalietatik datozen elikagaiak ekidin. Elikagaien manipulatzaileak kontrolatu: azalean eta nasofaringean eramaileak diren manipulatzaileak ekidin. Elikagaien manipulatzaileak diren enpresetan osasun heziketa: zauri, abzesu… daukan langileari, klinikoki eta bakteriologikoki sendatu arte baja eman. Inguruneko neurriak: materialen desinfekzio egokia. Hotz katea: enterotoxinaren sorrera ekiditeko metodorik eraginkorrena hotza da eta horretarako elikagaiak 10ºC baino gutxiagoan mantendu behar dira. Elikagaiak prestatu bezain laster kontsumitu, eta bestela hozkailura. |
Denge sukarra
Gaixotasuna · Eragilea: Flavivirus
Bi fitxa alderatuta: Denge sukarra · Staphylococcus aureusen enterotoxina
Biek dituzten camporik soilik. Bat batean bakarrik dagoena ez da alderaketa: apunteari buruzko baieztapena da, ez agenteari buruzkoa.
| Denge sukarra | Staphylococcus aureusen enterotoxina | |
|---|---|---|
| Gordelekua | GORDELEKUA: Gizakia eta Tximinoak | GORDELEKUA: Gizakia (elikagaien manipulatzaileak) (%25- 55 nasofaringean eramaileak, asintomatikoak) eta animaliak |
| Transmisioa | TRANSMISIOA: Eltxoaren ziztada. Gune tropikal eta azpitropikalak. | TRANSMISIOA: Giza eramaileak kutsatutako elikagaiak. |
| Prebentzioa | PREBENTZIOA: Ez dago txertorik Ur deposituak kendu: ontzi, gurpil zahar, lorontzi… DEET duen uxatzailea bota, lehioetan moskiterak eta aire egokitua, mauka luzea, galtza luzeak + galtzetinak… | PREBENTZIOA Elikagaien jatorria kontrolatu: prozesu estafilococo bat daukan animalietatik datozen elikagaiak ekidin. Elikagaien manipulatzaileak kontrolatu: azalean eta nasofaringean eramaileak diren manipulatzaileak ekidin. Elikagaien manipulatzaileak diren enpresetan osasun heziketa: zauri, abzesu… daukan langileari, klinikoki eta bakteriologikoki sendatu arte baja eman. Inguruneko neurriak: materialen desinfekzio egokia. Hotz katea: enterotoxinaren sorrera ekiditeko metodorik eraginkorrena hotza da eta horretarako elikagaiak 10ºC baino gutxiagoan mantendu behar dira. Elikagaiak prestatu bezain laster kontsumitu, eta bestela hozkailura. |