5 · 31 · §5.7.2
Uraren bidez transmititzen diren gaixotasunakEnfermedades transmitidas por el agua
Lau ficha eta bide bakarra: gorozki-aho. Bakteria bat, birus bat eta bi protozoo.
1Testua
- Sukar tifoidea eta gastroenteritisa bereiztea Salmonellan.
- Protozooen kisteak eta trofozoitoak bereiztea.
- Bidaietako prebentzio neurriak zerrendatzea.
Salmonella generoa · sukar tifoidea
SALMONELLA GENEROA → Salmonella = gastroenteritis BAKTERIARRAREN kausa ohikoena 2 espezie:
S. Enterica (6 azpi espezie)
S. Enterica Enterica: Salmonella generoko bakterioek bi motatako gaixotasuna sor dezakete.
SUKAR TIFOIDEOAK: sukar altua, beherakoak edo idorreria, mina, buruko mina eta logurea eta batzutan azaleko erupzioa. Kuadro kliniko larria sor dezake.
(Typhi eta Paratyphi serotaldeak).
GAIXOTASUN GASTROINTESTINALA: botagura, bomitoak, beherakoa, kalanbreak eta sukarra.
Sintomek bi egun edo astebete irauten dute. Pertsona osasuntsuetan sintomak bakarrik desagertzen dira (batzutan artritisa denbora luzez).
(Enteritidis eta Typhimurium serotaldeak).
Sukar tifoidea GARATZEKO BIDEAN dauden HERRIETAN endemikoa → Uren saneamendu sistemen faltagatik.
GORDELEKUA: Gizaki gaixoa, eramaile osasuntsua eta eramaile kronikoa.
TRANSMISIOA: Gorozki-esku-aho. Gizaki gaixo edo eramaileen gorozkiekin kutsatutako elikagai edo uren kontsumoa.
POPULAZIO GAIXOKORRA: Nutrizio eskasia, bizi-baldintza kaxkarrak, ur kutsadurako ingurunean
KLINIKA:
Inkubazioa: 1-3 aste → Pazienteen %10 beherakoarekin
Prodromoak: astebete (ondoeza, zefalea, idorreria, anorexia, epixtasia, nekea, sukar baxua, gripe kuadroa).
Sintomak:
Sukar handia
Ondoez orokorra
Buruko mina
Beherakoa edo idorreria
Erupzio makularra bularrean %30
Esplenomegalia eta hepatomegalia %50
Konplikazioak:
Heste-zulaketa
Adierazpen neurologikoak %5-10
Tratamentua: Antibiotikoa
PREBENTZIOA: Higienea, uraren tratamendua… TXERTOA: aho bidezkoa edo ziztada bidezkoa.
Poliomielitisa · poliobirusa
Poliomielitisa AGENTE ERAGILEA → BIRUSA (Poliomielitisaren edo poliobirusa) Gaixotasun ezgaitua eta hilgarria
GORDELEKUA: Pertsona gaixoa edo eramaile osasuntsua (asintomatikoak % 90) pertsona-pertsona
TRANSMISIOA: Batez ere gorotz-aho bidea edo, gutxiagotan, ibilgailu arrunt baten bidez, hala nola ura edo elikagai kutsatuak.
KLINIKA
Kasuen % 90 : Sintomarik gabekoak
Faringitisa, entzefalitisa, adierazpen neurologikoak (paralisi flazido akutua (batez ere hanketan eta era asimetrikoan) PFA Birusaren serotipoaren arabera 1:200 edo 1:2000
Paralisi-arriskua handitu egiten da adinarekin
Hilgarria, arnasketa geldituz gero
PREBENTZIOA: TXERTAKETA 2 mota (ahozkoa (Sabin) eta parenterala (Salk)) Liseri aparatuko protozooak Bizi-ziklo konplexua, garapen fase ezberdinekin
Liseri aparatuko protozooak
Kisteak: forma infektatzaileak. Forma erresistenteak eta ugalkorrak.
