5 · 31 · §5.7.2
Uraren bidez transmititzen diren gaixotasunakEnfermedades transmitidas por el agua
Lau ficha eta bide bakarra: gorozki-aho. Bakteria bat, birus bat eta bi protozoo.
1Testua
- Sukar tifoidea eta gastroenteritisa bereiztea Salmonellan.
- Protozooen kisteak eta trofozoitoak bereiztea.
- Bidaietako prebentzio neurriak zerrendatzea.
Salmonella generoa · sukar tifoidea
SALMONELLA GENEROA → Salmonella = gastroenteritis BAKTERIARRAREN kausa ohikoena 2 espezie:
S. Enterica (6 azpi espezie)
S. Enterica Enterica: Salmonella generoko bakterioek bi motatako gaixotasuna sor dezakete.
SUKAR TIFOIDEOAK: sukar altua, beherakoak edo idorreria, mina, buruko mina eta logurea eta batzutan azaleko erupzioa. Kuadro kliniko larria sor dezake.
(Typhi eta Paratyphi serotaldeak).
GAIXOTASUN GASTROINTESTINALA: botagura, bomitoak, beherakoa, kalanbreak eta sukarra.
Sintomek bi egun edo astebete irauten dute. Pertsona osasuntsuetan sintomak bakarrik desagertzen dira (batzutan artritisa denbora luzez).
(Enteritidis eta Typhimurium serotaldeak).
Sukar tifoidea GARATZEKO BIDEAN dauden HERRIETAN endemikoa → Uren saneamendu sistemen faltagatik.
GORDELEKUA: Gizaki gaixoa, eramaile osasuntsua eta eramaile kronikoa.
TRANSMISIOA: Gorozki-esku-aho. Gizaki gaixo edo eramaileen gorozkiekin kutsatutako elikagai edo uren kontsumoa.
POPULAZIO GAIXOKORRA: Nutrizio eskasia, bizi-baldintza kaxkarrak, ur kutsadurako ingurunean
KLINIKA:
Inkubazioa: 1-3 aste → Pazienteen %10 beherakoarekin
Prodromoak: astebete (ondoeza, zefalea, idorreria, anorexia, epixtasia, nekea, sukar baxua, gripe kuadroa).
Sintomak:
Sukar handia
Ondoez orokorra
Buruko mina
Beherakoa edo idorreria
Erupzio makularra bularrean %30
Esplenomegalia eta hepatomegalia %50
Konplikazioak:
Heste-zulaketa
Adierazpen neurologikoak %5-10
Tratamentua: Antibiotikoa
PREBENTZIOA: Higienea, uraren tratamendua… TXERTOA: aho bidezkoa edo ziztada bidezkoa.
Poliomielitisa · poliobirusa
Poliomielitisa AGENTE ERAGILEA → BIRUSA (Poliomielitisaren edo poliobirusa) Gaixotasun ezgaitua eta hilgarria
GORDELEKUA: Pertsona gaixoa edo eramaile osasuntsua (asintomatikoak % 90) pertsona-pertsona
TRANSMISIOA: Batez ere gorotz-aho bidea edo, gutxiagotan, ibilgailu arrunt baten bidez, hala nola ura edo elikagai kutsatuak.
KLINIKA
Kasuen % 90 : Sintomarik gabekoak
Faringitisa, entzefalitisa, adierazpen neurologikoak (paralisi flazido akutua (batez ere hanketan eta era asimetrikoan) PFA Birusaren serotipoaren arabera 1:200 edo 1:2000
Paralisi-arriskua handitu egiten da adinarekin
Hilgarria, arnasketa geldituz gero
PREBENTZIOA: TXERTAKETA 2 mota (ahozkoa (Sabin) eta parenterala (Salk)) Liseri aparatuko protozooak Bizi-ziklo konplexua, garapen fase ezberdinekin
Liseri aparatuko protozooak
Kisteak: forma infektatzaileak. Forma erresistenteak eta ugalkorrak.
