5 · 45 · §5.7.4
Eltxoek transmititutako gaixotasunakEnfermedades transmitidas por mosquitos
Bi ficha: sukar horia, txertoa duena, eta dengea, ez duena.
1Testua
- Sukar horiaren eta dengearen gordelekua bereiztea.
- Zeinek duen txertoa esatea.
- Eltxoen kontrolerako neurriak zerrendatzea.
Sukar horia
Malaria ere eragiten du.
Sukar horia Azpisaharako guneetan eta hegoamerikan, Ekuadorretik gertu. Mendebaldeko Afrikan: 200.000 kasu urtero eta 30.000 heriotza.
BIRUSA parenteral bidetik sartu, leukozito, plaketa eta endoteliora elkartu → leukozitoak suntsitu → INMUNOESKASIA.
GORDELEKUA: Tximinoak (tropikala)
TRANSMISIOA: Aedes aegypti eltxoa (tximino gaixotik).
TRATAMENTUA: ez dago antibiral eraginkorrik.
Gibeleko kaltea eta urdail-hesteetako odoljario bortitza → IKTERIZIA
Laguntza zainketak: berridratazioa, beste infekzioak ekiditeko ATB eta ZIU.
PREBENTZIOA
Txerto eraginkorra: bidaiariak (leku endemikoetara 9 hilabete baino gehiagorarako doazenak. Babesa 10 urte).
Eltxoen kontrola = dengue.
Denge sukarra
Denge sukarra Eltxoek eragindako giza gaixotasun garrantzitsua → Urtero Miloika heriotza.
FLAVIVIRUS 4 serotipoekin: DEN-1, DEN-2, DEN-3 eta DEN-4.
GORDELEKUA: Gizakia eta Tximinoak
TRANSMISIOA: Eltxoaren ziztada. Gune tropikal eta azpitropikalak.
PATOGENESIA: Fagozito mononuklearretan sartu eta IS ekiditen du. ISko zelulak suntsitzen ditu. DENGEAREN SUKAR HEMORRAGIKOAK
PREBENTZIOA: Ez dago txertorik
Ur deposituak kendu: ontzi, gurpil zahar, lorontzi…
DEET duen uxatzailea bota, lehioetan moskiterak eta aire egokitua, mauka luzea, galtza luzeak + galtzetinak…
«Sakontzeko» markatuta dagoena ez dago apunteetan: lehen mailarako gehitutako azalpena da.
Hiztegia
| Euskaraz | Gaztelaniaz |
|---|---|
| Flavivirus | Flavivirus |
| Aedes aegypti | Aedes aegypti |
| Ikterizia | Ictericia |
| DEET | DEET |
2Fitxa
Apunteak agente honetaz esaten duena, campo bakoitza bere lerroan. Ez dago daturik gehituta: agertzen ez dena, apunteak ez du esaten.
Sukar horia
Gaixotasuna
Bi fitxa alderatuta: Sukar horia · Salmonelosia
Biek dituzten camporik soilik. Bat batean bakarrik dagoena ez da alderaketa: apunteari buruzko baieztapena da, ez agenteari buruzkoa.
| Sukar horia | Salmonelosia | |
|---|---|---|
| Gordelekua | GORDELEKUA: Tximinoak (tropikala) | GORDELEKUA: Animali asko (behiak, oiloak, beste hegaztiak) eta gizakia (gaixoa edo eramaile osasuntsua) |
| Transmisioa | TRANSMISIOA: Aedes aegypti eltxoa (tximino gaixotik). | TRANSMISIOA: Kutsatutako elikagaiak edo gorozki-esku-aho |
| Prebentzioa | PREBENTZIOA Txerto eraginkorra: bidaiariak (leku endemikoetara 9 hilabete baino gehiagorarako doazenak. Babesa 10 urte). Eltxoen kontrola = dengue. | PREBENTZIO NEURRIAK: ELIKAGAIEN TRATAMENTU OROKORREKO NEURRIAK Mekanismo exogenoetan: Animali jatorriko elikagaien kutsadura ekidin Hiltegira iristen diren animaliak 48 ordu baino lehenago hil Tresnen desinfekzioa hiltegietan, harategi eta urdaitegietan Erraiak kendu, haragi freskotik eta egositik urrun Mikroorganismoen suntsiketa: Haragia eta arrautzak ongi egosi Bilketa toki garbietan (marraskari eta intsekturik gabe) Manipulatzaileen heziketa Mikroorganismoen ugalketa ekidin: Hotza: hozkailuetan mantendu (egokiena 0-4 ºc artean). Hotzak ez du suntsitzen, baina mikroorganismoak izan ditzaketen elikagaiak 4ºc baino gutxiagotan mantentzen bada etenik gabe, ugalketa ekidin daiteke eta elikagai hau ez da arriskutsua izango. |
| Tratamendua | TRATAMENTUA: ez dago antibiral eraginkorrik. Gibeleko kaltea eta urdail-hesteetako odoljario bortitza → IKTERIZIA Laguntza zainketak: berridratazioa, beste infekzioak ekiditeko ATB eta ZIU. | TRATAMENTUA: likidoen errekuperazioa (haurrak eta adinekoak erne). 2-5 egunetan sendatzen da. ELIKAGAIETAN SALMONELLAREN UGALKETA ERRAZTEN DUTEN FAKTOREAK Elikagaiak gutxi egitea Elikagaia pixkanaka hoztea Elikagaia hotzik gabe mantendu Gutxi berotu Prestatzen denetik kontsumitu arte denbora asko igaro Agerraldi handiak: jatetxe eta jantoki handietan |
Denge sukarra
Gaixotasuna · Eragilea: Flavivirus
Bi fitxa alderatuta: Denge sukarra · Salmonelosia
Biek dituzten camporik soilik. Bat batean bakarrik dagoena ez da alderaketa: apunteari buruzko baieztapena da, ez agenteari buruzkoa.
| Denge sukarra | Salmonelosia | |
|---|---|---|
| Gordelekua | GORDELEKUA: Gizakia eta Tximinoak | GORDELEKUA: Animali asko (behiak, oiloak, beste hegaztiak) eta gizakia (gaixoa edo eramaile osasuntsua) |
| Transmisioa | TRANSMISIOA: Eltxoaren ziztada. Gune tropikal eta azpitropikalak. | TRANSMISIOA: Kutsatutako elikagaiak edo gorozki-esku-aho |
| Prebentzioa | PREBENTZIOA: Ez dago txertorik Ur deposituak kendu: ontzi, gurpil zahar, lorontzi… DEET duen uxatzailea bota, lehioetan moskiterak eta aire egokitua, mauka luzea, galtza luzeak + galtzetinak… | PREBENTZIO NEURRIAK: ELIKAGAIEN TRATAMENTU OROKORREKO NEURRIAK Mekanismo exogenoetan: Animali jatorriko elikagaien kutsadura ekidin Hiltegira iristen diren animaliak 48 ordu baino lehenago hil Tresnen desinfekzioa hiltegietan, harategi eta urdaitegietan Erraiak kendu, haragi freskotik eta egositik urrun Mikroorganismoen suntsiketa: Haragia eta arrautzak ongi egosi Bilketa toki garbietan (marraskari eta intsekturik gabe) Manipulatzaileen heziketa Mikroorganismoen ugalketa ekidin: Hotza: hozkailuetan mantendu (egokiena 0-4 ºc artean). Hotzak ez du suntsitzen, baina mikroorganismoak izan ditzaketen elikagaiak 4ºc baino gutxiagotan mantentzen bada etenik gabe, ugalketa ekidin daiteke eta elikagai hau ez da arriskutsua izango. |