Trofozoitoak :forma mugikorrak. Ugaltzen dira Ingurunean erresistenteak
BIDAIETAN PREBENTZIOA
Botilako ura edan
Izotz kubotxoak ekidin
Barazki gordina ez
Frutari azala kendu
Entamoeba histolytica · disenteria
Ura tratatu: minutu batez irakin, filtratu < 1µm edo tratamendu kimikoa (kloroa edo iodoa) ENTAMOEBA HISTOLYTICA DISENTERIA AMEBIARRA Gaixotasun DIARREIKO LARRIA → beherakoak zorne eta odolarekin Herrialde tropikaletan. Gure ingurunean arraroa. Nazioarteko bidaiarien beherakoak Kuadroak: Kolitis amebiarra, gibeleko abszesua eta garun abszesua
GORDELEKUA: Gizakia
TRANSMISIOA: Gorozkiekin kutsatutako ura edo elikagaiak; Pertsona-pertsona: gorozki-esku-aho; Preserbatiborik gabeko uzki-bidezko sexua.
POPULAZIO GAIXKORRA: Bidariariak eta txakurrak dituztenak.
GARAPEN ZIKLOA
Kisteen irensketa
Amebak kolonerantz doaz eta bertako mukosaren ultzerazioa
Trofozoito eta kisteen kanporaketa
Hesteetatik kanpoko kokapenak: gibela, birika eta garuna GIARDIA LAMBLIA GIARDIASIA
Giardia lamblia · giardiasia
GORDELEKUA: Gizakia. Txakurrak eta kastoreak.
TRANSMISIOA: Kutsatutako ura eta elikagaiak. Pertsona-pertsona higiene eskasiagatik: haur eskolatan.
Uzki-bidezko sexua preserbatiborik gabe.
POPULAZIO GAIXOKORRA: Bidaiariak eta txakurrak dituztenak.
KOADRO KLINIKO EZBERDINAK
Beherako urtsu akutua
Ondoez orokortua
Tripako mina eta hantura
Beheralp kronikoa xurgapen arazoekin edo infekzio asintomatikoa
GARAPEN ZIKLOA
Kisteen irensketa → Heste mehean kalteak
Forma bejetatiboak askotan behazun xixkua parasitatzen dute.
Trofozoitoak eta kisteak gorozkietatik kanporatzen dira.
PREBENTZIOA: Uraren tratamendua, higiene pertsonala eta elikagaiena.
«Sakontzeko» markatuta dagoena ez dago apunteetan: lehen mailarako gehitutako azalpena da.
Hiztegia
| Euskaraz | Gaztelaniaz |
|---|---|
| Sukar tifoidea | Fiebre tifoidea |
| Kistea | Quiste |
| Trofozoitoa | Trofozoíto |
| Disenteria | Disentería |
| Paralisi flazidoa | Parálisis flácida |
2Fitxa
Apunteak agente honetaz esaten duena, campo bakoitza bere lerroan. Ez dago daturik gehituta: agertzen ez dena, apunteak ez du esaten.
Salmonella generoa
Agentea · Salmonella enterica
Bi fitxa alderatuta: Salmonella generoa · Gripea
Biek dituzten camporik soilik. Bat batean bakarrik dagoena ez da alderaketa: apunteari buruzko baieztapena da, ez agenteari buruzkoa.