Trofozoitoak :forma mugikorrak. Ugaltzen dira Ingurunean erresistenteak
BIDAIETAN PREBENTZIOA
Botilako ura edan
Izotz kubotxoak ekidin
Barazki gordina ez
Frutari azala kendu
Entamoeba histolytica · disenteria
Ura tratatu: minutu batez irakin, filtratu < 1µm edo tratamendu kimikoa (kloroa edo iodoa) ENTAMOEBA HISTOLYTICA DISENTERIA AMEBIARRA Gaixotasun DIARREIKO LARRIA → beherakoak zorne eta odolarekin Herrialde tropikaletan. Gure ingurunean arraroa. Nazioarteko bidaiarien beherakoak Kuadroak: Kolitis amebiarra, gibeleko abszesua eta garun abszesua
GORDELEKUA: Gizakia
TRANSMISIOA: Gorozkiekin kutsatutako ura edo elikagaiak; Pertsona-pertsona: gorozki-esku-aho; Preserbatiborik gabeko uzki-bidezko sexua.
POPULAZIO GAIXKORRA: Bidariariak eta txakurrak dituztenak.
GARAPEN ZIKLOA
Kisteen irensketa
Amebak kolonerantz doaz eta bertako mukosaren ultzerazioa
Trofozoito eta kisteen kanporaketa
Hesteetatik kanpoko kokapenak: gibela, birika eta garuna GIARDIA LAMBLIA GIARDIASIA
Giardia lamblia · giardiasia
GORDELEKUA: Gizakia. Txakurrak eta kastoreak.
TRANSMISIOA: Kutsatutako ura eta elikagaiak. Pertsona-pertsona higiene eskasiagatik: haur eskolatan.
Uzki-bidezko sexua preserbatiborik gabe.
POPULAZIO GAIXOKORRA: Bidaiariak eta txakurrak dituztenak.
KOADRO KLINIKO EZBERDINAK
Beherako urtsu akutua
Ondoez orokortua
Tripako mina eta hantura
Beheralp kronikoa xurgapen arazoekin edo infekzio asintomatikoa
GARAPEN ZIKLOA
Kisteen irensketa → Heste mehean kalteak
Forma bejetatiboak askotan behazun xixkua parasitatzen dute.
Trofozoitoak eta kisteak gorozkietatik kanporatzen dira.
PREBENTZIOA: Uraren tratamendua, higiene pertsonala eta elikagaiena.
«Sakontzeko» markatuta dagoena ez dago apunteetan: lehen mailarako gehitutako azalpena da.
Hiztegia
| Euskaraz | Gaztelaniaz |
|---|---|
| Sukar tifoidea | Fiebre tifoidea |
| Kistea | Quiste |
| Trofozoitoa | Trofozoíto |
| Disenteria | Disentería |
| Paralisi flazidoa | Parálisis flácida |
2Fitxa
Apunteak agente honetaz esaten duena, campo bakoitza bere lerroan. Ez dago daturik gehituta: agertzen ez dena, apunteak ez du esaten.
Salmonella generoa
Agentea · Salmonella enterica
Bi fitxa alderatuta: Salmonella generoa · Arnas birus sintzitiala
Biek dituzten camporik soilik. Bat batean bakarrik dagoena ez da alderaketa: apunteari buruzko baieztapena da, ez agenteari buruzkoa.
| Salmonella generoa | Arnas birus sintzitiala | |
|---|---|---|
| Gordelekua | GORDELEKUA: Gizaki gaixoa, eramaile osasuntsua eta eramaile kronikoa. | GORDELEKUA: Gizakia. |
| Transmisioa | TRANSMISIOA: Gorozki-esku-aho. Gizaki gaixo edo eramaileen gorozkiekin kutsatutako elikagai edo uren kontsumoa. | TRANSMISIO MEKANISMOA: Airea eta fomiteak. |
| Populazio gaixkorra | POPULAZIO GAIXOKORRA: Nutrizio eskasia, bizi-baldintza kaxkarrak, ur kutsadurako ingurunean | POPULAZIO GAIXKORRA: Edoskitzaileak, adinekoak, inmunogutxitua. Neguan. |
| Prebentzioa | PREBENTZIOA: Higienea, uraren tratamendua… TXERTOA: aho bidezkoa edo ziztada bidezkoa. | PREBENTZIOA Txertoa → Nirsevimab Eskuen garbiketa Jende pilaketak ekidin Bronkiolitisak umeei eragingo die, guk bronkitisa izango genuke. |
Poliomielitisa
Gaixotasuna · Eragilea: Poliobirusa
Bi fitxa alderatuta: Poliomielitisa · Arnas birus sintzitiala
Biek dituzten camporik soilik. Bat batean bakarrik dagoena ez da alderaketa: apunteari buruzko baieztapena da, ez agenteari buruzkoa.