| Salmonella generoa | Gripea | |
|---|---|---|
| Gordelekua | GORDELEKUA: Gizaki gaixoa, eramaile osasuntsua eta eramaile kronikoa. | GORDELEKUA Gizakia: Gaixoa edo eramailea Animalia: Hegaztiak, txerriak… |
| Transmisioa | TRANSMISIOA: Gorozki-esku-aho. Gizaki gaixo edo eramaileen gorozkiekin kutsatutako elikagai edo uren kontsumoa. | TRANSMISIO MEKANISMOA Tanta handiak Aerosolak (arnas bideko prozedura erasokorrekin) Eskuak Fomiteak H5N1 (A gripea): Ama-haur transmisio aukera |
| Populazio gaixkorra | POPULAZIO GAIXOKORRA: Nutrizio eskasia, bizi-baldintza kaxkarrak, ur kutsadurako ingurunean | POPULAZIO GAIXKORRA Pertsona guztiak <5 urteko umeetan eta adinekoetan larriagoa, eta oinarrian beste gaixotasunekin Kasu gehiago umeetan baina heriotza gehiago adineko pertsonetan Lanbideak: osasun langileak, irakasleak. |
| Prebentzioa | PREBENTZIOA: Higienea, uraren tratamendua… TXERTOA: aho bidezkoa edo ziztada bidezkoa. | PREBENTZIOA TXERTAKETA → ESTATUAN, udazkenean Urtero, aurreikusitako A eta B anduiekin (cepa) (zaintza sareak) Efektibidadea %35-80 (aldakorra, zientzialarien zein puntutararte asmatzen dutenaren arabera). Gomendatua: 60 urtetik gorakoak Gripeak eragindako konplikazioak izateko arrisku handia duten pertsonak (6-59 hilabeterako umeak ere → transmisore nagusiak direlako) Haurdun dauden emakumeak Transmisio-arrisku handia duten pertsonak – osasun langileak Bestelakoak (lanbidea): suhiltzaileak, hegaztiekin kontaktua, agerraldien kontrola Hotzeria arrunta Errinitis birikoa. Jariaketa ugari eta sudurreko obstrukzioa. |
Poliomielitisa
Gaixotasuna · Eragilea: Poliobirusa
Bi fitxa alderatuta: Poliomielitisa · Gripea
Biek dituzten camporik soilik. Bat batean bakarrik dagoena ez da alderaketa: apunteari buruzko baieztapena da, ez agenteari buruzkoa.
| Poliomielitisa | Gripea | |
|---|---|---|
| Gordelekua | GORDELEKUA: Pertsona gaixoa edo eramaile osasuntsua (asintomatikoak % 90) pertsona-pertsona | GORDELEKUA Gizakia: Gaixoa edo eramailea Animalia: Hegaztiak, txerriak… |
| Transmisioa | TRANSMISIOA: Batez ere gorotz-aho bidea edo, gutxiagotan, ibilgailu arrunt baten bidez, hala nola ura edo elikagai kutsatuak. | TRANSMISIO MEKANISMOA Tanta handiak Aerosolak (arnas bideko prozedura erasokorrekin) Eskuak Fomiteak H5N1 (A gripea): Ama-haur transmisio aukera |
| Prebentzioa | PREBENTZIOA: TXERTAKETA 2 mota (ahozkoa (Sabin) eta parenterala (Salk)) Liseri aparatuko protozooak Bizi-ziklo konplexua, garapen fase ezberdinekin | PREBENTZIOA TXERTAKETA → ESTATUAN, udazkenean Urtero, aurreikusitako A eta B anduiekin (cepa) (zaintza sareak) Efektibidadea %35-80 (aldakorra, zientzialarien zein puntutararte asmatzen dutenaren arabera). Gomendatua: 60 urtetik gorakoak Gripeak eragindako konplikazioak izateko arrisku handia duten pertsonak (6-59 hilabeterako umeak ere → transmisore nagusiak direlako) Haurdun dauden emakumeak Transmisio-arrisku handia duten pertsonak – osasun langileak Bestelakoak (lanbidea): suhiltzaileak, hegaztiekin kontaktua, agerraldien kontrola Hotzeria arrunta Errinitis birikoa. Jariaketa ugari eta sudurreko obstrukzioa. |
Entamoeba histolytica
Agentea · Entamoeba histolytica
Bi fitxa alderatuta: Entamoeba histolytica · Gripea
Biek dituzten camporik soilik. Bat batean bakarrik dagoena ez da alderaketa: apunteari buruzko baieztapena da, ez agenteari buruzkoa.
| Entamoeba histolytica | Gripea | |
|---|---|---|
| Gordelekua | GORDELEKUA: Gizakia | GORDELEKUA Gizakia: Gaixoa edo eramailea Animalia: Hegaztiak, txerriak… |
| Transmisioa | TRANSMISIOA: Gorozkiekin kutsatutako ura edo elikagaiak; Pertsona-pertsona: gorozki-esku-aho; Preserbatiborik gabeko uzki-bidezko sexua. | TRANSMISIO MEKANISMOA Tanta handiak Aerosolak (arnas bideko prozedura erasokorrekin) Eskuak Fomiteak H5N1 (A gripea): Ama-haur transmisio aukera |
| Populazio gaixkorra | POPULAZIO GAIXKORRA: Bidariariak eta txakurrak dituztenak. GARAPEN ZIKLOA Kisteen irensketa Amebak kolonerantz doaz eta bertako mukosaren ultzerazioa Trofozoito eta kisteen kanporaketa Hesteetatik kanpoko kokapenak: gibela, birika eta garuna GIARDIA LAMBLIA GIARDIASIA | POPULAZIO GAIXKORRA Pertsona guztiak <5 urteko umeetan eta adinekoetan larriagoa, eta oinarrian beste gaixotasunekin Kasu gehiago umeetan baina heriotza gehiago adineko pertsonetan Lanbideak: osasun langileak, irakasleak. |
Giardia lamblia
Agentea · Giardia lamblia
Bi fitxa alderatuta: Giardia lamblia · Gripea
Biek dituzten camporik soilik. Bat batean bakarrik dagoena ez da alderaketa: apunteari buruzko baieztapena da, ez agenteari buruzkoa.
| Giardia lamblia | Gripea | |
|---|---|---|
| Gordelekua | GORDELEKUA: Gizakia. Txakurrak eta kastoreak. | GORDELEKUA Gizakia: Gaixoa edo eramailea Animalia: Hegaztiak, txerriak… |
| Transmisioa | TRANSMISIOA: Kutsatutako ura eta elikagaiak. Pertsona-pertsona higiene eskasiagatik: haur eskolatan. | TRANSMISIO MEKANISMOA Tanta handiak Aerosolak (arnas bideko prozedura erasokorrekin) Eskuak Fomiteak H5N1 (A gripea): Ama-haur transmisio aukera |
| Populazio gaixkorra | POPULAZIO GAIXOKORRA: Bidaiariak eta txakurrak dituztenak. KOADRO KLINIKO EZBERDINAK Beherako urtsu akutua Ondoez orokortua Tripako mina eta hantura Beheralp kronikoa xurgapen arazoekin edo infekzio asintomatikoa GARAPEN ZIKLOA Kisteen irensketa → Heste mehean kalteak Forma bejetatiboak askotan behazun xixkua parasitatzen dute. Trofozoitoak eta kisteak gorozkietatik kanporatzen dira. | POPULAZIO GAIXKORRA Pertsona guztiak <5 urteko umeetan eta adinekoetan larriagoa, eta oinarrian beste gaixotasunekin Kasu gehiago umeetan baina heriotza gehiago adineko pertsonetan Lanbideak: osasun langileak, irakasleak. |
| Prebentzioa | PREBENTZIOA: Uraren tratamendua, higiene pertsonala eta elikagaiena. | PREBENTZIOA TXERTAKETA → ESTATUAN, udazkenean Urtero, aurreikusitako A eta B anduiekin (cepa) (zaintza sareak) Efektibidadea %35-80 (aldakorra, zientzialarien zein puntutararte asmatzen dutenaren arabera). Gomendatua: 60 urtetik gorakoak Gripeak eragindako konplikazioak izateko arrisku handia duten pertsonak (6-59 hilabeterako umeak ere → transmisore nagusiak direlako) Haurdun dauden emakumeak Transmisio-arrisku handia duten pertsonak – osasun langileak Bestelakoak (lanbidea): suhiltzaileak, hegaztiekin kontaktua, agerraldien kontrola Hotzeria arrunta Errinitis birikoa. Jariaketa ugari eta sudurreko obstrukzioa. |