| Poliomielitisa | Arnas birus sintzitiala | |
|---|---|---|
| Gordelekua | GORDELEKUA: Pertsona gaixoa edo eramaile osasuntsua (asintomatikoak % 90) pertsona-pertsona | GORDELEKUA: Gizakia. |
| Transmisioa | TRANSMISIOA: Batez ere gorotz-aho bidea edo, gutxiagotan, ibilgailu arrunt baten bidez, hala nola ura edo elikagai kutsatuak. | TRANSMISIO MEKANISMOA: Airea eta fomiteak. |
| Prebentzioa | PREBENTZIOA: TXERTAKETA 2 mota (ahozkoa (Sabin) eta parenterala (Salk)) Liseri aparatuko protozooak Bizi-ziklo konplexua, garapen fase ezberdinekin | PREBENTZIOA Txertoa → Nirsevimab Eskuen garbiketa Jende pilaketak ekidin Bronkiolitisak umeei eragingo die, guk bronkitisa izango genuke. |
Entamoeba histolytica
Agentea · Entamoeba histolytica
Bi fitxa alderatuta: Entamoeba histolytica · Arnas birus sintzitiala
Biek dituzten camporik soilik. Bat batean bakarrik dagoena ez da alderaketa: apunteari buruzko baieztapena da, ez agenteari buruzkoa.
| Entamoeba histolytica | Arnas birus sintzitiala | |
|---|---|---|
| Gordelekua | GORDELEKUA: Gizakia | GORDELEKUA: Gizakia. |
| Transmisioa | TRANSMISIOA: Gorozkiekin kutsatutako ura edo elikagaiak; Pertsona-pertsona: gorozki-esku-aho; Preserbatiborik gabeko uzki-bidezko sexua. | TRANSMISIO MEKANISMOA: Airea eta fomiteak. |
| Populazio gaixkorra | POPULAZIO GAIXKORRA: Bidariariak eta txakurrak dituztenak. GARAPEN ZIKLOA Kisteen irensketa Amebak kolonerantz doaz eta bertako mukosaren ultzerazioa Trofozoito eta kisteen kanporaketa Hesteetatik kanpoko kokapenak: gibela, birika eta garuna GIARDIA LAMBLIA GIARDIASIA | POPULAZIO GAIXKORRA: Edoskitzaileak, adinekoak, inmunogutxitua. Neguan. |
Giardia lamblia
Agentea · Giardia lamblia
Bi fitxa alderatuta: Giardia lamblia · Arnas birus sintzitiala
Biek dituzten camporik soilik. Bat batean bakarrik dagoena ez da alderaketa: apunteari buruzko baieztapena da, ez agenteari buruzkoa.
| Giardia lamblia | Arnas birus sintzitiala | |
|---|---|---|
| Gordelekua | GORDELEKUA: Gizakia. Txakurrak eta kastoreak. | GORDELEKUA: Gizakia. |
| Transmisioa | TRANSMISIOA: Kutsatutako ura eta elikagaiak. Pertsona-pertsona higiene eskasiagatik: haur eskolatan. | TRANSMISIO MEKANISMOA: Airea eta fomiteak. |
| Populazio gaixkorra | POPULAZIO GAIXOKORRA: Bidaiariak eta txakurrak dituztenak. KOADRO KLINIKO EZBERDINAK Beherako urtsu akutua Ondoez orokortua Tripako mina eta hantura Beheralp kronikoa xurgapen arazoekin edo infekzio asintomatikoa GARAPEN ZIKLOA Kisteen irensketa → Heste mehean kalteak Forma bejetatiboak askotan behazun xixkua parasitatzen dute. Trofozoitoak eta kisteak gorozkietatik kanporatzen dira. | POPULAZIO GAIXKORRA: Edoskitzaileak, adinekoak, inmunogutxitua. Neguan. |
| Prebentzioa | PREBENTZIOA: Uraren tratamendua, higiene pertsonala eta elikagaiena. | PREBENTZIOA Txertoa → Nirsevimab Eskuen garbiketa Jende pilaketak ekidin Bronkiolitisak umeei eragingo die, guk bronkitisa izango genuke. |